Petropavlda ótken Premer-ministr Oljas Bektenovtiń biznes qoǵamdastyqpen kezdesýine kásipkerliktiń ártúrli salalarynyń 60-qa jýyq ókili, sonyń ishinde iri aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri men ónerkásiptik kásiporyndardyń basshylary, sondai-aq ShOB, mikrobiznes jáne jeke kásipkerlik ókilderi qatysty.
Otyrysty ashqan Oljas Bektenov basqosýdyń basty maqsaty salyq-biýdjet reformasyna qatysty tásilderdi jan-jaqty talqylaý, sondai-aq qoǵamda pikirtalas týdyryp otyrǵan suraqtarǵa jaýap berý ekenin aitty.
Úkimet basshysy salyq júiesindegi kez kelgen ózgeristerdiń, eń aldymen bizneske qatysy baryn, alaida memleket turaqty investitsiialyq ahýaldy qamtamasyz etýge múddeli ekenin jetkizdi.
– Qazirgi ýaqytta biýdjettiń kiris bóligin ulǵaitý baǵytynda jumys isteý qajet. Osyǵan deiin damý biýdjetiniń deńgeii tómen boldy. Salyq mólsherlemelerin tómendetý jáne kóptegen jeńildikterdi engizý týraly buryn qabyldanǵan sheshimder memlekettik shyǵystardyń kiristerden aitarlyqtai asyp túsetin biýdjettiń teńgerimsizdigine ákeldi, – dep atap ótti Oljas Bektenov.
Biýdjetti teńdestirýdiń stsenariileri shekteýli. Onyń bir nusqasy – Ulttyq qordy tapshylyqty jabýǵa paidalaný, biraq bul tásil onyń tez túgesilýine alyp keledi. Balama jol – áleýmettik shyǵystardy qysqartý, olar memlekettik biýdjettiń 60%-yn quraidy. Degenmen, Premer-ministr atap ótkendei, Qazaqstan áleýmettik memleket jáne óz mindettemelerin oryndaityn bolady.
«Ońtaily nusqa – biýdjettiń kiris bóligimen jumys isteý, iaǵni salyq mólsherlemelerin túzetý jáne salyq rejimderin qaita qaraý» degen Oljas Bektenov Úkimet osy tásildi ustanatynyn atap ótti. Aldaǵy ózgerister teńgerimdi biýdjetke qol jetkizip, eldiń ekonomikalyq turaqtylyǵyn nyǵaitady dep kútilýde.
Úkimet jetekshisi qarajattyń ekonomikaǵa qaita quiylatynyn, biznesti qoldaýǵa jáne infraqurylymdy damytýǵa baǵyttalatynyn atap ótti. Olar memlekettik apparatty keńeitýge baǵyttalmaidy.
– Bizdiń mindetimiz – biznes pen ekonomikanyń turaqty ósýi úshin jaǵdai jasaý. Biýdjettiń qosymsha kiristeri biznestiń ózi usynatyn jobalardy qarjylandyrýǵa jumsalady. Zamanaýi infraqurylymsyz, energiia kózderi, jylý jáne elektr jelilerisiz biznes damymaidy. Energiia kózderiniń tapshylyǵy kóbinese jańa jobalardy iske asyrýǵa kedergi bolady, – dedi Oljas Bektenov.
Ulttyq ekonomika vitse-ministri Azamat Ámrin kezdesýge qatysýshylarǵa salyq jáne biýdjet reformasy týraly egjei-tegjeili aityp berdi. Atap aitqanda, saralanǵan QQS mólsherlemesi: 16% - bazalyq, 10% - jekelegen salalar úshin jáne 0% - AÓK úshin, sondai-aq birqatar arnaiy salyq rejimderin reformalaý jáne QQS boiynsha esepke alý shegin tómendetý týraly habardar etti.
Biznes ókilderimen kezdesý suraq-jaýap formatynda ótti. Sóz sóileýshiler josparlanǵan reformalardy eskere otyryp, salalardy odan ári damytýǵa qatysty taqyryptardy kóterdi. Moderator «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy Tóralqasynyń tóraǵasy Raiymbek Batalov boldy.
Máselen, «Soltústik qus fabrikasy» JShS bas direktory, SQO kásipkerler palatasy óńirlik keńesiniń tóraǵasy Sergei Domaev aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynyń qyzmetin salyqtyq retteý máselelerin qozǵady.
– Óndiris quraldaryn negizgi jetkizýshiler qosylǵan qun salyǵyn tóleýshiler bolyp tabylady. Qosylǵan qun salyǵynan bosatý, eger bul shara óndirýshiden sońǵy tutynýshyǵa deiingi búkil tizbek boiynsha qoldanylsa jáne kásipkerlik sýbektisine emes, taýarlar nomenklatýralyq tobyna qoldanylsa ǵana oń áser etedi. Bul jerde bul máseleni jan-jaqty qarastyrý mańyzdy, – dedi Sergei Domaev.
