Daýdyń basy qazaqtyń batyr qyzy ekinshi dúniejúzilik soǵysta jeńiske ne bári 12 kún qalǵanda erlikpen qaza tapqan, Baian Baiǵojinaǵa qalamyzdaǵy krasnoznamennaia kóshesin berýge bir top jandar qarsy shyqqan kezde bastaldy.
Sebep?
Qoǵamdyq keńestiń múshesi Nikolai Isaev: Iznachalno ýkazyvali, chto god ee rojdeniia 1926-i. No togda na nachalo voiny ei bylo vsego 15 let, i prizyvat ee mogli ne ranee chem v 1944 godý. Potom data ee rojdeniia ispravliaetsia na 1923 god!
Dohodit do smeshnogo- v odnoi gazete vyshla statia o snaipere Baian Baigojinoi s otlichnoi fotografiei so snaiperskoi vintovkoi i s nagradami na gimnasterke.
Ia zadaiýs voprosom: mojet, ýlitsy lýchshe nazyvat chest realnyh geroev voiny? – dep elin, jerin jaýdan qorǵaýǵa óz erkimen jaýǵa qarsy attanǵan qarshadai qyzdyń erligine kúmánmen qarady.
Ile-shala sol sarynda 20 sáýir kúni «Ekspress K» basylymynda «Tvoiý diviziiý» degen Baianǵa qatysty Ilia Millerdiń maqalasy jaryq kórse (https://express-k.kz/news/na_mestakh/tvoyu_diviziyu_-120437) , al «Vremia» gazetinde «Byla li devochka?» degen Milana Gýzeevanyń eńbegi jariialandy (http://www.time.kz/articles/zloba/2018/04/18/bila-li-devochka) .
Biraq...
Bir ózi er adamǵa bergisiz erlik tanytyp, 24 jaýdyń kózin joiǵan qazaqtyń batyr qyzy Baian Baiǵojina jaily ańyz emes, aqiqat ekenin dáleldeitin kez keldi.
Ǵalamtordaǵy aqparattardy, eski qujattardy, soǵys kezinde jaryq kórgen gazet-jýrnaldardy qarai kele (barlyq jerde áskeri tilshi P.Kýznetsov 1945 j. 23 naýryzyndaǵy nomerinde "Komsomolskaia pravda" gazetinde "Shyńǵystaýdyń baiany" degen maqalasyn jariialady dep jazady. Biraq ol gazette ondai maqala joq bolyp shyqty.) qalyń kópshilikke belgili maǵlumattardy ǵana kezdestirdim.
Izdei, izdei, Almatydaǵy Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq kitaphanasyna suraý saldym. Arada biraz ýaqyt ótkennen keiin Baian Baiǵojina jaily tarihi derek tabylǵanyn Ulttyq kitaphana basshysynyń orynbasary maǵan súiinshilep jetkizdi.
Biz úshin qundy dúnie 1945j. 8 naýryzyndaǵy «Pravda» gazetiniń №57 nomerinde belgili jýrnalist, áskeri tilshi Pavel Kýznetsovtyń «Devýshka iz Chingistaý» atty maqalasy kózge ottai basyldy.
Mynda basyńyz: Pravda, 1945 , № 57
Baianmen Gindenbýrg qalasynda kezdesip, Batyr qyzdyń erligin, soǵysqa qalai kelgenin, jaýmen qalai arpalysqanyn jazady.
Qarshadai surmergen qyzdy bylaisha sýretteidi: «Devýshka ýmelo vybirala zasady, terpelivo, kak stepnoi ohotnik, vyjidala i vysmatrivala vraga, chýtkim ýhom lovila kajdyi zvýk i shoroh vokrýg, i vystrely ee ne znali promaha».
Bul eshqandai anaý aitqandai feik emes, naǵyz tarihi shyndyq. Bul naǵyz batyrdyń erligin, qaharmandyǵyn aiqyndap turǵan dálel emei nemene. Álde taǵy kúmánińiz bar ma?
1945j. 8 naýryzyndaǵy «Pravda» gazetiniń №57 nomerine tolyqtai kóz salatyn bolsaq, halyqaralyq áielder kúni shyqqan merekelik sanda barlyǵy derlik otan úshin ot keshken erjúrek qyzdar jaily jazylyp, arasynda Baian Baiǵojinaǵa keń kólemde maqala arnaý, batyrlyǵyn moiyndaýmen para-par emes pe?
