داۋدىڭ باسى قازاقتىڭ باتىر قىزى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا جەڭٸسكە نە بەرٸ 12 كٷن قالعاندا ەرلٸكپەن قازا تاپقان, بايان بايعوجيناعا قالامىزداعى كراسنوزنامەننايا كٶشەسٸن بەرۋگە بٸر توپ جاندار قارسى شىققان كەزدە باستالدى.
سەبەپ?
قوعامدىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ نيكولاي يساەۆ: يزناچالنو ۋكازىۆالي, چتو گود ەە روجدەنييا 1926-ي. نو توگدا نا ناچالو ۆوينى ەي بىلو ۆسەگو 15 لەت, ي پريزىۆات ەە موگلي نە رانەە چەم ۆ 1944 گودۋ. پوتوم داتا ەە روجدەنييا يسپراۆلياەتسيا نا 1923 گود!
دوحوديت دو سمەشنوگو- ۆ ودنوي گازەتە ۆىشلا ستاتيا و سنايپەرە بايان بايگوجينوي س وتليچنوي فوتوگرافيەي سو سنايپەرسكوي ۆينتوۆكوي ي س ناگرادامي نا گيمناستەركە.
يا زادايۋس ۆوپروسوم: موجەت, ۋليتسى لۋچشە نازىۆات چەست رەالنىح گەروەۆ ۆوينى? – دەپ ەلٸن, جەرٸن جاۋدان قورعاۋعا ٶز ەركٸمەن جاۋعا قارسى اتتانعان قارشاداي قىزدىڭ ەرلٸگٸنە كٷمەنمەن قارادى.
ٸلە-شالا سول سارىندا 20 سەۋٸر كٷنٸ «ەكسپرەسس ك» باسىلىمىندا «تۆويۋ ديۆيزييۋ» دەگەن بايانعا قاتىستى يليا ميللەردٸڭ ماقالاسى جارىق كٶرسە (https://express-k.kz/news/na_mestakh/tvoyu_diviziyu_-120437) , ال «ۆرەميا» گازەتٸندە «بىلا لي دەۆوچكا?» دەگەن ميلانا گۋزەەۆانىڭ ەڭبەگٸ جارييالاندى (http://www.time.kz/articles/zloba/2018/04/18/bila-li-devochka) .
بٸراق...
بٸر ٶزٸ ەر ادامعا بەرگٸسٸز ەرلٸك تانىتىپ, 24 جاۋدىڭ كٶزٸن جويعان قازاقتىڭ باتىر قىزى بايان بايعوجينا جايلى اڭىز ەمەس, اقيقات ەكەنٸن دەلەلدەيتٸن كەز كەلدٸ.
عالامتورداعى اقپاراتتاردى, ەسكٸ قۇجاتتاردى, سوعىس كەزٸندە جارىق كٶرگەن گازەت-جۋرنالداردى قاراي كەلە (بارلىق جەردە ەسكەري تٸلشٸ پ.كۋزنەتسوۆ 1945 ج. 23 ناۋرىزىنداعى نومەرٸندە "كومسومولسكايا پراۆدا" گازەتٸندە "شىڭعىستاۋدىڭ بايانى" دەگەن ماقالاسىن جارييالادى دەپ جازادى. بٸراق ول گازەتتە ونداي ماقالا جوق بولىپ شىقتى.) قالىڭ كٶپشٸلٸككە بەلگٸلٸ ماعلۇماتتاردى عانا كەزدەستٸردٸم.
ٸزدەي, ٸزدەي, الماتىداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كٸتاپحاناسىنا سۇراۋ سالدىم. ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن بايان بايعوجينا جايلى تاريحي دەرەك تابىلعانىن ۇلتتىق كٸتاپحانا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماعان سٷيٸنشٸلەپ جەتكٸزدٸ.
بٸز ٷشٸن قۇندى دٷنيە 1945ج. 8 ناۋرىزىنداعى «پراۆدا» گازەتٸنٸڭ №57 نومەرٸندە بەلگٸلٸ جۋرناليست, ەسكەري تٸلشٸ پاۆەل كۋزنەتسوۆتىڭ «دەۆۋشكا يز چينگيستاۋ» اتتى ماقالاسى كٶزگە وتتاي باسىلدى.
