– Bul qyzmetke qashannan bastap keldińiz? Tótenshe jaǵdai qyzmetindegi eńbek ótilińiz qansha jyl?
– Men 1983 jyly 3 sáýirde Túrkistan oblysy Otyrar aýdanynda dúniege keldim. 2000 jyly mektepti támamdap, sol 2000 jyly Shymkent qalasyndaǵy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan Memlekettik ýniversitetine alǵashqy áskeri daiyndyq jáne dene shynyqtyrý degen mamandyqqa oqýǵa tústim. Tótenshe jaǵdailar qyzmetine 2005 jyly keldim. Almaty oblysy Taldyqorǵan qalasyna birinshi qaraýyl bastyǵy bolyp jumysqa kirdim. 2007 jyly Ordabasy aýdany Temirlan eldi mekenine otbasylyq jaǵdaiyma bailanysty aýysyp keldim.
– Tótenshe jaǵdai qyzmetkeri bolamyn dep bala kezińizde armandap pa edińiz?
– Jas kezimde bul mamandyqqa qyzyǵýshylyq boldy. Bala kezden esimde qalǵan bir oqiǵa bar. Úidiń janynda kórshiniń qorasy janyp jatty. Ol kezde 7 nemese 8-synyp oqimyn. Sol kezde órt sóndirý bóliminiń qyzmetkerleri kelgen kezde solarǵa qarap qyzyqtym. Keiin óse kele oqýdy bitirgennen keiin óz mamandyǵymmen jumysqa turýǵa múmkindikter boldy. Degenmen osy sala qyzyqtyryp, elge qyzmet eteiin, túsineiin dep osy jumysqa kelgen jaiym bar.
– Tótenshe jaǵdai qyzmetkeri bolýy úshin adam ishtei, psihologiialyq turǵyda myqty bolý kerek, fizikalyq daiyndyǵy da bolýy qajet, onyń ústine óz betinshe sheshim qabyldaý alýy kerek. Tótenshe jaǵdailarǵa, órt oqiǵalaryna barǵan kezde tehnikalyq qaýipsizdikti, órtti sóndirip jatqan qyzmetkerlerdiń qaýipsizdigin saqtai bilý kerek. Jalpy eń bastysy psihologiialyq turǵyda, fizikalyq turǵyda daiyndyǵy myqty bolýy qajet.
– Al tótenshe jaǵdai týraly shaqyrtý túskende qandai oi keledi?
– Tótenshe jaǵdai týraly shaqyrtý túskende, eń birinshi mindetimiz – jol erejesin saqtai otyryp, tez jetý. Bolyp jatqan oqiǵa ornyna jetkenshe, sol jaǵdai týraly bilip, al barǵandaǵy birinshi mindetimiz – adamdardy qutqarý. Ishinde adamdar qaldy ma, shyqty ma, jasóspirimder bar ma, osyny anyqtaý. Odan keiin ǵana múlikterdi, qundy zattardy qutqarý jáne ekinshi ǵimaratqa órtti ótkizbeý. Sonymen qatar, qaramaǵyńdaǵy qyzmetkerlerdiń tehnikalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý kerek. Sý jetkizýdi qamtamasyz etý, jaqyn jerde qai jerde sý bar ekenin anyqtaý da mańyzdy. Osyndai oilarda bolamyz. Bul jerde de psihologiialyq, fizikalyq jaǵynan myqty bolý shart.
– 18 jyldai ýaqyt ishinde qandai oqiǵalar esińizde qaldy?
– Bizdiń óńir Túrkistan oblysy bolmai jatyp, munai bazasyna bardyq. Janarmai janǵan edi, sony 24 saǵat óshirdik. Odan keiin 2019 jyly Arys qalasyna bardyq. Qaraýyl kezekshilikti qabyldaǵan kezde "Arys qalasynda áskeri bólim janyp jatyr" degen habar tústi. Sol kezde jeke qurammen, iaǵni 5 adammen shyqtyq. Oqiǵa ornyna jetkenge deiin ózimizdi daiyndap bardym. Psihologiialyq turǵyda, fizikalyq turǵyda daiyndaldyq, jigitterdiń órtke kirýin uiymdastyryp bardyq.
Kóz aldymyzǵa halyqtyń bári qashyp kele jatqany kórindi. Qazirge deiin júrekte qaldy. Oqiǵa ornyna biz birinshi bolyp jettik. Áskeri bólimniń aldyna jetkende áskeri qyzmetkerlerden "artqa shegin" degen tapsyrma keldi. Biz sheginip bara jatqanda jarylys boldy. Biz ketip bara jatqan jerden tústi. Eshteńe estilmedi. Órt sóndirý kóliginiń ishinde otyrǵanbyz. Joldan ketip bara jatqan bir apa men bir áskeri qyzmetkerdi qutqaryp alyp qaldyq. Apa júre almaidy. Ol kisilerdi jedel járdemge tabystadyq.