Qoǵam belsendisi Nikolai Isaev: «Iznachalno ýkazyvali, chto god ee rojdeniia 1926-i. No togda na nachalo voiny ei bylo vsego 15 let, i prizyvat ee mogli ne ranee chem v 1944 godý. Potom data ee rojdeniia ispravliaetsia na 1923 god!» dep jasy jetpei soǵysqa barýy múmkin emes degen dúnieni aitty.
Onda mynadai jaýap sizge:
Ekinshi dúniejúzilik soǵys kezinde ártúrli derekkózder boiynsha birneshe ondaǵan myń kámeletke tolmaǵan jastar, eresektermen qatar shaiqasty, qaza tapty. Olardy «Synovia polka», «pionery-geroi» dep atady. Barlaýshylar, jaiaý áskerler, tipti arasynda ushqyshta boldy.
Ne bári 15 jasynda ushaqty meńgerip soǵys bitkenshe 650 ret áskeri shabýylǵa shyǵyp, kók júzinde 283 saǵat bolǵan Arkadii Kamanin jas ushqysh atansa, al kózsiz erlik kórsetken Leonidia Golikov 16 jasynda, Marat Kazei 14 jasynda, Valentin Kotik 14 jasynda, Zinaida Portnova 17 jasynda, Aleksandr Chekalin 16 jasynda Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berilgen bolatyn.
Beiresmi derek kózderi boiynsha 75 myńǵa jýyq qarshadai ul men qyz partizan otriadtarynda jaýǵa qarsy turdy.
El aldynda qasietti boryshyn óteýge asyqqan Baian da men jaspyn, balamyn demei maidanǵa óz erkimen attanyp, joǵaryda atap ótken myńdaǵan órimdei jastar siiaqty erlikpen shaiqasty. Kámelet jasyna tolmaǵandardy soǵysqa jibermedi deý qisynsyz bolar.
Baian Baiǵojinanyń týylǵan jylynda emes, onyń el basyna kún týǵanda, etigimen qan keship, jaýdy jeńýge óz úlesin qosqandyǵy, janym arymnyń sadaǵasy dep, óz ómirin, búgingi beibit kúnge aiyrbastap, sizben bizge syiǵa tartyp ketkendigi mańyzdy bolar.
Baian Baiǵojina jeńiske 12 kún qalǵanda Gindenbýrg jerinde sheit boldy
Biraq oǵan da kúmánmen qaraǵandar bar eken.
Sózimniń dáleli: Ekspress K» basylymynda «Tvoiý diviziiý» degen Ilia Millerdiń Baianǵa qatysty maqalasy jaryq kóredi. Onda ol: «Baian pala smertiý hrabryh za 12 dnei do Pobedy nedaleko ot Berlina, vozle nemetskogo goroda Gindenbýrga. Tem vremenem etot gorod nahoditsia v Polshe» dep jazady.
Biraq avtor myna jaitty esinen shyǵaryp alsa kerek. Gindenbýrg qalasy men Berlinniń arasy 500 shaqyrym. Bul qala 1945 j 24 qańtar kúni qyzyl armiia qaramaǵyna ótedi.
Alaida 1945 jyldyń 29 mamyryna deiin, Germaniianyń qalasy retinde sanalyp, nemis áskeri tolyqtai jeńiliske ushyraǵannan keiin ǵana qalanyń buryńǵy ataýy qaitarylyp, Zabje Polsha memleketiniń qaitadan quramyna endi. Senbeseńizder https://en.wikipedia.org/wiki/Zabrze shahar tarihyn myna siltemeden kórýge bolady
P/S: Ýa , aǵaiyn! Qazaqta bir qanatty sóz bar «qurastyryp aitsa – quldiki jón, biriktirip aitsa – bidiki jón» degen, bul derek pen dáiekke súienip, basy biriktirilip jazylǵandyqtan endi qazaqtyń batyr qyzy Baian Baiǵojinanyń atyna eshkim kir keltirmei, laiyqty baǵasyn bereiik. Eger áki taǵy da qarsy pikirler týyndap jatsa, onda ol adamdardyń qandai piǵylda ekenin ózderińiz tarazylai berińizder.
Qýanysh Rahmetollauly
https://dalanews.kz/35705
