Nurlan Ermekbaev: Nazarbaevtyń jańa kitaby - eldiń jańa tarihyndaǵy jylnama

Nurlan Ermekbaev: Nazarbaevtyń jańa kitaby - eldiń jańa tarihyndaǵy jylnama






"Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń jaryqqa shyqqan "Meniń ómirim. Bodandyqtan bostandyqqa deiin" atty kitabyn avtordan alǵanym ózimdi shynaiy alǵys sezimge bólep, rýhani qanaǵattandyrdy" - dep jazady, eks Qorǵanys ministri, Qaýipsizdik keńesin basqarǵan Nurlan Ermekbaev.


[caption id="attachment_96323" align="alignnone" width="1378"]
Foto: Nazarbayev.kz[/caption]

"Álbette endi elimizdiń jáne sheteldiń oqyrmandary osy kitap arqyly bizdiń elimizdiń qalyptasý jáne damý joly týraly, osy kúrdeli kezeńderde elimizdi "bodandyqtan bostandyqqa" bastai bilgen kóshbasshy tulǵanyń jeke ómirimen oilary týraly dál sol kisiniń ózinen tereń túsinik alady degen oi keldi. Bul kitapti qarap shyǵyp turǵanda, ony asyqpai, aptyqpai oqýdy qajet ekenine kózim jetti. Osy rette qazir tek alǵashqy alǵan áserimdi sizdermen bólise alamyn.

Meniń oiymsha, bul shyǵarmanyń basqa memýar janryndaǵy eńbekterge qaraǵanda, óz ereksheligi bar. Bul ereksheligi – ol Elimizdiń eń jańa tarihyndaǵy jylnamaǵa uqsas. Sonymen qatar, avtor osynaý oqiǵalardyń kýágeri ǵana emes, El tarihyna qatysýshy da ǵana emes, ol - táýelsiz Qazaqstanymyz táýelsizdiginiń qalyptasýymen, ony nyǵaitý jolynda jasalǵan iri jumysynyń kóshbasshy bola bilgen tulǵa. Kitapta kópshilikke beimálim naqty derekter tartylyp, elimizdiń táýelsizdik alǵanǵa deiingi jáne táýelsizdik alǵannan keiingi qiyn ári qarama-qaishy úderister ashyq qamtylǵan. Elimizdi tumandy ári syndarly toqsanynshy jyldardaǵy toqyraý men 2000-shy jyldardaǵy birkelki jaily da aishyqty kezeńderinen ótkizgen kóshbasshy óziniń jeke ómiri týraly aitylǵan ashyq áńgime oqyrman qaýymǵa ótimdi jáne óte qyzyqty degen pikirdemin.

Osy kitapty oqyp otyryp, Nursultan Ábishulymen alǵash kezdesýler eriksiz esime túsedi. 1993-shi jyly Táýelsiz Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Qytai Halyq Respýblikasymen diplomatiialyq qatynas ornatylǵannan kein, osy elge eń birinshi memlekettik sapar jasady. Memleket basshysymen quramynda bir top "jańa qazaqstandyq býrýaziianyń" ókilderi bar úlken delegatsiia keldi. Bizdin kásipkerler jańa ǵana “aspan asty elimen” áriptestik ornata bastaǵan bolatyn. Sol kezde men Qazaqstannyń Qytaidaǵy Elshiligi jónindegi saýda Ókildiginiń aǵa sarapshysy retinde osy sapardyń daiyndyǵyna atsalystym. Sol ýaqytta Qazaqstan basshysy qazaq eliniń Qytaidaǵy tuńǵysh tolyqqandy jáne quzyretti elshiligin resmi túrde ashty. QHR Tóraǵasy, QKP OK Bas hatshysy Tszian Tszeminmen bolǵan eki jaqty kezdesý barysynda shekara máselesin retteý jumysyn júrgizýge jáne saýda ekonomikalyq bailanysty damytýǵa ýaǵdalasty.


