Premer-ministr Oljas Bektenov áleýmettik qoldaý júiesin jáne jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý sheńberinde jekemenshik mektepter qyzmetin retteýdiń jańa tetigin jetildirý boiynsha keńes ótkizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Memleket basshysynyń tsifrlandyrý arqyly biýdjet qarajatyn jumsaý tiimdiligin arttyrý jónindegi tapsyrmalarynyń oryndalý barysy qaraldy.
Tsifrlandyrý áleýmettik salada birqatar «sur shemalardy» anyqtaýǵa múmkindik berdi. Naqtyraq aitsaq, 40 myńǵa jýyq azamatqa resmi eńbek sharttary bolmasa da, zeinetaqy jarnalary aýdarylǵany belgili boldy. Qyzmetkerler resmi túrde bir aimaqtaǵy mektep shtatynda bolǵanymen, basqa oblystardaǵy uiymdarda da eńbek shartyna otyryp, zeinetaqy jarnalaryn aýdarǵan jaǵdailar anyqtalǵan. Barlyq anyqtalǵan derek boiynsha memlekettik eńbek inspektsiiasy tiisti tekserý jumystaryn júrgizýde.
Sondai-aq kadrlyq protsesterdi avtomattandyrý nátijesinde 9,6 myń mekteptiń shtat kestesinen Tizilimge engizilmegen, biraq uiym basshylary óz betinshe qosqan 75 laýazym anyqtaldy. Máselen, olardyń arasynda direktordyń mektepke qabyldaý jónindegi orynbasary, atqarýshy direktor siiaqty taǵy da basqa laýazymdar bar. Osyǵan bailanysty Tizilimdi biryńǵai standartqa keltirý boiynsha jumystar júrgizilýde.
Svetlana Jaqypova BTsP-ny adam igiligine baǵytaý tujyrymdamasyn usyndy. Búgingi tańda bul málimetter bazasymen 4,5 mln adam qamtylǵan. Máselen, otbasyn qarjylandyrý jospary arqyly áleýmettik mindettemelerdi boljaý usynylyp otyr, onda AÁK jáne basqa da járdemaqylardan bastap mektepke deiingi oqytýdy sýbsidiialaýǵa, tegin sport sektsiialaryn uiymdastyrýǵa deiingi áleýmettik qoldaý sharalarynyń barlyǵy keshendi túrde kórsetiledi. Bul azamattardy áleýmettik qorǵaýdyń jalpy sipatyn kórýge múmkindik beredi.
Premer-ministr mundaǵy ózgeristerdiń kózge kórinetin naqty nátijeleri bolýy qajet ekenine nazar aýdardy, ol tiimsiz shyǵyndardy azaitýǵa jáne kómek sharalaryn azamattardyń naqty muqtaj sanattary paidasyna qaita bólýge yqpal etýi kerek. Eńbek ministrliginiń málimetinshe, 2024 jyly avtomattandyrý jáne áleýmettik alaiaqtyqqa qarsy kúres, onyń ishinde «óli jandardy» joiý jumystary aiasynda memlekettik biýdjetke 299 mlrd teńge qaitarylǵan. Aldaǵy úsh jylda sýbsidiialaý baǵdarlamasyn tsifrlandyrý jáne ózge de sharalar biýdjet qarajatynyń 135 mlrd teńgesin ońtailandyrýǵa ákeledi dep kútilýde.
*****
Jiynda bilim berý salasyn qarjylandyrýǵa qatysty máseleler qaraldy. Jekemenshik mektepterdi qarjylandyrýdyń jańa tetikterin engizýge nazar aýdaryldy.
Buǵan deiin Premer-ministrdiń tapsyrmasymen memlekettik bilim berý tapsyrysynyń qarajatyn basqarýdyń tiimdiligin arttyrý maqsatynda «Qarjy ortalyǵy» AQ Oqý-aǵartý ministrliginen Qarjy ministrliginiń qaramaǵyna berilgen bolatyn.
