Ózbekstanda Olii Majlis depýtattary elde kópten beri talqylanyp kelgen zań jobasyn úshinshi oqylymda qabyldady. Qujatta áleýmettik jelidegi boǵaýyz sózder, sheteldegi áskeri qaqtyǵystarǵa qatysýdy nasihattaý jáne blogerler arasynda keń taraǵan quqyqbuzýshylyqty «haipqa» ainaldyrý úshin aiyppul engizý qarastyrylǵan, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Kompromat Tsentralnaia Aziia" sarapshylarynyń aitýynsha, qoǵam jańa zań kúshine ense, internettegi ruqsat etilgen shektiń naqty qai jerde aiaqtalatynyn túsinbei otyr. Ózbekstandyq BAQ-tyń jazýynsha, zań jobasyndaǵy tujyrymdar tym jalpylama berilgen. Sondyqtan jańa normalardy is júzinde qoldaný kezinde neniń «quqyqbuzýshylyq», al neniń «jai pikir» ekenin naqty ajyratý qiyn bolýy múmkin.
Mysaly, áleýmettik jeliler men internettegi bylapyt sózder, qorlaý jáne ar-namys pen qadir-qasietti kemsitetin kez kelgen áreket úshin jaýapkershilik engizilmek. Sholýshylardyń pikirinshe, mundai normaǵa pikir jazýdaǵy klassikalyq boǵaýyz sóz de, áleýmettik jelidegi «qatań» storis te enip ketýi yqtimal. Biraq shekaranyń naqty qai jerden ótetini ázirge túsiniksiz.
Ázirge bul zań kúshine engen joq. Ol úshin qujatty Senat maquldap, prezident qol qoiýy kerek. Soǵan qaramastan, jalpy úrdis qazirdiń ózinde anyq baiqalady: memleket internet keńistigine barǵan saiyn belsendirek aralasyp, ondaǵy tártipti óz baqylaýyna alýǵa umtylyp otyr.
Jalpy Ortalyq Aziiada bilik kontentti tek óshirip tastaýmen shektelmei, platformalar men kontent avtorlaryn aldyn ala baqylaýǵa kóshkisi keletin úrdis baiqalady degen pikirler aitylyp júr.
Ózbekstanda media keńistik barǵan saiyn qatań baqylaýǵa alynyp jatqany aitylady. Qazaqstanda jýrnalisterge qysym kúsheiip, tanymal Telegram-arnalardy mindetti tirkeý máselesi kóterilse, Tájikstanda blogerler qyzmetin zańnamalyq deńgeide retteý jospary jariialanǵan. Qyrǵyzstanda mediaresýrstardy memlekettik organdarda tirkeý talaby kúsheiip, sheteldik menshik úlesin 35 paiyzben shekteý usynylǵan. Al Túrikmenstanda internetke baqylaý áldeqashan qatań júiege ainalǵany aitylady.
Máselege keńirek qaraǵan saiasattanýshy Dmitrii Nikotin muny jahandyq «tsifrlyq antiýtopiianyń» bastalýy dep baǵalaidy. Ol aǵylshyn filosofy Tomas Gobbstyń memlekettik qurylym týraly tujyrymdamasyn qazirgi zamanǵa beiimdep, «tsifrlyq Leviafan» uǵymyn qoldanady. Sarapshynyń pikirinshe, adamdardy tsifrlyq baqylaý aldaǵy jyldary odan ári kúsheie túsedi.
Onyń boljamynsha, bul baqylaý ashyq ta, jasyryn da bolýy múmkin. Birneshe jyldan keiin biometriia búkil álemde mindetti normaǵa ainalyp, adamdardyń qarjylyq erkindigi shektelýi, áleýmettik belsendiligi jańa erejelerge baǵynýy jáne qoǵamnyń «aqparattyq kópirshikterge» bólinýi ǵajap emes. Sondai-aq ol tsifrlandyrý men halyqty baqylaý úrdisi tehnokratiianyń kúsheiýine, saiasi partiialar institýtynyń álsireýine jáne soǵystardyń sipatynyń ózgerýine ákelýi múmkin dep sanaidy. Onyń oiynsha, bolashaqtaǵy basty maidannyń biri kiberkeńistik bolýy yqtimal.
Saiasattanýshynyń negizgi túiini de osyǵan saiady: zamanaýi IT tehnologiialar men baqylaý quraldary beretin tsifrlyq bilikten álemdegi eshbir memleket óz erkimen bas tartpaidy.