 

Mańyzdy aita ketetin jait: Nursultan Ábishuly jan-jaqty tájiribesiniń jáne óziniń tabiǵi tartymdylyǵynyń arqasynda Qytai kóshbasshysymen tek áriptestik qatynasyn ǵana emes, dostyq qatynasyn da nyǵaityp úlgerdi. Nátijesinde bundai qatynastar eki eldiń arasyndaǵy shekara shebin ortaq ýaǵdalastyqqa qol jetkizýge aitarlyqtai áser etti. Memlekettik shekarany delimitatsiialaý ár bir eldiń beibitshilik pen qaýipsizdigi úshin atqaratyn róli orasan zor ekeni aidan anyq. Nursultan Nazarbaev dál osyndai shynaiy dostyq qatynasty basqa da Qytai kóshbasshylarymen ǵana emes, kóptegen ózge eldiń basshylarymen de, Úkimet jetekshilerimen de ornata bildi.

Tuńǵysh Prezidentimiz óz esteliginde 1991 jyly, elimiz Táýelsizdik almai turyp, Qytaiǵa sapar jasaǵanyn jazypty. Sol saparda oǵan Qytaidyń “áýeli ekonomika, sodan soń saiasat” degen tańdaýy erekshe áser etken. Ol óz kitabynda kópshiliktiń esinen shyqqan derekti: Qazaqstan alǵashqy kezeńde saiasatqa nazar aýdarylǵanyn, al keiin ǵana saiasattan buryn ekonomikany damytýǵa basymdyq berilgenin eske salady. Osy jolymen baryp, Halyq aldyndaǵy jaýapkershiliktiń aýyrtpalyǵyn sezine otyryp, Tuńǵysh Prezident únemi oilanyp, álemniń jetekshi kóshbasshylarymen aqyldasyp otyrǵan bolatyn.

2003-shi jyly sol kezdegi Syrtqy ister ministri, qazirgi Prezidentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń maǵan degen seniminiń arqasynda Qazaqstannyń Singapýrdegi alǵashqy diplomatiialyq missiiasyn ashýyn uiymdastyrý jáne ony basqarýdyń mártebesi buiyrdy. Dipmissiia endi ǵana jańadan ashylǵanyna qaramastan, biz Qazaqstan basshysynyń Singapýr Respýblikasyna tuńǵysh memlekettik saparyn uiymdastyrdyq. (Odan buryn 1996 jyly jasalǵan sapary memlekettik emes, al resmi statýsqa ie boldy). Sapar josparynyń óte tyǵyzdyǵyna qaramastan, Prezident Singapýrdyń buryńǵy Premer-Ministri áigili Li Kýan Iu myrzamen kezdesýdi qalaǵan bolatyn. “Li Kýan Iu emdelip jatyr, sol sebepti Qazaqstan Prezidentiniń rezidentsiiasyna kele almaidy”,- degen habar keledi (diplomatiialyq praktikada Memleket basshysy saparlap barǵan elde jatqan jerdi rezidentsiia dep ataidy). Alaida, Nursultan Ábishuly hattama erejesin táýekel etip, lezde Li Kýan Iu myrzaǵa ózi arnaiy baratyny jóninde sheshim qabyldady jáne bizge bul máseleni Singapýr tarapymen pysyqtaýdy tapsyrdy. Aýrýhana palatasynda bolǵan dostyq peiildegi áńgimelesý barysynda Qazaqstan kóshbasshyny Qazaqstan jáne Singapýrdyń damý barysy týraly Li Kýan Iu myrzanyń pikiri qyzyqtyrdy. Singapýr jetekshisi Qazaqstan basshysynyń “áýeli ekonomika, sodan soń saiasat” degen baǵytyn oń baǵalady. Qazaqstan delegatsiia músheleriniń baiqaǵandai, Nursultan Ábishuly bundai baǵalaýdan keiin óziniń durys joldy tańdaǵanyna taǵy bir márte kóz jetkizgendei áserde boldy. Aýrýhanada em alyp jatqan Li Kýan Iu-ǵa qazaq basshysynyń arnaiy baryp hal surap, emen-jarqyn áńgime aitýyn Singapýrdyq aqparat quraldary jarysa jazdy jáne Nursultan Ábishulynyń jasy kelgen, kóp ýaqyt buryn joǵary deńgeidegi qyzmetinen ketken adamǵa bildirgen naǵyz adamgershilik myńdaǵan singapýrlyqtardyń kóńilinen shyqty.