مىندا باسىڭىز: پراۆدا, 1945 , № 57
بايانمەن گيندەنبۋرگ قالاسىندا كەزدەسٸپ, باتىر قىزدىڭ ەرلٸگٸن, سوعىسقا قالاي كەلگەنٸن, جاۋمەن قالاي ارپالىسقانىن جازادى.
قارشاداي سۇرمەرگەن قىزدى بىلايشا سۋرەتتەيدٸ: «دەۆۋشكا ۋمەلو ۆىبيرالا زاسادى, تەرپەليۆو, كاك ستەپنوي وحوتنيك, ۆىجيدالا ي ۆىسماتريۆالا ۆراگا, چۋتكيم ۋحوم لوۆيلا كاجدىي زۆۋك ي شوروح ۆوكرۋگ, ي ۆىسترەلى ەە نە زنالي پروماحا».
بۇل ەشقانداي اناۋ ايتقانداي فەيك ەمەس, ناعىز تاريحي شىندىق. بۇل ناعىز باتىردىڭ ەرلٸگٸن, قاھارماندىعىن ايقىنداپ تۇرعان دەلەل ەمەي نەمەنە. ەلدە تاعى كٷمەنٸڭٸز بار ما?
1945ج. 8 ناۋرىزىنداعى «پراۆدا» گازەتٸنٸڭ №57 نومەرٸنە تولىقتاي كٶز سالاتىن بولساق, حالىقارالىق ەيەلدەر كٷنٸ شىققان مەرەكەلٸك ساندا بارلىعى دەرلٸك وتان ٷشٸن وت كەشكەن ەرجٷرەك قىزدار جايلى جازىلىپ, اراسىندا بايان بايعوجيناعا كەڭ كٶلەمدە ماقالا ارناۋ, باتىرلىعىن مويىنداۋمەن پارا-پار ەمەس پە?
قوعام بەلسەندٸسٸ نيكولاي يساەۆ: «يزناچالنو ۋكازىۆالي, چتو گود ەە روجدەنييا 1926-ي. نو توگدا نا ناچالو ۆوينى ەي بىلو ۆسەگو 15 لەت, ي پريزىۆات ەە موگلي نە رانەە چەم ۆ 1944 گودۋ. پوتوم داتا ەە روجدەنييا يسپراۆلياەتسيا نا 1923 گود!» دەپ جاسى جەتپەي سوعىسقا بارۋى مٷمكٸن ەمەس دەگەن دٷنيەنٸ ايتتى.
وندا مىناداي جاۋاپ سٸزگە:
ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس كەزٸندە ەرتٷرلٸ دەرەككٶزدەر بويىنشا بٸرنەشە ونداعان مىڭ كەمەلەتكە تولماعان جاستار, ەرەسەكتەرمەن قاتار شايقاستى, قازا تاپتى. ولاردى «سىنوۆيا پولكا», «پيونەرى-گەروي» دەپ اتادى. بارلاۋشىلار, جاياۋ ەسكەرلەر, تٸپتٸ اراسىندا ۇشقىشتا بولدى.
نە بەرٸ 15 جاسىندا ۇشاقتى مەڭگەرٸپ سوعىس بٸتكەنشە 650 رەت ەسكەري شابۋىلعا شىعىپ, كٶك جٷزٸندە 283 ساعات بولعان اركاديي كامانين جاس ۇشقىش اتانسا, ال كٶزسٸز ەرلٸك كٶرسەتكەن لەونيديا گوليكوۆ 16 جاسىندا, مارات كازەي 14 جاسىندا, ۆالەنتين كوتيك 14 جاسىندا, زينايدا پورتنوۆا 17 جاسىندا, الەكساندر چەكالين 16 جاسىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرٸلگەن بولاتىن.
بەيرەسمي دەرەك كٶزدەرٸ بويىنشا 75 مىڭعا جۋىق قارشاداي ۇل مەن قىز پارتيزان وتريادتارىندا جاۋعا قارسى تۇردى.
