Ózbekstanda Olıı Majlıs depýtattary elde kópten beri talqylanyp kelgen zań jobasyn úshinshi oqylymda qabyldady. Qujatta áleýmettik jelidegi boǵaýyz sózder, sheteldegi áskerı qaqtyǵystarǵa qatysýdy nasıhattaý jáne blogerler arasynda keń taraǵan quqyqbuzýshylyqty «haıpqa» aınaldyrý úshin aıyppul engizý qarastyrylǵan, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
"Kompromat Sentralnaıa Azıa" sarapshylarynyń aıtýynsha, qoǵam jańa zań kúshine ense, ınternettegi ruqsat etilgen shektiń naqty qaı jerde aıaqtalatynyn túsinbeı otyr. Ózbekstandyq BAQ-tyń jazýynsha, zań jobasyndaǵy tujyrymdar tym jalpylama berilgen. Sondyqtan jańa normalardy is júzinde qoldaný kezinde neniń «quqyqbuzýshylyq», al neniń «jaı pikir» ekenin naqty ajyratý qıyn bolýy múmkin.
Mysaly, áleýmettik jeliler men ınternettegi bylapyt sózder, qorlaý jáne ar-namys pen qadir-qasıetti kemsitetin kez kelgen áreket úshin jaýapkershilik engizilmek. Sholýshylardyń pikirinshe, mundaı normaǵa pikir jazýdaǵy klasıkalyq boǵaýyz sóz de, áleýmettik jelidegi «qatań» storıs te enip ketýi yqtımal. Biraq shekaranyń naqty qaı jerden ótetini ázirge túsiniksiz.
Ázirge bul zań kúshine engen joq. Ol úshin qujatty Senat maquldap, prezıdent qol qoıýy kerek. Soǵan qaramastan, jalpy úrdis qazirdiń ózinde anyq baıqalady: memleket ınternet keńistigine barǵan saıyn belsendirek aralasyp, ondaǵy tártipti óz baqylaýyna alýǵa umtylyp otyr.
Jalpy Ortalyq Azıada bılik kontentti tek óshirip tastaýmen shektelmeı, platformalar men kontent avtorlaryn aldyn ala baqylaýǵa kóshkisi keletin úrdis baıqalady degen pikirler aıtylyp júr.
Ózbekstanda medıa keńistik barǵan saıyn qatań baqylaýǵa alynyp jatqany aıtylady. Qazaqstanda jýrnalıserge qysym kúsheıip, tanymal Telegram-arnalardy mindetti tirkeý máselesi kóterilse, Tájikstanda blogerler qyzmetin zańnamalyq deńgeıde retteý jospary jarıalanǵan. Qyrǵyzstanda medıaresýrstardy memlekettik organdarda tirkeý talaby kúsheıip, sheteldik menshik úlesin 35 paıyzben shekteý usynylǵan. Al Túrikmenstanda ınternetke baqylaý áldeqashan qatań júıege aınalǵany aıtylady.
Máselege keńirek qaraǵan saıasattanýshy Dmıtrıı Nıkotın muny jahandyq «sıfrlyq antıýtopıanyń» bastalýy dep baǵalaıdy. Ol aǵylshyn fılosofy Tomas Gobbstyń memlekettik qurylym týraly tujyrymdamasyn qazirgi zamanǵa beıimdep, «sıfrlyq Levıafan» uǵymyn qoldanady. Sarapshynyń pikirinshe, adamdardy sıfrlyq baqylaý aldaǵy jyldary odan ári kúsheıe túsedi.
Onyń boljamynsha, bul baqylaý ashyq ta, jasyryn da bolýy múmkin. Birneshe jyldan keıin bıometrıa búkil álemde mindetti normaǵa aınalyp, adamdardyń qarjylyq erkindigi shektelýi, áleýmettik belsendiligi jańa erejelerge baǵynýy jáne qoǵamnyń «aqparattyq kópirshikterge» bólinýi ǵajap emes. Sondaı-aq ol sıfrlandyrý men halyqty baqylaý úrdisi tehnokratıanyń kúsheıýine, saıası partıalar ınstıtýtynyń álsireýine jáne soǵystardyń sıpatynyń ózgerýine ákelýi múmkin dep sanaıdy. Onyń oıynsha, bolashaqtaǵy basty maıdannyń biri kıberkeńistik bolýy yqtımal.
Saıasattanýshynyń negizgi túıini de osyǵan saıady: zamanaýı IT tehnologıalar men baqylaý quraldary beretin sıfrlyq bılikten álemdegi eshbir memleket óz erkimen bas tartpaıdy.
