Atyraý oblysyna jumys sapary barysynda Premer-Ministr Oljas Bektenov óńir ónerkásibiniń damýymen tanysty. Indýstrialdy kompaniialarǵa, munai-gaz himiiasy sektorynyń kásiporyndaryna bardy. Prezidenttiń tereń óńdeýge kóshý jáne ónimniń ishki qunyn arttyrý arqyly eksporttyń shikizattyq baǵytynan bas tartý jáne ekonomikany ártaraptandyrý jónindegi tapsyrmasynyń oryndalýy tekserildi.
Atyraý oblysy elimizdiń munai-gaz himiiasy salasyndaǵy jetekshi óńiri. Munda munai qorynyń 80%-na deiin shoǵyrlanǵan, Teńiz ben Qashaǵan iri ken oryndary ornalasqan. Qashaǵanda qazirgi ýaqytta jobalyq qýaty jylyna shamamen 1 mlrd tekshe metr bolatyn «GPC INVESTMENT» JShS gaz óńdeý zaýytyn salý boiynsha iri investitsiialyq joba iske asyrylýda. Úkimet basshysyna shiki gazdy qaita óńdeýdiń ulttyq baǵdarlamasy aiasynda jumys júrgizilip jatqany baiandaldy. Búgingi tańda qurylys-montajdaý jumystary 11%-ǵa aiaqtaldy, bul rette nysannyń jalpy daiyndyǵy 23%-ǵa jetedi.
Oljas Bektenov QazaqGaz kompaniiasy qatarlyq investorlarmen birlesip júzege asyryp jatqan jobanyń mańyzyn atap ótti. Zaýytty paidalanýǵa berý elimizdiń óńirlerine qosymsha gaz kólemin jiberýge múmkindik beredi. Úkimet basshysy Energetika ministrligi men QazaqGaz-ǵa kásiporyn qurylysynyń qarqynyn jedeldetip, 2026 jyldyń sońyna deiin aiaqtaýdy tapsyrdy.
Sondai-aq Premer-Ministrge munai-gaz salasyndaǵy iri kásiporyndardyń biri North Caspian Operating Company (NCOC) kompaniiasynyń Qashaǵan ken ornynan zaýytqa shikizatty tasymaldaýdy qamtamasyz etetin qubyr salý jobasyn iske asyrý jónindegi jospary týraly málemet berildi. Máselen, búgingi tańda NCOC QazaqGaz-ben birlesip jylyna 700 myń tonnaǵa deiin suiytylǵan kómirsýtekti gazdy naryqqa jetkizý boiynsha jumys istep jatyr. Sonymen birge jylyna 1 mlrd tekshe metr gaz tasymaldaýdy qamtamasyz etetin qubyr infraqurylymynyń qurylysyn aiaqtaýda. Óz kezeginde, Faza 2A jobasy jylyna 2,5 mlrd tekshe metr, al Faza 2B – 6 mlrd tekshe metr gaz tasymaldaýdy kózdeidi. Iske asyrylyp jatqan jobalar Qazaqstanda ishki gaz jetkizilimderin ulǵaitýǵa baǵyttalǵan.
Oljas Bektenov «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» JShS (KPI) polipropilen óndirý zaýytynda boldy. Integratsiialanǵan gaz himiiasy kesheni – Teńiz ken ornynan shikizatty qaita óńdeý boiynsha qýaty jylyna 500 myń tonna polipropilendi quraityn elimizdegi alǵashqy joba. Zaýyt iske qosylǵan sátten bastap 341,4 myń tonna túiirshikti polipropilen óndirildi.