Biyl qarasha aiynda e-Qazyna.kz veb-portalynda OrtaBilim aqparattyq qyzmeti iske qosyldy. Júie bilim alýshylardyń sany men kontingentin, ruqsat qujattarynyń bolýyn jáne basqa da avtomatty tekserý arqyly derekterdiń durystyǵyn baqylaýdy kúsheitýge baǵyttalǵan.
Qarjy ministrligi memlekettik tapsyrys alatyn jekemenshik mektepterdi qarjylandyrýda óreskel zańbuzýshylyqtardy anyqtady. Atap aitqanda, 745 mekemeniń 155-i alǵan kirisin kórsetpegen. Tsifrlandyrylǵan 427 mekteptiń shamamen 30%-y óz qyzmet túri boiynsha bekitilgen maqsattaryna sai emes. Máselen, Túrkistan oblysynyń Maqtaaral aýdanyndaǵy mektepterdiń biri – toihana retinde, Shymkentte – saýda ortalyǵy jáne taǵy basqa dep kórsetilgen.
64 mektepte bilim alýshylar kontingenti jobalyq qýatynan 2 ese artyq. Mysaly, Almaty oblysynda ornalasqan jobalyq qýaty 60 adamǵa eseptelgen jekemenshik mektepterdiń birine is júzinde 702 oqýshy qabyldanǵan. Bul jerde azamattarǵa bilim berý qyzmetterin usynǵan bolyp memleket qarajatyn maqsatsyz jumsaityndar týraly sóz bolyp otyr.
Astana qalasyndaǵy 241 oqýshyǵa arnalǵan jekemenshik mekteptiń qujattarynda 1003 adam kórsetilgen.
Sonymen qatar jekemenshik mektepterde jalǵan muǵalimder men qosarlanǵan qarjylandyrý faktileri anyqtaldy.
Jańa servis bilim berý salasyndaǵy barlyq aqparattyq júielerdi biriktiredi. Bul mektepter men muǵalimderge júkteme talaptarynyń sáikestigin baqylaý sharalarynyń tiimdiligin arttyrýǵa, sondai-aq orynsyz shyǵyndardy súzgiden ótkizý jáne jol bermeý arqyly biýdjet júktemesin azaitýǵa múmkindik beredi.
Búgingi tańda jekemenshik mektepterdiń 86%-y avtorizatsiiadan ótip, BTsP-men paidalanýshy kelisimine qol qoidy. Qarjy ministrligi Oqý-aǵartý ministrligimen birlesip, jekemenshik mektep direktorlarymen qarjylandyrý júiesin ózgertý týraly túsindirý seminarlaryn ótkizýde. Biyl kórsetilgen qyzmetter úshin mektepterge tólemder jasalatynyn atap ótken jón. Sonymen qatar 2026 jyldyń qańtarynan bastap mundaǵy qyzmet jańa aqparattyq júiemen qatań retteletin bolady. Aldaǵy ýaqytta osy serviske bilim berý salasyndaǵy memlekettik qarjylandyrýdyń barlyq túrin qosý josparlanýda. Olar – memlekettik tapsyrystar, granttar, stipendiialar jáne jataqhana oryndarymen qamtamasyz etý jumystary.
«Júrgizilgen tekserý jumystary jekemenshik mektepterdi qarjylandyrý máselelerinde kóptegen zańbuzýshylyqtardy anyqtady. Shyndyǵynda, biz memlekettiń joq oqýshylar úshin jii aqsha tóleitinin kórip otyrmyz. Bul naryqta tutastai zańsyz indýstriia qalyptasty. Oqý-aǵartý ministrligi men Qarjy ministrligi kelesi qarjylandyrý jylynan bastap atalǵan salada tolyqtai tártip ornatýy kerek. Birde-bir memlekettik teńge naryqqa josyqsyz qatysýshylar men sheneýnikterdiń qaltasyna túsip, ysyrap etilmeýi tiis», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Jiyn qorytyndysy boiynsha Premer-ministr Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, Qarjy, Oqý-aǵartý ministrlikterine, sondai-aq óńirlerdiń ákimdikterine birqatar tapsyrma berdi.