Al ózimiz ári qarai tapsyrma kúttik. Keshke qarai janyp jatqan úilerdiń bárin sóndirip, tapsyrmamen jumys istedik. Ertesine janyp jatqan oshaqqa bardyq. Ústimizge bronjilet kigizdi. Arnaiy baskiim kidik. Sol kezde qoimadaǵy oq-dárilerdi óshirdik. Ol kezde qatty qorqynysh bolmady dep oilaimyn, mindetimizdi atqardyq. Aldymyzǵa mindet, tapsyrma qoiyldy, sony atqardyq. 10 kún sol jerde jumys atqardyq.
– Adam qutqarǵan jaǵdailar esińizde me?
– Tótenshe jaǵdai kezinde qarapaiym adamdar ne isteý kerek, qandai keńester bere alasyz? Bir tótenshe jaǵdaidy mysal retinde keltirip aita alasyz ba?
– Tótenshe jaǵdai kezinde neshe túrli oqiǵalar bolady. Mysaly, jer silkinisi bolǵan kezde qaýipsiz aimaqty izdeý kerek. Eń birinshi ústel sekildi qatty zattardyń astyna tyǵylyp qalýǵa bolmaidy. Tabaldyryqqa, esiktiń janyna turýǵa bolady. Iaǵni birinshi kezekte qaýipsiz jerdi tabý kerek. Qai jer qaýipsiz dep sanaidy, sol jerge jasyryný qajet.
– Aldymyzda qys kele jatyr. Mundai tótenshe jaǵdailarǵa qatysty qandai keńes beresiz?
– Túrkistan oblysyndaǵy Sozaq aýdanyna bara jatqan jolda kóp oqiǵa bolady. Adamdar qystyń kúni qalyp ketedi. Sondai kezde olar úsip, jaýrap qalyp jatatyn jaǵdailar bolady. Qysta úsik shalyp jatsa, jaqyn jerde eldi meken bolsa, soǵan qarai áreket jasaý kerek. Ol alystaý bolǵan jaǵdaida kómek suraý kerek. Keide internet ustamaityn jaǵdai bolyp qalady. Ondai kezde óziniń janyn saqtap qalý úshin janǵysh zattar bolsa, kómek kelgenshe, solardy paidalanyp, jylyna turý kerek. Qysta adam qutqarýǵa barǵan kezde bir oqiǵa bolǵan. Zardap shekkenderdiń biri kólikteriniń qosalqy bólshekterin jaǵyp, sol arqyly ózderin saqtaǵan eken. Biz barǵansha, alǵashqy kómek jetkenshe, solai jylynyp turǵan. Keibireýler qystyq kiimin qalyńdaý etip kiip alǵan. Qystyń kúni uzaq jolǵa shyqqanda, qystyq kiimdi molyraq alǵan durys. Árine, jolda qalamyz dep shyqpaityny da ras.
– Tótenshe jaǵdai qyzmetindegi eńbegińiz úshin marapattar aldyńyz ba?
– Erlik úshin, Qaisarlyq úshin degen marapattar aldym. 2017 jylǵy 18 qańtardaǵy buiryqqa sáikes Ishki ister ministrligi tapapynan III dárejeli "Minsiz qyzmeti úshin" medalin, 2022 jyly 11 shildedegi buiryqqa sáikes Tótenshe jaǵdailar ministrligi tarapynan II dárejeli "Minsiz qyzmeti úshin" medalin, 2019 jyly Ishki ister ministriniń buiryǵymen "Órtte kórsetken qaisarlyǵy úshin" medelin, 2018 jyly Ishki ister organdary men Ulttyq gvardiia ardagerleriniń qazaqstandyq uiymy tarapynan "Órt kúzetine 1000 jyl" belgisin aldym.
– Siz úshin tótenshe jaǵdai qyzmetkeri bolý maqtanysh pa?
– Maǵan óz jumysym unaidy, óz jumysymdy súiip atqaramyn, jumysqa qushtarlyqpen kelemin. Eldiń qaýipsizdigi úshin kómegim tigenine maqtanamyn. Qazirgi jastarǵa, kelip jatqan jańa qyzmetkerlerge 18 jyldyq tájiribemdi úiretip, elimizdiń damýyna úles qosqym keledi. Sol úshin tótenshe jaǵdai qyzmetkeri bolǵanyma maqtanamyn.
Suhbattasqan Qýanysh ERMEKOVA
