Kezinde ekinshi deńgeili bankterdiń (EDB) aktivterin dollardan aryltý maqsatynda Ulttyq Bank dollar túrindegi depozitterge qatysty 1 paiyzdyq shekteý engizgen. Rasynda, bul shara teńgelik aktivterdiń tartymdylyǵyn arttyrdy ári belgili bir deńgeide halyqtyń valiýtalyq jinaǵyn teńgege aýystyrýǵa múmkindik berdi. Degenmen, bul qadam jalpy el ekonomikasy úshin qanshalyqty tiimdi? Qarjyger-maman Ǵalym Qusaiynov týra osy arasy talas týdyratynyn ári muqiiat taldaýdy qajet etetinin aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Investitsiiasyz alǵa jyljyp, damý múmkin emes, onyń elimizge qandai valiýta túrinde kelgeni, negizi, asa mańyzdy emes. Sondyqtan kez kelgen ekonomika úshin kapitaldyń barynsha el ishinde qalǵany óte qajet. Bankter, investitsiialyq jáne brokerlik kompaniialar arqyly bul qarajat ekonomikaǵa jumys istep, qosymsha tabys ákeledi. Jalpy, bir máseleni sheshemiz dep, onyń basqa ekonomikalyq salalarǵa áserin nazardan tys qaldyrýǵa bolmaidy. Barlyq sheshim keshendi túrde, jan-jaqty taldanýy kerek", - deidi qarjyger.
Onyń aitýynsha, qoldanysqa engizilgeli beri 1 paiyzdyq shekteý 2022 jylǵa deiin ekonomikaǵa aitarlyqtai keri áser etken joq. Sebebi, ol kezde álemdegi paiyzdyq mólsherlemeler nólge jaqyn edi. Sol sebepti bul shara bankter tarapynan bolatyn alyp-satarlyq áreketterdi shekteýge kómektesti.
"Biraq sońǵy ýaqytta, AQSh-ty qosa alǵanda, álem boiynsha paiyzdyq mólsherlemelerdiń ósýine bailanysty ekinshi deńgeili bankterdegi valiýtalyq depozitterge qaraǵanda sheteldik aktivter tartymdy bola bastady. Muny elimizdiń ekonomikalyq agentteri bos aqshasynyń sheteldik aktivterdi satyp alý turǵysyndaǵy qozǵalysynan baiqaýǵa bolady", - deidi Qusaiynov.
Sondai-aq ol Ulttyq Banktiń statistikasy jekemenshik sektordaǵy syrtqa aǵylǵan kapitaldyń tolyq kólemin kórsete almaitynyna ókinish bildiredi. Biraq, onyń aitýynsha, jeke kórsetkishterdiń ózi-aq kóp nárseni ańǵarta alady.
Mysaly, "portfeldik investitsiialar" bóligindegi tsifrlardan (Ulttyń Bank statistikasyndaǵy) kapitaldyń syrtqa aǵylýy jyl saiyn ósip otyratynyn baiqaýǵa bolady: eger 2022 jyly bul kórsetkish 2,4 mlrd dollar bolsa, 2024 jyly ol 6,1 mlrd dollarǵa jetti.
"Sonda úsh jyl ishinde syrtqa ketken qarajattyń jalpy kólemi – 12,6 mlrd dollar nemese shamamen 6,5 trln teńge. Salystyrmaly túrde aitsaq, elimizdegi barlyq valiýta túrindegi depozitter shamamen 9 trln teńgeni quraidy", - deidi maman.
Rezident emester de Qazaqstannan kapitalyn alyp ketip jatyr: dál osy "portfeldik investitsiialar" bóliginde úsh jyl ishinde elden 1,9 mlrd dollar syrtqa ketkenin kórýge bolady.
"Aldyn ala málimetter boiynsha, tek 2025 jyldyń alǵashqy toqsanynda 3,2 mlrd dollar shetelge ketken. Eger ekonomikanyń basqa sektorlaryn (bank pen úkimetti qospaǵanda) alyp qarastyratyn bolsaq, olardyń sheteldik qarjylyq aktivterdi satyp alýynyń taza kólemi 5,6 mlrd dollardy quraidy. Salystyrmaly túrde alsaq, bul kórsetkish búkil 2024 jyly 3,9 mlrd dollar bolǵan", - deidi Qusaiynov.
Jalpylai alǵanda, eldegi valiýtalyq depozitterdiń naqty kólemi azaimaǵanyn, shamamen 8-9 trln teńge deńgeiinde saqtalatynyn baiqaýǵa bolady, al eger oǵan jekemenshik sektordyń shetelde saqtaityn valiýtalyq aktivterin qossaq, bul soma áldeqaida eselene túser edi.
Eger teńge túrindegi depozitterdiń kólemine qaraityn bolsaq, olardyń ósimi shamamen bazalyq paiyzdyq mólsherlemege teń keletinin kóremiz. Bul degenimiz, teńgelik depozitterdiń ósimi dollarlyq depozitterdiń teńgege konvertatsiialanýynan emes, depozitter boiynsha jyldyq paiyzdyq tabystyń esebinen qalyptasady.
"Elde investitsiia jetispei jatqan kezde shetelge osylaisha aǵylyp ketip jatqan valiýtalyq qarajattar tólem balansyndaǵy tapshylyq máselesin sheshýde jaqsy balama bolar edi. Menińshe, iri bankter óz balansynan mundai úrdistiń bolyp jatqanyn áldeqashan baiqap úlgerdi, VIP-klientterdiń kópshiligi brokerlik kompaniialar arqyly sheteldik baǵaly qaǵazdardy kóptep satyp alýda. Óz balansyn saqtaý úshin, mysaly, Halyq banki eki jyl qatarynan VIP-klientterine jinaqtaýshy depozittiń barlyq sipatyn qamtityn ózderiniń valiýtalyq obligatsiialary boiynsha 3,5% mólsherlemeni usynýda. Dollarlyq depozitter boiynsha 1 paiyzdyq shekteý engizilgennen keiin týyndaityn valiýtalyq arbitrajdan tek bankter ǵana utady. Óitkeni bankter sol valiýtany 4-5 paiyzben qaita ornalastyryp, qosymsha tabys tabady. El ishinde tabylǵan osyndai qarajat óz ekonomikamyzǵa emes, aryq qaraiǵysynda AQSh, Eýropa, BAÁ, Túrkiia sekildi basqa elderdiń ekonomikasyna jumys isteidi. Onyń ústine bul aradaǵy túpki másele devalvatsiia táýekelderinde jatyr. Bul táýekelder sol aqshany ustaityndardyń emes, sol aqshany kásipkerlik maqsatta tabys tabý úshin ary qarai paidalanatyn sýbektiler esebinen sheshilýi kerek", - dep sózin túiindeidi Qusaiynov.
Buǵan deiin saitymyzda "2025 jylǵy investitsiia ósimi nemese sarapshylar Úkimet esebinen tompaq tusty anyqtady" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
