Amangeldi Aitaly aǵanyń ár maqalasy, ár suhbaty ekskliýziv negizinde. Birinshiden, keibireýler siiaqty ár basylymǵa bir jyltyńdap shyǵa bermeidi. Ornymen shyǵady, ornymen jazady. Sosyn oiy árkez tunyq, taza. Oqyp otyrǵan adamdy sharshatpaidy. Oqyrman "bul dúnieni budan burynda bir jerden oqydym-aý" degen oiǵa qalmaidy. Amangeldi aǵanyń Abai.kz saitynda jaryq kórgen maqalasyn osy sebepti jariialap otyrmyz. Memleketti basqarý úlgileri týraly oi qozǵapty...
Bedelimiz bar
"Táýelsizdik aldyq. Jaǵymdy da, kóleńkeli jaqtary da bar prezidenttik basqarý júiesin tańdadyq.
Birinshiden, bizdiń el basqarýdyń elbasyn tańdaityn tarihi dástúrimiz bar. Ol handyq bilik, sonymen birge ony tejeitin biler institýty.
Ekinshiden, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda eldegi ultaralyq qatynastardyń kúrdeliligi, saiasi mádeniettiń de tómendigi, kórshi elderdegi saiasi ahýal jáne ekonomikalyq daǵdarys bilikti bir qolda shoǵyrlandyrýdy, daý-damaisyz tiimdi sheshim qabyldaýdy qajet etti.
Prezidenttik basqarý júiesi elimizdi úlken tabystarǵa jetkizdi, álemde bedelimiz bar memleket boldyq".
Biraq...
"25 jylda adam da ózgeredi, el de ózgeredi, zaman da ózgeredi. Eń bastysy qazaq ultynyń sana-sezimi, eline, tiline, ásirese jerine degen qurmeti ósti.
Sonymen birge, prezidenttik basqarý júiesiniń sońǵy jyldary kóleńkeli tustary da kórine bastady. Joǵarǵy bilikke tabyný psihologiiasy keibir jaǵdailarda halyqpen sanaspaýǵa aparyp, qarsylyqtar týǵyzdy, óktemdik ústem bolyp, qaishylyqtardy kúshpen sheshý de oryn aldy.
Júieli memlekettik saiasat memleket basshysynyń tapsyrmalaryna ainaldy.
Tipti sońǵy joldaýynda Elbasy «men», tapsyramyn degen sózderdi 22 ret qaitalady. Úkimet, ákimdikter óz qyzmetin tapsyrmalarmen ǵana shekteitin boldy.
Májilis pen prezident sailaýlaryn tótenshe jaǵdailar bolmasa da, konstitýtsiialyq zańdy merziminen buryn ótkizý dástúrge ainaldy.
Halyq jalyqty
Eldegi saiasi, áleýmettik ahýal halyqty jalyqtyrdy, buqaralyq aqparat quraldaryna da senim azaidy. Kúndelikti ómir men BAQ arasyndaǵy kórinisterde qaishylyqtar kóbeidi. Shyndyǵyn aitsaq, prezidenttik biliktiń aqparattyq resýrstary da sarqylyp keledi.
Iá, turaqtylyq (stabilnost) ár ýaqytta da sáttilik emes, keide onyń astarynda toqyraý, (stagnatsiia - lat. stagno — delaiý nepodvijnym, ostanavlivaiý; lat. stagnum — stoiachaia voda) daǵdarystyń da belgileri jatady.
Endi bar úmit Nazarbaevta
Memlekettiń basqarý júiesiniń jańǵyrýyna Nazarbaevtyń batyl qadam jasaýy úlken úmit týǵyzyp otyr. Memlekettik biliktiń tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaita bólý máselelerine arnalǵan usynystar, birinshiden Parlamenttiń ókilettiligin edáýir artyrady. Prezident zań kúshi bar jarlyqtar shyǵarmaidy. Zań shyǵarý Parlamenttiń quzyrynda...
Ekinshiden, úkimet endi prezidentke ǵana emes, parlament aldynda jaýapty. Úkimet májilispen konsýltatsiiadan keiin jasaqtalady. Sonymen, memleket bilik tejemeli jáne tepe-teńdik júieni shynaiy qalyptastyrýǵa bet aldy. Sóz joq bul mańyzdy qadam.
Alaida...
Qazaqstan demokratiia men avtoritarizm býdandasqan el. Saiasi ǵylymda oryssha «gibridnyi» dep ataidy.
1. Bir jaǵynan, demokratiialyq sailaýlar ótip jatyrǵandai, ekinshi jaǵynan, barlyǵy biliktiń baqylaýynda. Syrt kózge zań oryndalǵandai bolyp kóringenmen, kimniń, qai partiianyń jeńetini aldyn ala belgili.
2. Bir jaǵynan, sóz erkindigi bar, ekinshi jaǵynan ol belgili bir shekke deiin.
3. Bir jaǵynan, saiasi mádeniet damyǵandai kórinedi, ekinshi jaǵynan halyq El men elbasyn aiyra almaidy.
4. Bir jaǵynan, zań júzinde azamattyq erkindik bar, ekinshi jaǵynan, ol da jarym-jartylai.
"Nur Otandy" qaitemiz?
"Eger joǵarydan tómenge deiin bilik partiiasy sailaýlardy qadaǵalap, bilep-tóstep otyrsa, ádil, taza sailaý bolady deý múmkin emes. Syrttai baqylaýshylar bolǵanymen, sailaý taǵdyryn daýys sanaý sheshedi, al ol bilik partiiasynyń qolynda.
Parlamenttik sailaýǵa túsken kezderimde, bir oblys ákiminiń «Ári ketkende sizdiń partiiaǵa jeti-segiz oryn berermiz» dep shirengeni esimde. Sonda Reseidiń bir saiasatkeriniń aitqany oiǵa oralady: «Kakýiý by partiiý ni sozdavai, vse ravno polýchaetsia KPSS». Bizde sol tórkinimizden ozyp ketpedik".
Bilep-tóstep qalǵan «Nur Otan» Prezidentke arqa súiep, Parlamentte de, Úkimette de úirengen ákimshildik, avtoritarlyq amaldaryna baryp, memlekettegi biliktiń tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikti qaita bólý jónindegi Konstitýtsiialyq bastamalardy joqqa shyǵarmai ma degen qaýip joq emes.
Partiiaǵa táýeldi Parlament pen Úkimet tejemelik ári tepe-teńdik júieniń túrin demokratiialyq, mazmunyn avtoritarlyq etip jiberýge ikemdi.
Ekinshiden, osy kezge deiin joǵary bilikke alańdap, saqtyq tanytqan abailaǵysh depýtattar men úkimet músheleri batyl iskerlik kórsetip, elge, ultqa janashyrlyq tanytar ma eken?
Sondyqtan, jańa talaptarǵa, jańa jas tulǵalar qajet bolady degen pikirler negizsiz emes.
Degenmen, alǵashqy qadam jasaldy
Endi sailaý júiesin jańartý, ákimderdi sailaý, ádil sailaýlar, saiasi básekelestik bolǵan jaǵdaida saiasi monotsentrizmnen politsentristik formatqa aýysamyz. Jergilikti ózin-ózi basqarý máseleleri óz aldyna úlken problema. Asyǵýǵa da, asyqpaiyq dep, saiasi protsesti tejeýge de bolmaidy. Demokratiialyq reformalar jemqorlyqpen kúreske, ekonomikany damytýǵa da jol ashady.
Amangeldi Aitaly
Derekkóz: Abai.kz