Úkimet basshysyna kásiporyn 2022 jyly iske qosylǵan sátten bastap Qazaqstanda polipropilen quny turaqty túrde – zaýyt jumysynyń bastapqy kezeńindegi tonnasyna 650 myń teńgeden qazirgi 450 myń teńgege deiin tómendegeni baiandaldy. Búgingi tańda, Market Report málimetine sáikes, bul Reseimen salystyrǵanda eń tómengi soma, onda baǵa tonnasyna $1 280 jetedi, Belarýste – $1 295, Ózbekstanda – $1 090. Zaýyttyń negizgi mindeti – ishki qajettilikti qamtý. Máselen, 2022 jyly Qazaqstannyń polipropilen naryǵynyń qurylymyndaǵy KPI kásipornynyń úlesi 2%-dy qurady, bul rette import 63%-ǵa jetti. Biylǵy ekinshi toqsanǵa qarai araqatynas ózgerdi: zaýyt úlesi 25 esege jýyq ósip, 49%-dy qurady, import 22%-ǵa deiin tómendedi. Ótken 6 aida KPI 133 myń tonna ónim óndirdi, 2025 jylǵa arnalǵan jospar – 507 myń tonna polipropilen. Qazaqstandyq kásiporyn óndiris qýaty jóninen Ózbekstan óndirisinen 5 ese (100 myń tonna), Túrkiiadan – 3,5 ese (144 myń tonna), Túrikmenstannan – 3 ese (171 myń tonna), Ázerbaijannan – 2,7 ese (180 myń tonna) alda.
«Ishki naryqqa ónimdi tómengi baǵamen ótkizýdi qamtamasyz etýge umtylýymyz kerek. Bizdiń basty mindetimiz – otandyq óndirýshilerdi qoldaý. Sizderdiń ónimderińiz arqyly shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń odan ári damýy mańyzdy. Sondyqtan daiyn ónimdi birinshi kezekte ishki naryqqa jóneltý kerek, qolda bar artyǵy eksportqa jiberilýi tiis. Bul saiasatty qatań júrgizý qajet, sebebi KPI kásiporny el ekonomikasyn damytýda mańyzdy ról atqarady», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Zaýytta shikizat tereń óńdeýden ótedi. Qurylys, meditsina, avtomobil jasaý, azyq-túlik jáne toqyma ónerkásibi salalarynda taptyrmaityn 10 polipropilen markasy óndirisi jolǵa qoiylǵan.
Polipropilen óndiretin kásiporyndy aralaý aiasynda Úkimet basshysyna «Dossor – Atyraý» avtojolyn qaita jańartý jobasy tanystyryldy. Uzyndyǵy 86 km respýblikalyq mańyzy bar «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» magistraliniń ýchaskesin 4 jolaqqa deiin keńeitý usynylyp otyr. KPI zaýytynda shyǵarylatyn polipropilen beriktikti arttyrý jáne jalpy paidalaný sapasyn jaqsartý úshin jol qurylysynda qoldanylady. Osylaisha, zaýyt ónimderin qurylys indýstriiasynda da keńinen qoldaný josparda bar.
Atyraýda Premer-Ministr munai óńdeý zaýytynyń qazirgi jaǵdaiymen jáne damytý josparymen tanysty. Jobalyq qýaty jylyna 5,5 mln tonnany quraityn Atyraý munai óńdeý zaýytynda (AMÓZ) búginde munai ónimderiniń 35-ke jýyq túrin shyǵarady. Biylǵy 7 aida shikizatty qaita óńdeý kólemi 3,4 mln tonnany qurady.
