Qurmetti Prezident myrza!
Men ekonomika vitse-ministri J. Madiev qolyn qoiyp, sizge bekitý úshin usynǵan «2020–2024 jyldarǵa investitsiia tartý jónindegi Ulttyq jospar» degen qujatpen tanysyp shyqtym.
Sońǵy 20 jyldaǵy Nursultan Nazarbaevtyń basqarýyndaǵy biýrokratiialyq apparat «álem naryǵyn basyp oza igerý», «asyra sekirý», «eń úzdik», «jedel damyǵan», «órkendegen», «aldyńǵy qatardaǵy jetekshilikke engen» erekshe janrdy oilap tapty. Sol kezdegi prezidenttiń Qazaqstandy birese – barys pen jolbarys nemese búrkit pen qyran dep elestetý armany bos qiialǵa ainalyp, óz-ózin jubatýdan ary asa almady.
Kárim Másimov alǵa tartqan «jedel damýdyń klasterleri» esińizde shyǵar? Sodan beri on jyl ýaqyt ótti, osy klasterlerdiń bireýi de joq, qaida? Osy qiial 2020 jylǵa arnalǵan josparda taǵy da jazylǵan: «Shekaraaralyq óndiristik klasterler qurý múmkindigi úshin taldaý júrgizý...». Naǵyz aqymaqtyq degen osy shyǵar!
Osy jospardyń negizinde bireýler shyn máninde qandai da bir investitsiia alamyz dep júrgenine sený qiyn. Shikizat baǵasy joǵary bolǵan jyldary sheneýnikter osyndai qujattardy jeleý etip, «ábden jep úirengen» sheteldik investorlarǵa memleket menshigin ustatyp jiberdi.
Osydan keiingi jalǵasqan daý-damai, dúnie-múlikti tárkileý jáne batystaǵy arbitrajdyq sot isteri – baiypty biznes ókilderin astanalyq kabinetterden baqyt tabam degen nietterinen ainytty.
Al álemdik naryqta kóptegen bos investitsiia kózderi óte kóp, olar kapitaldy qoldaný aimaqtaryn izdeidi. Bul – qazirgi jáne bolashaqtaǵy kásipkerlerdiń urpaqtaryna paida ákeletin aýqymdy jáne uzaq merzimdi jobalar bolýy kerek.
Qazaqstannyń jemqorlyqqa beiim emes toby batystyq belsendi seriktesterine usynary kóp. Men taiaýdaǵy 10 jylda 85 mlrd dollarǵa deiingi investitsiialyq baǵdarlama negizinde eldiń búkil ekonomikasyn modernizatsiialaý josparyn usynamyn. Bul tek qana infraqurylymdy damytýǵa salynatyn investitsiia!
Bul joba eldiń barlyq indýstrialdy landshaftyn ózgertedi jáne jańa óndiris salalaryna odan da kóp investitsiialar tartýǵa jaǵdai jasaidy.
Qazaqstan qaitadan aimaqtyq munai bazasy emes, «Eýraziianyń sheberhanasyna» ainalýy kerek.
Investorlarǵa ádiletsiz nemese sybailas jemqorlyq jolmen jasalǵan kelisimder negizinde berilgen kóptegen nysandar osy transformatsiianyń materialdyq bazasyna ainalady. Mundai kelisimder toqtatylýy kerek, múliktik nysandar qazaq memleketiniń ieligine qaitarylady.
El úshin qolda bar naqty dálelder kez kelgen sot tóreliginde óz quqyǵyn qorǵaýǵa múmkindik beredi. Alaida mundai jaǵdai oryn almaýy da múmkin: para berýge júgingen korporatsiialar daý týdyrmai, top-menedjerlerdiń aldyńǵy býynynyń kinásin moiyndap, Qazaqstanmen iskerlik qarym-qatynasty saqtaidy.