Memleket basshysynyń maǵan degen seniminiń arqasynda túrli baǵytta jumys istedim. Osy rette, Tuńǵysh Prezidenttiń ózim baiqaǵan myna qasietteri meni erekshe tańǵaldyrǵan bolatyn: bul kisiniń óz isine degen berilgendigi, túrli salada qyzmet istep, jinalǵan zor tájiribesine negizdelgen danyshpandyǵy men ishki túisigi. Degenmen, eń este qalǵany tabiǵattan daryǵan zor adamgershilik keipi. Nursultan Nazarbaev eń joǵary laýazymda bolǵan kezde de, áli kúnge deiin de bilimge qushtar adam dep sanaimyn.

Áli esimde, qorǵanys ministri bolǵan kezimde, Memleket basshysy Qarýly kúshterdiń Joǵarǵy qolbasshy retinde áskeri salanyń túrli máselelerge tereń úńildi, tipti jańa áskeri qarý-jaraq pen tehnikanyń taktikalyq-tehnikalyq sipattamalaryna qyzyǵýshylyq tanytyp júrdi. Bir kezde Qarýly kúshterdiń damýyna qatysty kezekti baiandamamdy tyńdap otyryp, bylai dedi: "Biz qazir beibit ómir súrip jatyrmyz, biraq 10-20 jyldan keiin ne bolaryn eshkim bilmeidi. Kez-kelgen stsenariige daiyn bolýymyz kerek. Biz áýe shabýylyna qarsy kúshterin nyǵaityp, tipti zymyranǵa qarsy qorǵanys júiesin qalyptastyrýyn bastaýymyz kerek". Qýantarlyq jait: sol kezde bekitilgen osy jáne taǵy da basqa Qarýly kúshterdi damytýdyń basymdyqtary búgin de iske asyrylyp jatqanyn kórip otyrmyz.


 

2021 jyldyń 25 tamyzy kúni Jambyl oblysyndaǵy qarý-jaraq qoimasyna eki áskeri qyzmetshi órt qoiyp, onyń arty órt pen jarylysqa ulasty. Qaýip-qater men oqiǵanyń negizgi saldaryn joiylǵannan keiin men eshkimmen keńespesten ózimdi Qorǵanys ministri laýazymynan óz erkimmen bosatý jónindegi raport beremin dep sheshtim. Nege deseńiz, kez kelgen, ásirese áskeri pogon kiip júrgen, birinshi jetekshi, qiyn jaǵdaida alǵa shyǵyp, saiasi jaýapkershilikti óz moinyna alýǵa árdaiym daiyn bolý kerek dep sanaimyn. Dál sol kúni maǵan sol kezde QR Qaýipsizdik keńesiniń tóraǵasy bolǵan Nursultan Ábishuly qońyraý shaldy. Ol maǵan ákemdei ásermen: "Nurlan, jalǵyz sen emes, bárimiz alańdap otyrmyz. Árine, bul qaiǵyly jaǵdai, biraq oǵan seniń kináń joq ekenin bilemin"-dedi. Qiyn sáttegi mundai qoldaý sóz ár qaisy úshin óte mańyzdy.

Qazirgi tańda bizdiń tarihymyzǵa baǵa bergisi keletinder kóp, jáne ol árqily sarynda. Biraq, bizdiń azamattar saiasatkerler men saiasat týraly óz oi-pikirin ashyq aita alatynyń, san qily pikir aityp júrgen adamdardyń bar ekenniń ózi – bul bizdiń qoǵamymyzdyń damýy belgili bir deńgeige jetkenniń kórinisi emes pe? Nursultan Nazarbaev tarihymyzdyń eń kúrdeli kezeńde Táýelsiz Qazaqstannyń qalyptasýy men damý jolynda orasan zor ról atqarǵan memlekettik qairatker degen pikirmen kez-kelgen adam kelisedi. Ol kisige túrli, kúrdeli sheshimderdi de qabyldaýǵa týra kelgen bolatyn. Ol sheshimderdiń qozǵaýshy tetikterin árdaiym ashyq aita almaidy. Alaida, naǵyz Kóshbasshynyń ǵana El men halyqtyń múddeleri úshin jaýapkershilikti óz moinyna alyp, kei-kezde jaǵymsyz ári rizasyz sheshimderdi qabyldaýǵa batyldyǵy jetedi. Jańadan jaryqqa shyqqan kitapta osy jáitter de qamtylǵan dep oilaimyn.

Avtory: Ermekbaev Nurlan Baiuzaquly

https://el.kz/ru/novaya-kniga-nursultana-nazarbaeva-eto-letopis-noveyshey-istorii-gosudarstva-nurlan-ermekbaev_99390/