Premer-ministr QR UEM-ge atalǵan usynysty jan-jaqty pysyqtaýdy jáne aýyl sharýashylyǵy ónimin, sondai-aq ÁMAT taýarlaryn salyqtyq ákimshilendirý máselelerin eskerýdi tapsyrdy.
«S.M. Kirov atyndaǵy zaýyt» AQ bas direktory Almas Nurmaǵambetov óz sózinde otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý boiynsha Úkimet qabyldaǵan sharalardyń nátijelerin atap ótti. Osylaisha, zaýyt QTJ-men 5 jylǵa arnalǵan kelisimshart jasasty, bul sapany odan ári jaqsartýǵa jáne óndiris ainalymdaryn ulǵaitýǵa mańyzdy negiz bolyp tabylady.
Almas Nurmaǵambetov salyq reformasyna qatysty ónerkásip salasyndaǵy otandyq taýar óndirýshiler úshin 10% mólsherinde aralyq mólsherlemeni belgileý týraly usynys aitty.
Premer-ministr óz sózinde jańa Salyq kodeksiniń jobasynda qosylǵan quny joǵary ónim óndirýdi yntalandyrýǵa baǵyttalǵan birqatar sharalar bar ekenin atap ótti. Qoldaýdyń negizgi quraldarynyń biri óńdeý óndiristeri, onyń ishinde elektrondyq jáne ónerkásiptik ónimder úshin korporativtik tabys salyǵynyń (KTS) mólsherlemesin tómendetý bolyp sanalady.
– Memleket negizgi baǵyttardy belgilep, basymdyqtardy aiqyndaidy: daiyn ónimniń jańa túrlerin tereń óńdeýmen jáne igerýmen ainalysatyn kásiporyndar salyqtyq jeńildikterge ie bolady. Sonymen birge shikizat eksportyna jáne qaita óńdeýi tómen ónim shyǵarýǵa asa joǵary salyq salynatyn bolady, – dep túsindirdi Oljas Bektenov.
Jalpy, Úkimet otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharalarymen belsendi jumys isteýde.
– Biz memlekettik satyp alýlar men kvazimemlekettik sektordaǵy satyp alýlar kezinde otandyq óndiristi qorǵaý máselesinde aitarlyqtai ilgeriledik. Tek qazaqstandyq óndirýshilerden satyp alynýǵa tiis taýarlardyń tizimi úsh esege ulǵaityldy, – dedi Premer-ministr.
Budan basqa, memleket qazaqstandyq kásiporyndar úshin uzaq merzimdi tapsyrystardy qamtamasyz etetin ofteik-kelisimsharttar júiesin engizýde. «Samuryq-Qazyna», «Báiterek» jáne basqa da qorlarǵa kiretin barlyq ulttyq kompaniialar otandyq óndirýshilerden satyp alý úlesin arttyrýǵa mindetti.
– Bul ulttyq óndiristi damytýǵa jáne qazaqstandyq kásiporyndardyń ustanymyn nyǵaitýǵa múmkindik beretin memlekettik qoldaýdyń mańyzdy sharasy, – dep túiindedi Premer-ministr.
Shaǵyn jáne orta biznes ókilderi atynan «Atameken» UKP janyndaǵy Isker áielder keńesiniń tóraiymy Ásel Esjanova sóz sóiledi. Ol kásibin jańa bastaǵan kásipkerler men áielder biznesin, ásirese aýyldyq jerlerde kóptegen biznes sýbektileriniń jabylý qaýpi týraly másele kóterdi.
Premer-ministr 4 paiyzdyq bólshek saýda salyǵy máselesin túsindirdi, ol ári qarai qoldanylady. Mysaly, úi mańyndaǵy dúkenderge 16% QQS salynbaidy, olar bólshek saýda salyǵyn tóleýdi jalǵastyrady; QR Ulttyq ekonomika ministrliginiń derekterine sáikes, bólshek saýda salyǵy boiynsha V2S bazalyq mólsherleme 4%-dy quraidy. Bólshek saýda rejimi óz ataýyna sáikes bolýy kerek.
– Bólshek salyq, bólshek saýda túrine salynatyn salyq, kez kelgen dúken úshin, mine, bul siz ataǵan mysaldar, olar bólshek saýdada satylady. Eshkim sizdi bul jeńildikterden aiyra almaidy. Naqty túsinik bolýy kerek, – dep atap ótti Oljas Bektenov.
«Radýga» JShS direktory Dmitrii Sharapaev ta salyqty saralaý sharalaryna qatysty usynystaryn aitty. Olardyń qatarynda qaldyqtardy kádege jaratý kásiporyndaryn salyqtan bosatý, sondai-aq qaita óńdeýshiler úshin mólsherlemeni tómendetý bar.