Úkimet basshysy AMÓZ-de hosh iisti kómirsýtekter óndirý men munaidy tereń óńdeýdiń tehnologiialyq protsesimen tanysty. Bul keshender 2003-2018 jyldar aralyǵynda úsh satyly jańǵyrtý barysynda salyndy, ol benzol men paraksilol óndirisin iske qosýǵa, otyn sapasyn K4/K5 ekologiialyq sanatyna deiin jetkizýge, qaita óńdeý tereńdigin 90%-ǵa deiin arttyrýǵa múmkindik berdi. Aldaǵy kúzgi dala jumystaryn eskere otyryp, Úkimet basshysy aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge dizel otynyn turaqty óndirýdi jáne tiep-jóneltýdi tolyq kólemde qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
«Jartyjyldyq qorytyndysy boiynsha munai óndirýdiń 1,6%-ǵa tómendegenin kórip otyrmyz. Sonymen qatar bizde ekonomikanyń basqa salalarynda ósim bar. Óńdeý ónerkásibinde turaqty ósim saqtalýda, 6 aidyń qorytyndysy boiynsha kórsetkish 5,1% deńgeiinde. Qurylys jumystarynyń kólemi 8,6%-ǵa, kólik jáne qoimalaý – 7,3%-ǵa, aqparat pen bailanys 8,7%-ǵa artty. El ekonomikasy shikizatqa táýeldilikten aryla otyryp, óńdeý ónerkásibine basymdyq bere otyryp damýy tiis», — dep atap ótti Oljas Bektenov. Óńdeý ónerkásibi salalarynda óndiristiń mashina jasaýda 9,4%-ǵa, metall buiymdaryn óndirýde – 30,3%-ǵa, himiia ónerkásibinde – 5,3%-ǵa ósýi qamtamasyz etildi.
Sondai-aq Premer-Ministrge munai óńdeý zaýytyn odan ári jańǵyrtý jospary tanystyryldy. Ekologiialyq máselelerge – aýaǵa, jer asty sýlaryna, flora men faýnaǵa áserin azaitýǵa erekshe kóńil bólindi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha ázirlengen «Tazalyq» jobasy sheńberinde mehanikalyq tazartý qurylystary men normativti túrde tazartylǵan aǵyndy sýlarǵa arnalǵan arnany rekonstrýktsiialaý, sondai-aq býlaný alańdaryn rekýltivatsiialaý kózdelgen. Búginde jumystyń bir bóligi aiaqtaldy. Qaita qurý nátijesinde sarqyndy sýlardy tazartý tiimdiligi 96%-ǵa jetti, munai ónimderiniń mólsheri 25 mg/l-den aspaidy. Býlaný alańynda 431 ga jer qalpyna keltirildi. Jalpy óńirde munai óńdeý jumystaryn damytýdy eskere otyryp, ekologiialyq jaǵdaidy turaqtandyrý boiynsha keshendi sharalar qabyldanyp jatyr, dep baiandady Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenov. Atap aitqanda, tazartý qurylystary rekonstrýktsiialandy, 2025 jylǵa qarai qoqys poligondary tolyǵymen sanitarlyq talaptarǵa sáikes keltiriletin bolady.
Úkimet basshysy «Jigermunaiservis» zaýytynda bolyp, óńirdegi mashina jasaý salasynyń damý qarqynymen tanysty. Búginde oblystyń óńdeý ónerkásibiniń úlesi shamamen 10%-dy quraidy. Bul rette mashina jasaý salasy jergilikti erekshelikti eskere otyryp, negizinen munai-gaz qyzmetine arnalǵan taýarlar men qyzmetterdi usynady.
«Jigermunaiservis» – elimizdegi munai óndirý men qaita óńdeýge arnalǵan innovatsiialyq ónim óndiretin negizgi kásiporyndardyń biri, sondai-aq burǵylaý qyzmeti boiynsha kóshbasshy. Damýdyń perspektivaly baǵyty – taý-ken sektoryndaǵy kásiporyndarǵa arnalǵan qural-jabdyqtar shyǵarý. Búginde zaýyt burǵylaý-jarý jumystaryna arnalǵan burǵylaý quraldary óndirisin iske qosty, dep habarlady «Jigermunaiservis» direktory Eldar Baibolov.
Kásiporyn servistik, metall kesý, ustalyq, dánekerleý jabdyqtaryn, 10 myń joǵary bilikti qyzmetkerdi qosa alǵanda, qýatty óndiristik áleýetke ie. Osyǵan bailanysty Oljas Bektenov naryqtyń ishki qajettiligin óteý úshin óndiristi keńeitip, qýatyn arttyrý keregin atap ótti.
