Tus-tustan antalaǵan reseilik aqparattyń qaisysy shyn, qaisysy ótirik ekenin aiyrý múmkin emes, ázir. Aqparattyq naryǵymyzdy teriskei kórshiniń qolyna ustatyp qoiǵannan keiin ne qaýqar?!
Pýtin kim? Onyń áreketi jón be? Ýkrainada ne bolyp jatyr?
Estýimizshe, biraz qazaq gazetterine bul týraly jazýǵa tyiym salypty. Al «KTK» men «Eýraziia» arnasynyń orys jańalyqtary Kremldiń qojaiynyn aqtap alýǵa tyrysatyny áýelden belgili.
Alaida, álem Pýtinge de, pýtindik júiege de áldeqashan ádil baǵasyn berip qoiǵan. Bizdiń maqsat muny qazaq oqyrmanyna kórsetý. Kezinde Reseiden shettetilgen Kohtiń shaǵyn maqalasy biraz dúnieniń basyn ashyp kórsetetindei. Bizdiki álemdik aqparat pen reseilik aqparattyń aiyrmashylyǵyn kórsetý. Orys telearnalary men baspasózin kúndelikti oqyp, estip júrgen qazaqtar úshin ár jaqtyń pikirin bilý, ortasynan oi túiý mańyzdy.
Pýtin Brejnev emes qoi. Sońǵysy istiń adamy edi, ári ár qateliginen sabaq alatyn.
1968 jyly Pragaǵa topyrlatyp tanki kirgizgen Brejnev Batyspen aiqasyp abyroi tappasyn birden túsindi. Sol sebepti 1973 jylǵy Izraildegi Ǵarasat maidanyna aralaspady. Arabtardyń aiaǵyna jyǵylǵanyna qaraǵan joq, ári «KGB»-nyń (UQK) alapat qysymyna tózip berdi.
Onyń ústine arabtar Izrailge qoldaý tanytqany úshin Batysqa munai embargosyn jariialaǵan tusta da KSRO shettep qaldy. Osynyń arqasynda Keńes odaǵy óziniń eýropalyq munai jáne gaz naryǵyndaǵy pozitsiiasyn bekitip aldy.
Batysqa unai túskisi kelgen Brejnev «qyzyl imperiianyń» totalitarlyq saiasatyn sál-pál jumsartty. Munyń aiaǵy Helsinki kelisimshartyna qol qoiýmen aiaqtaldy. Buǵan sai KSRO adam quqyǵyn qorǵaýdyń basty basymdyq ekenin is júzinde bolmasa da, qaǵaz júzinde moiyndaǵan boldy.
Biraq «qyzyl imperiianyń» bul júrisi de jemisti boldy. KSRO senimdi ári ár qadamyn ańdaýǵa bolatyn el retinde Batystyń senimine kirdi. Artynsha «gazdy qubyrǵa almastyrǵan» kelisimshart jasaldy. Osylaisha Eýropa men Reseidiń arasynda zamanaýi energetikalyq bailanystyń formasy qalyptasty.
[caption id="attachment_10043" align="alignleft" width="241"]
Alaida...
Óziniń erekshe qundy, tym qundy ideialarymen aýyryp júrgen Pýtin Batyspen arada budan burynǵy bileýshiler qalap ketken irgetasty birtindep qiratyp jatyr.
Pýtin – eshqandai pragmatik emes. Ol – doktriner (ózi oidan shyǵaryp alǵan teoriiaǵa kózsiz senetin, shynaiy ómirden múlde alystap ketken adam). Aittym ǵoi, ol ózi oilap shyǵarǵan erekshe qundy ideialarymen aýyryp júr. Jaraidy, jónine aýyrsa bir sári. Osy arqyly ol Eltsin men Gorbachev, tipti Andropovtan buryn, pragmatikter – Brejnev pen Kosygin qalap ketken irgetasty búldirýde.
Batys bizden senimdi seriktestikti jáne turaqtylyqty kútedi. Búitpedik eken, endeshe erteńgi kúni Eýropa bizdiń shikizattan birtindep bas tarta bastaidy. Reseidiń kómirsýtek qorynan bas tartý áldeqashan bastalyp ketken. Muny Eýropaǵa kelip-ketip júrgender kórip júr. Dálel kerek pe? Jel stantsiialary sańyraýqulaqtai kóbeiip jatyr. Bos jerdiń bárine kún batareialaryn ornatyp tastaǵan. Al teńiz porttarynda suiytylǵan gazdy qabyldaityn jańa terminaldar ornatylyp jatyr. Batystyń qubyr infraqurylymy kún ótken saiyn Reseiden tasymaldanatyn shikizatqa táýeldilikten arylyp keledi.
Keln mamandary júrgizilgen stress-testtiń (belgili júieniń turaqtylyǵyn anyqtaityn synaq) nátijesi kórsetkendei, Eýropanyń Resei gazynsyz ázirgi kúnniń ózinde eki ai boiyna esh qinalmai shyǵatyn qory bar eken. Endi bir bes jyldan keiin Batys reseilik shikizattan múldem bas tartady. Al bul Reseidiń óz taýaryn saýdalaityn jalǵyz iri naryǵy. Endeshe, Qyrym men Jańareseidiń quny qanshalyqty bolady? Eseptei berińiz.
Qyrymdy tartyp alyp, Jańaresei atty «oiynshyq memleket» qurǵan Kreml buǵan daiyn ba? Reseilikter ázir oilanbaidy. Óz áreketine jaýap beretin, iaǵni, Qyrym men Jańareseidiń óteýin tóleitin kezde ǵana aqyl kiredi. Oǵan deiin oilanbaidy. Orys sondai halyq.
Meni jek kórgende, it terimdi basyma qaptaýǵa ázir otyrǵan qarsylastarym aitatyndai, «sendei nemistiń muny túsinýge miyń jetpeidi».
Alfred KOH,
Germaniia