ەل الدىندا قاسيەتتٸ بورىشىن ٶتەۋگە اسىققان بايان دا مەن جاسپىن, بالامىن دەمەي مايدانعا ٶز ەركٸمەن اتتانىپ, جوعارىدا اتاپ ٶتكەن مىڭداعان ٶرٸمدەي جاستار سيياقتى ەرلٸكپەن شايقاستى. كەمەلەت جاسىنا تولماعانداردى سوعىسقا جٸبەرمەدٸ دەۋ قيسىنسىز بولار.
بايان بايعوجينانىڭ تۋىلعان جىلىندا ەمەس, ونىڭ ەل باسىنا كٷن تۋعاندا, ەتٸگٸمەن قان كەشٸپ, جاۋدى جەڭۋگە ٶز ٷلەسٸن قوسقاندىعى, جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى دەپ, ٶز ٶمٸرٸن, بٷگٸنگٸ بەيبٸت كٷنگە ايىرباستاپ, سٸزبەن بٸزگە سىيعا تارتىپ كەتكەندٸگٸ ماڭىزدى بولار.
بايان بايعوجينا جەڭٸسكە 12 كٷن قالعاندا گيندەنبۋرگ جەرٸندە شەيت بولدى
بٸراق وعان دا كٷمەنمەن قاراعاندار بار ەكەن.
سٶزٸمنٸڭ دەلەلٸ: ەكسپرەسس ك» باسىلىمىندا «تۆويۋ ديۆيزييۋ» دەگەن يليا ميللەردٸڭ بايانعا قاتىستى ماقالاسى جارىق كٶرەدٸ. وندا ول: «بايان پالا سمەرتيۋ حرابرىح زا 12 دنەي دو پوبەدى نەدالەكو وت بەرلينا, ۆوزلە نەمەتسكوگو گورودا گيندەنبۋرگا. تەم ۆرەمەنەم ەتوت گورود ناحوديتسيا ۆ پولشە» دەپ جازادى.
بٸراق اۆتور مىنا جايتتى ەسٸنەن شىعارىپ السا كەرەك. گيندەنبۋرگ قالاسى مەن بەرليننٸڭ اراسى 500 شاقىرىم. بۇل قالا 1945 ج 24 قاڭتار كٷنٸ قىزىل ارمييا قاراماعىنا ٶتەدٸ.
الايدا 1945 جىلدىڭ 29 مامىرىنا دەيٸن, گەرمانييانىڭ قالاسى رەتٸندە سانالىپ, نەمٸس ەسكەرٸ تولىقتاي جەڭٸلٸسكە ۇشىراعاننان كەيٸن عانا قالانىڭ بۇرىڭعى اتاۋى قايتارىلىپ, زابجە پولشا مەملەكەتٸنٸڭ قايتادان قۇرامىنا ەندٸ. سەنبەسەڭٸزدەر https://en.wikipedia.org/wiki/Zabrze شاھار تاريحىن مىنا سٸلتەمەدەن كٶرۋگە بولادى
P/S: ۋا , اعايىن! قازاقتا بٸر قاناتتى سٶز بار «قۇراستىرىپ ايتسا – قۇلدٸكٸ جٶن, بٸرٸكتٸرٸپ ايتسا – بيدٸكٸ جٶن» دەگەن, بۇل دەرەك پەن دەيەككە سٷيەنٸپ, باسى بٸرٸكتٸرٸلٸپ جازىلعاندىقتان ەندٸ قازاقتىڭ باتىر قىزى بايان بايعوجينانىڭ اتىنا ەشكٸم كٸر كەلتٸرمەي, لايىقتى باعاسىن بەرەيٸك. ەگەر ەكي تاعى دا قارسى پٸكٸرلەر تۋىنداپ جاتسا, وندا ول ادامداردىڭ قانداي پيعىلدا ەكەنٸن ٶزدەرٸڭٸز تارازىلاي بەرٸڭٸزدەر.
قۋانىش راحمەتوللاۇلى
https://dalanews.kz/35705
