Suraq: Sońǵy kezderi memlekettik telearnalardan buryn aitylmaityn pikirler aitylyp, buryn efirge jolatpaityn tulǵalar kórine bastady. Bilik ókilderi de ulttyq jańǵyrý dep uran sap jatyr. Shynymen de bizdiń bilik qazaqqa jaqyndaýdy kózdep otyr ma, álde, munyń ózge bir saiasi astary bar ma?
Jaýap: Aqorda ideologtarynyń ishinde ne oi jatqanyn, osy bastamany kótergendegi túpkilikti maqsaty ne – ony it bilip pe! Bári de múmkin! Saiasatty saiasi tehnologiialar anyqtap ketken zaman emes pe? Qoǵamda bar basqa ótkir taqyryptardan el nazaryn basqa jaqqa aýdarý sekildi quityrqylyq bolýy ábden múmkin. Ondai stsenariilerdiń talaiyn kórdik qoi.
Senim de bar, óitkeni ulttyq múddeni qorǵaý – ol tek qana postsovet keńistigine ǵana táne emes, órkeniettik sipaty bar álemdik trend. Ol kóshten múldem kesh qalyp qoiýǵa bolmaitynyn bilik basyndaǵylar sezip jatsa kerek. Óitkeni qoǵam ishinde bul taqyryp keńinen ári tereń talqylanyp jatqanyna biraz ýaqyt boldy. Sondyqtan da, formaldy túrde bolsa da, bilik osy tendentsiiaǵa boi uryp jatyr.
Kúdik te joq emes, óitkeni keshe ǵana óz maqalasynda prezident «ulttyq jáne rýhani jańǵyrý isine búkil qoǵamdy qatystyrý kerek» degen syńaida oi tastap edi, al onyń ózi keshe ǵana qol qoiǵan Jarlyqpen bekitilgen tiisti komissiiada – taǵy da biryńǵai ministrler men ákimder otyr! Quddy bir sheneýniktik modernizatsiia sekildi. Eki aýyz sózdiń basyn qosa almaityn keibir ministr men ákim meniń sanamdy qalai jańǵrytady dep oilap qaldym. Endi solardyń ulttyq jáne rýhani máseleler boiynsha jazylǵan eńbekterin oqyp, olarmen kezdesýge daiyndalyp jatyrmyn... Ras, birdi-ekili qoǵam qairatkeri bar. Biraq, shyn máninde el ishine bedeli bar, sózin qalyń jurtshylyqqa da, bilikke de ótkize alatyn qoǵamdyq oi liderleri joq! Munyń ózi sol komissiianyń moraldyq ári saiasi legitimdigine teris áser eteri sózsiz.
Shyny kerek, Erlan Qarin myrza kelgeli «Qazaqstan» ulttyq arnasynyń qoǵamdyq-saiasi habarlarynda jańasha, zaman talabyna sai lep sezile bastaǵandai. Memlekettik TV-da «persona non grata» bop júrgen biz sekildi adamdardy ekranǵa shyǵara bastady. Jańa taqyryptar kóterilip, sony forma men mazmun paida boldy. Ol úshin qýanýymyz kerek.
Biraq, bir saýal bar: Qarin myrzanyń bul bastamasy uzaqqa sozyla ma? Joǵarǵy jaqta otyrǵan sheneýnikter bul novatsiialarǵa qalai qaraidy? «Nege bilikke syn aitatyn adamdarǵa efirlik ýaqyt beresiń?!» dep onyń betin qaitaryp tastai ma? Bizdiń jaǵdaida bári de múmkin!
Taǵy da qaitalap aitaiyn: ulttyq jáne rýhani máselelerdi kóterip, bilik durys jasap otyr (árine, prezidenttiń maqalasy dogma bop qalmaýy tiis, ony damytý, jetildirý, aitylmai qalǵan máselelerdi qosý – qoǵamnyń isi), biraq osy igi urandardyń bári formalizmge ulasyp, sóz júzinde qalmaýy tiis! Jáne de bul problemanyń qoǵam úshin mańyzdy eki astary bar.
Biri – bul protsess búgingi saiasi rejimniń aiasynda ótse de, strategiialyq turǵyda jalpydemokratiialyq jańǵyrý talaptarymen júzege asýy tiis. Onsyz kez kelgen modernizatsiia (qui, ol ekonomikalyq bolsyn, qui, ol áleýmettik bolsyn) – tul!
Ekinshisi – ulttyq jáne rýhani jańǵyrý – barsha ultty, qoǵamdy is júzinde biriktire alatyn ideia! Bul bastama bilikke de, oppozitsiiaǵa da, osy ekeýine qosylmaityn basqa kúshterge de ortaq! Iaǵni, osy bastama tóńireginde ulttyq birlik ideiasyn da júzege asyrýǵa bolady. Oppozitsiianyń bir ókili retinde men oǵan daiynmyn. Sondyqtan da joǵary atalǵan telehabarlarǵa qatystym. Biraq oǵan qazirgi bilik daiyn ba? Bar gáp sonda!