Qajet bolǵan jaǵdaida daý týǵyzatyn mámileler tizimin qaita qarap, elimizdiń Teńiz jobasyna qatysýy, «MańǵystaýMunaiGazdy» jekeshelendirip, qaita satý, Kaspii qairańy jobalaryndaǵy aktivterdiń kúmándi túrde berilýi, ýran ken oryndary men sirek kezdesetin qazbalardy satý, sondai-aq «Qazaqmys» pen «Qazmyryshtaǵy» barlyq operatsiialar qaita qarastyrylýy kerek.
Burynǵy nazarbaevtyq kelisimder ǵana emes, sonymen birge qazirgi ýaqytta úkimettiń jasaǵan keibir kelisimderi jedel túrde toqtatýdy jáne qosymsha qoǵamdyq talqylaýdy qajet etedi.
Aqshataý ken ornyndaǵy volfram-molibden ken kózderin sheteldik investorlarǵa eshýaqytta berýge bolmaidy! Osy jobada Qazaqstanǵa sheteldik jumys kúshin topyrlatyp ákelý kózdelgenin de estidim. Mundai jobalar tipti Afrikada da júzege asyp jatqan joq.
«Samuryq-Qazyna» qory Qazaqstanda jańa óndiristik bazany qurýǵa qarajat jumsai almasa, sol siiaqty «damý institýttary» dep atalatyn tolyp jatqan basqa keńseler ne úshin qajet?
Qurmetti Prezident myrza!
El azamattaryn sheteldik «deldaldardyń» aralasýymen kómekshilik jumysqa tartyp, sátti bolashaǵynan aiyrýǵa bolmaidy. Biz elimizdi shikizat eksporttaýshydan – álemdik ekonomika úshin energiia, taýarlar óndiretin, qyzmet kórsetetin elge ainaldyrýǵa mindettimiz.
Ol úshin qolyńyzǵa tigen bilikti paidalanǵanyńyz jón. Bul sizdiń Qazaqstan tarihyna qosqan úlesińiz bolar edi.
Koronavirýs jáne basqa da qiyndyqtarǵa qaramastan, shynaiy ómir jaqsylyqqa toly, adam ózi bergen ýádelerin oryndaýǵa kirisýi kerek.
Siz áreket etýge daiynsyz ba?
Daiyn bolsańyz, N.Nazarbaevtyń demalysqa shyǵýyn, eldi kúndelikti basqarý jáne saiasi partiialardyń isine ártúrli syltaýmen aralaspaýyn talap etetin ýaqyt keldi.
Osy kúnge deiin onyń ózine berilgen kepildikter bir basynan asyp túsedi. Osydan keiin modernizatsiialaý baǵdarlamasyn ázirleýshilermen negizgi ideiany talqylap, maqsattardy aiqyndaýǵa jol ashylar edi.
Sodan keiin Baǵdarlamany qajetti normativtik-quqyqtyq aktilermen qamtamasyz etip, prezidenttik Jarlyqpen onyń oryndalýyna jaýapty qyzmet kórsetýshiler men uiymdar qurý qamtamasyz etilý tiis. Sonymen birge úkimet (qazirgi nemese odan keiingi) belgilengen ákimshilik tájiribege sáikes kúndelikti jumyspen ainalysýdy jalǵastyrady.
Buryn da aitqan edim: qazirgi jaǵdaida osy jospardy talqylaýǵa qajetti qaýipsiz bailanys quraldarymyz bar. Men olardy qoldanýǵa daiynmyn.
Memlekettik qyzmet etikasyn saqtai otyryp, saiasi qysymǵa túspeý úshin, ózimniń úndeýimdi diplomatiialyq arnalar arqyly taǵy bir ret joldaimyn. Biraq siz mundai qatynas jasaýdyń shegi taýsylatynyn túsinýińiz kerek.
Qurmetpen,
Ákejan QAJYGELDIN,
London (Ulybritaniia),
sáýir 2020 jyl
«DAT». 14.05.2020.