Premer-ministr QR UEM-ge múddeli memlekettik uiymdarmen birlesip, usynysty jan-jaqty zerdeleýdi tapsyrdy, óitkeni bul baǵyt elimizde baiaý qarqynmen damyp keledi.
Óz kezeginde jeńil ónerkásip salasyndaǵy jeke kásipker Áliia Basheeva importtyq shikizatqa salyq salý taqyrybyn kóterdi. Shetelde daiyn túrde satyp alynǵan taýarlardy óz ónimi retinde satatyn jalǵan kásiporyndarǵa qatysty mańyzdy máseleni qozǵady.
– Meniń oiymsha, jeńil ónerkásip – elimiz úshin ómirlik mańyzy bar sala. Eger biz bárin shetelden satyp alsaq, bul bizge abyroi ákelmeidi, – dedi Áliia Basheeva.
– Jalǵan óndirýshilerge keletin bolsaq, bul – kúrdeli másele, is júzinde import óndiris atyn jamylǵan kezde: «Qazaqstanda óndirilgen» degen japsyrma japsyrylyp, qazaqstandyq taýarlarǵa qatysty barlyq artyqshylyqqa ie bolady. Biz dál qazir osy baǵytta jumys istep jatyrmyz. Zań jobasy Parlament qaraýynda. Ony qabyldaý arqyly biz bul máseleni sheshemiz dep oilaimyn, – dep jaýap berdi Oljas Bektenov.
Bul máseleni jaýapty ministrlikter qosymsha pysyqtaityn bolady.
Jiyn sońynda «Zenchenko i K» seriktestiginiń direktory Gennadii Zenchenko sóz sóiledi.
– Salyq salýǵa keletin bolsaq, biz búgin sizderdi estidik. Búginde bizde salyq tóleýden jaltarýǵa tyrysatyn úi mańyndaǵy dúkender, jeke kásipkerler, sharýa qojalyqtary qanshama, biz muny jaqsy bilemiz. Biraq biz búgin Salyq kodeksi týraly endi ǵana aita bastadyq, al baǵalar qazirdiń ózinde óse bastaǵanyn kórip otyrmyz. Bul bireýdi qorqytý úshin aitylǵan jai sóz emes. Biraq adamdar qazirdiń ózinde daiyndalyp jatyr. Olar da durys shyǵar, óitkeni erteń olar ózderinen suralatynyn túsinedi. Sondyqtan biz tez arada bos talqylaýsyz, bul máselemen naqty betpe-bet kelýimiz kerek. Bizdiń aimaq qashanda aldyńǵy qatarda boldy. Sondyqtan siz bizge senim arta alasyz. Biz memleketimizdiń bai bolýy jáne halyqtyń baqytty bolýy úshin bárin jasaimyz, – dedi Gennadii Zenchenko.
Kezdesý moderatory talqylaý qorytyndysyn shyǵardy.
– Biznes ókilderi óz alańdaýshylyǵyn bildirdi, óz usynystaryn aitty. Biz barlyq sala saralanǵan mólsherlemeni qalaitynyn kórip otyrmyz. Bul kez-kelgen biznes túrinen aiqyn kórinedi, sondyqtan, árine, bul – qiyn mindet. Munda óte muqiiat oilaný kerek. Biz qazir jumys toby aiasynda barlyq óńirlermen – Ulttyq palata ekonomika, qarjy ministrlikterimen birlesip asa mańyzdy jumys júrgizip jatyrmyz. Biz qazir jai ǵana usynystardy jinap otyrǵan joqpyz, basty másele emotsiia emes, basty másele – esebin shyǵarý. Qazir biz Ekonomika institýtymen, ekonomika ministrligimen eseptep jatyrmyz. Sońǵy bir-eki aptada biz bárin qorytyndylaimyz dep oilaimyn, – dedi Raiymbek Batalov.
Premer-ministr barlyq qatysýshylarǵa syndarly dialog úshin alǵysyn bildirdi.
– Bizge kóptegen usynystar, belgili bir máselelerdi sheshýdiń nusqalary kelip jatyr. Olardyń barlyǵyn nazarǵa alamyz. Kelesi aptada biz Salyq kodeksine ózgerister engizip, Parlamentke kirýimiz kerek, ári qarai talqylaý Májilis alańynda jalǵasady. Meniń oiymsha, onda biznes-qoǵamdastyq asa belsendi túrde qatysady. Úkimet retinde bizdiń múddemiz – eshkimdi kóleńkege túsirmeitin, salyq aýyrtpalyǵyn salmaityn, memleketke belgili bir qarjylyq ótimdilik bere otyryp, biznestiń damýyna múmkindik beretin, saiyp kelgende, teńdestirilgen, salmaqty sheshim qabyldaý, – dep túiindedi Oljas Bektenov.
