ٶزبەكستاندا وليي ماجليس دەپۋتاتتارى ەلدە كٶپتەن بەرٸ تالقىلانىپ كەلگەن زاڭ جوباسىن ٷشٸنشٸ وقىلىمدا قابىلدادى. قۇجاتتا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ بوعاۋىز سٶزدەر, شەتەلدەگٸ ەسكەري قاقتىعىستارعا قاتىسۋدى ناسيحاتتاۋ جەنە بلوگەرلەر اراسىندا كەڭ تاراعان قۇقىقبۇزۋشىلىقتى «حايپقا» اينالدىرۋ ٷشٸن ايىپپۇل ەنگٸزۋ قاراستىرىلعان, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"كومپرومات تسەنترالنايا ازييا" ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, قوعام جاڭا زاڭ كٷشٸنە ەنسە, ينتەرنەتتەگٸ رۇقسات ەتٸلگەن شەكتٸڭ ناقتى قاي جەردە اياقتالاتىنىن تٷسٸنبەي وتىر. ٶزبەكستاندىق باق-تىڭ جازۋىنشا, زاڭ جوباسىنداعى تۇجىرىمدار تىم جالپىلاما بەرٸلگەن. سوندىقتان جاڭا نورمالاردى ٸس جٷزٸندە قولدانۋ كەزٸندە نەنٸڭ «قۇقىقبۇزۋشىلىق», ال نەنٸڭ «جاي پٸكٸر» ەكەنٸن ناقتى اجىراتۋ قيىن بولۋى مٷمكٸن.
مىسالى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن ينتەرنەتتەگٸ بىلاپىت سٶزدەر, قورلاۋ جەنە ار-نامىس پەن قادٸر-قاسيەتتٸ كەمسٸتەتٸن كەز كەلگەن ەرەكەت ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك ەنگٸزٸلمەك. شولۋشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي نورماعا پٸكٸر جازۋداعى كلاسسيكالىق بوعاۋىز سٶز دە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ «قاتاڭ» ستوريس تە ەنٸپ كەتۋٸ ىقتيمال. بٸراق شەكارانىڭ ناقتى قاي جەردەن ٶتەتٸنٸ ەزٸرگە تٷسٸنٸكسٸز.
ەزٸرگە بۇل زاڭ كٷشٸنە ەنگەن جوق. ول ٷشٸن قۇجاتتى سەنات ماقۇلداپ, پرەزيدەنت قول قويۋى كەرەك. سوعان قاراماستان, جالپى ٷردٸس قازٸردٸڭ ٶزٸندە انىق بايقالادى: مەملەكەت ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸنە بارعان سايىن بەلسەندٸرەك ارالاسىپ, ونداعى تەرتٸپتٸ ٶز باقىلاۋىنا الۋعا ۇمتىلىپ وتىر.
جالپى ورتالىق ازييادا بيلٸك كونتەنتتٸ تەك ٶشٸرٸپ تاستاۋمەن شەكتەلمەي, پلاتفورمالار مەن كونتەنت اۆتورلارىن الدىن الا باقىلاۋعا كٶشكٸسٸ كەلەتٸن ٷردٸس بايقالادى دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلىپ جٷر.
ٶزبەكستاندا مەديا كەڭٸستٸك بارعان سايىن قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ جاتقانى ايتىلادى. قازاقستاندا جۋرناليستەرگە قىسىم كٷشەيٸپ, تانىمال Telegram-ارنالاردى مٸندەتتٸ تٸركەۋ مەسەلەسٸ كٶتەرٸلسە, تەجٸكستاندا بلوگەرلەر قىزمەتٸن زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەۋ جوسپارى جارييالانعان. قىرعىزستاندا مەديارەسۋرستاردى مەملەكەتتٸك ورگانداردا تٸركەۋ تالابى كٷشەيٸپ, شەتەلدٸك مەنشٸك ٷلەسٸن 35 پايىزبەن شەكتەۋ ۇسىنىلعان. ال تٷرٸكمەنستاندا ينتەرنەتكە باقىلاۋ ەلدەقاشان قاتاڭ جٷيەگە اينالعانى ايتىلادى.
مەسەلەگە كەڭٸرەك قاراعان ساياساتتانۋشى دميتريي نيكوتين مۇنى جاھاندىق «تسيفرلىق انتيۋتوپييانىڭ» باستالۋى دەپ باعالايدى. ول اعىلشىن فيلوسوفى توماس گوببستىڭ مەملەكەتتٸك قۇرىلىم تۋرالى تۇجىرىمداماسىن قازٸرگٸ زامانعا بەيٸمدەپ, «تسيفرلىق لەۆيافان» ۇعىمىن قولدانادى. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ادامداردى تسيفرلىق باقىلاۋ الداعى جىلدارى ودان ەرٸ كٷشەيە تٷسەدٸ.
ونىڭ بولجامىنشا, بۇل باقىلاۋ اشىق تا, جاسىرىن دا بولۋى مٷمكٸن. بٸرنەشە جىلدان كەيٸن بيومەترييا بٷكٸل ەلەمدە مٸندەتتٸ نورماعا اينالىپ, ادامداردىڭ قارجىلىق ەركٸندٸگٸ شەكتەلۋٸ, ەلەۋمەتتٸك بەلسەندٸلٸگٸ جاڭا ەرەجەلەرگە باعىنۋى جەنە قوعامنىڭ «اقپاراتتىق كٶپٸرشٸكتەرگە» بٶلٸنۋٸ عاجاپ ەمەس. سونداي-اق ول تسيفرلاندىرۋ مەن حالىقتى باقىلاۋ ٷردٸسٸ تەحنوكراتييانىڭ كٷشەيۋٸنە, ساياسي پارتييالار ينستيتۋتىنىڭ ەلسٸرەۋٸنە جەنە سوعىستاردىڭ سيپاتىنىڭ ٶزگەرۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن دەپ سانايدى. ونىڭ ويىنشا, بولاشاقتاعى باستى مايداننىڭ بٸرٸ كيبەركەڭٸستٸك بولۋى ىقتيمال.
ساياساتتانۋشىنىڭ نەگٸزگٸ تٷيٸنٸ دە وسىعان سايادى: زاماناۋي IT تەحنولوگييالار مەن باقىلاۋ قۇرالدارى بەرەتٸن تسيفرلىق بيلٸكتەن ەلەمدەگٸ ەشبٸر مەملەكەت ٶز ەركٸمەن باس تارتپايدى.
