"Ekonomikanyń shynaiy bet-beinesi halyqtyń kúndelikti kúnkórisinen kórýge bolady. Qarapaiym adamdardyń qandai taýarlardy jii satyp alatynyna, únemdi qai turǵyda jasaitynyna jáne ai sońyna ildebailap qalai jetýge tyrysatynyna qarap, eldiń ekonomikalyq ahýaly qandai ekenin ańǵaraýǵa bolady". Osylai degen EconomyKZ.org portalynyń sarapshysy Lina Egel qyzy 2025 jyldyń alǵashqy toqsanyna arnalǵan resmi málimetterge súiene otyryp, Qazaqstan azamattarynyń tabysy óskenimen, shyǵyndary da artqanyn aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Ortasha eseppen árbir qazaqstandyqtyń ai saiynǵy aqshalai tabysy — 350 382 teńge. Bul - ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 10,1%-ǵa kóp. Alaida, bul ósim — infliatsiiany esepke almaǵandaǵy kórinis", delingen avtor materialynda.
Tabystyń negizgi kózderi:
• Eńbekaqy men jeke kásipkerlik — 74,9%, onyń ishinde:
◦ jaldamaly jumys — 66,9%
◦ ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar — 8,0%
• Zeinetaqy, járdemaqy, ataýly kómek — 22%
• Týystar men tanystardan keletin kómek, aliment jáne basqa túsimder — 3% jýyq.
"Qazaqstanda halyqtyń tabysy áli de negizinen jaldamaly eńbekten turady. Biznesten, investitsiiadan nemese múlikten túsetin tabys úlesi mardymsyz. Ortasha shyǵys — 312 710 teńge. Onyń 90,6%-y tutynýǵa jumsalady — iaǵni tamaq, kiim, turmystyq qyzmetter. Qalǵany — salyqtar, kreditter, aliment, t.b", - deidi Lina Egel qyzy.
Shyǵys qurylymy:
• Azyq-túlikke — 50,6%
• Turmystyq taýarlarǵa — 20,4%
• Aqyly qyzmetterge — 19,6%
• Qalǵany — kómek, salyq, qaryz tólemine ketedi.
"Tabys artsa da, halyqtyń jarty tabysy azyqqa ketýde. Bul — halyqtyń kóp bóliginiń negizgi qajettilikterden asa almai otyrǵanyn kórsetedi", - deidi sarapshy.
El ishindegi tabys deńgeii birkelki emes. Eń joǵary tabys myna óńirlerde tirkelgen:
• Qaraǵandy oblysy — 407 862 teńge
• Almaty qalasy — 403 990 teńge
• Astana qalasy — 402 784 teńge
Eń tómen tabysty óńirler:
• Túrkistan oblysy — 228 369 teńge
• Qyzylorda oblysy — 257 701 teńge
"Bul aiyrmashylyq — ekonomikalyq saiasattyń basty máseleleriniń biri. Aimaqtyq teńsizdik tek tabys aiyrmashylyǵynda emes, infraqurylym, jumys orny, investitsiia kóleminde de baiqalady", - deidi ol.
Qazaqstandyqtardyń tutynýynyń 98,3%-y — aqshaǵa satyp alynǵan ónim men qyzmet. Tek 1,7%-y úi sharýashylyǵynda óndirilgen ónim nemese natýraldy kómek (mysaly, áleýmettik kómekter, jeńildikter) túrin quraidy .
Biraq keibir óńirlerde mynandai erekshelik bari:
• Mańǵystaý, Almaty jáne Shymkent — 100% aqshalai tutynys (azyq-túlikti kósheden satyp alady).
• Batys Qazaqstan oblysy, Qostanai — 4-5% natýraldy tutynys (kókónis, jemis-jidekti óz baý-baqshasynan, et jáne sút ónimderi de qoradaǵy malynan alynady).
Bul — aýyldyq jerlerde nemese agrarlyq óńirlerde óz ónimin tutyný áli de mańyzdy ekenin kórsetedi.
Bulardan shyǵatyn qorytyndy:
1. Tabys ósse de, infliatsiia áserinen shynaiy ósim baiqalmaidy.
2. Azyq-túlikke ketken shyǵynnyń kóptigi — halyqtyń ómir súrý deńgeii tómen ekenin ańǵartady.
3. Óńirlik teńsizdik — áleýmettik jáne ekonomikalyq turaqtylyqqa qaýip.
4. Aqyly qyzmetke shyǵyn tómen — bul bilim, meditsina, mádeniet pen demalysqa qoljetimdiliktiń shekteýli ekenin bildiredi.
"Bul derekter — jai sandar emes. Olar elimizdiń shynaiy jaǵdaiyn kórsetedi. Halyqtyń tabysy men shyǵynyna qarap, áleýmettik saiasattyń tiimdiligin, biznestiń damýyna qanshalyqty múmkindik bar ekenin jáne bolashaqta ne kútip turǵanyn kórýge bolady. Eger Qazaqstan ádil, teńgerimdi ári órkendegen el bolǵysy kelse, onda árbir óńirdiń, árbir otbasynyń jaǵdaiyna úńilý qajet. Statistika — osy joldaǵy alǵashqy qadam", - deidi sarapshy.
Buǵan deiin Dúniejúzilik bank kedeishilik deńgeiiniń shekti mólsherin jańartqan bolatyn.
