Orystildi saittardyń birine suhbat bergen saiasattanýshy budan ózge de ózekti máselelerdi sóz etken eken. Sala qulash maqalany barynsha yqshamdaǵan túrimiz bul.
Sonymen, Sátpaev ne deidi?
Áýelde...
Eýraziialyq odaq áýelde ekonomikalyq birlestik edi. Odaqty saiasilandyrǵan, saiasilandyryp otyrǵan jalǵyz el – Resei. Kremldiń áý bastaǵy maqsaty tym kúdikti-tin. Kedendik Odaqty bilesizder ǵoi. Buǵan bas kezinen bastap qarsylyq tanyttym.
Resei úshin bul tektes jobalardyń bári geosaiasi mazmunǵa ie. Ýkrainamen de sol úshin arazdasty. Ýkraina Kedendik odaqqa kirýden bas tartqan-tuǵyn, bilesizder. Kremldiń josparyn buzdy osylaisha. Dál qazir bir ǵana daýsyz dúnie bar: Batys pen Reseidiń arasyndaǵy aiqas asqyna túsedi. Sanktsiianyń alapaty áli alda.
Bul neniń belgisi? Reseidi oqshaýlatyp tynbaq. «Izgoi» memleketke ainaldyrmaq.
Biz qandaimyz? Biz múlde bólekpiz. Ashyqpyz.
«Izgoi» memleket bizdi óz iirimine tartpaq bolady.
Kún keshe Pýtinniń kómekshisi Vladislav Sýrkov aitty: «Reseidi júz (bálkim eki júz, úsh júz) jyldyq jalǵyzdyq kútip tur» dep...
Sýrkovtyń sózi Reseidiń eki odaqtasy ǵana bar. Ol – ásker jáne flot degenge saiady. Kreml «geosaiasi jalǵyzdyqty» jalǵyz ózi ótkermek oiy joq. Bizdi de ilestire ketpek. Odaqdastary ne oilaityny oǵan mańyzdy emes.
Sodan shyǵar bizdiń eldiń AQSh azamattaryna arnap vizasyz júie engizgenin Resei aýyr qabyldady. Bizdiń oiymyzda dáneńe joq edi. Osy arqyly investitsiia ákelýdi kózdegen edik óz elimizge.
Sózdiń qysqasy, Reseidiń tynysy tarylǵan qazirgi tusta Eýraziialyq odaqtyń paidasynan buryn, keseli kóp ekenin eskerý kerekpiz.
Eýraziialyq odaq sapasyz kir jýǵysh untaq siiaqty. Kópirshigi kóp, nátijesi nól.
Resei de biz siiaqty
Eýraziialyq odaqtyń abyroi-bedeline kir keltirgen Reseidiń ózi. Odaqtastarymen sanaspaityn, sanasqysy kelmeitin saiasat Qazaqstan men Belarýstiń saiasi-ekonomikalyq múddelerin kúl-talqan etti.
Máskeýdiń maqsaty eshqandai ekonomika emes. Óziniń aitqanyna kónip, aidaýyna júretin elderdi qolastyna qosý. Tórt jyl ótti. Ne ózgerdi? Ne oryndaldy? Odaq aiasyndaǵy óli týǵan jobalardy sanamalasaq on saýsaq on qaitara búgiledi eken. Aitqanymyz aidai keldi, demek.
Reseiden úirener jerimiz bolsa, bir basqa.
Resei de biz siiaqty. Shikizatqa táýeldi.
Resei de biz siiaqty. Jemqor memleket.
Reseiden úirener túgimiz joq. Biz innovatsiialyq turǵydan kósh sońynda qalǵan, áskeri-óndiristik kesheninen basqa túgi joq aýtsaider memlekettiń odaqtasymyz.
Qazaqstandyq kásipkerler Resei naryǵyna kire almady. Kirgizgen joq. Kúldi. Kedergini qoldan qurastyrdy. Ásirese, araq-sharapqa kelgende...
Kremldiń amaly joq. Ázirgi ahýal Reseidi óz naryǵyn, óz óndirýshisin qorǵaýǵa májbúrleýde.
Tarazylai aitqanda eki eldiń arasyndaǵy alys-beris, barys-kelis teń emes. Biz utyldyq.
Laǵý
Resei sondai. Batyspen arazdasty eken. Oǵan odaqtastaryn aralastyryp, arandatqysy keledi. Reseilik BAQ-ty oqyńyz. Qazaqstanǵa degen ókpesi qara qazandai. «Reseidi bálen jerde, túgen jerde qoldamady, qalys qaldy» deidi. Qazaqstan latynǵa kóship edi tipti laqty: «bular orys álemin tastap barady, taǵy da satqyndyq jasady...» desti.
Biz táýelsiz memleket emespiz be? Resei muny bile me ózi? Biz ǵana emes, ózge de odaqtastary egemendik alǵanynan habardar ma?
Reseidiń aýrýy 2014 jyldan keiin asqyna tústi. Biz muny bildik. Báribir qosyldyq osy odaqqa...
Qazaqstannyń qateligi: júzip úirenbei jatyp, sýǵa sekirip ketti. Sonyń soryn tartyp otyrmyz. Rýbl quldyrasa, aidaladaǵy AQSh sanktsiia engizse saldaryn biz sezemiz.
Nege? Sebebi, oilaǵan joqpyz bulai bolady dep. Óz-ózimizge qaqpan qurdyq. Budan shyǵý qiyn.
Eshkim bizdi jan alqymnan alǵan joq, mańdaiymyzǵa tapansha da taqamady...
Ol
Nazarbaev ketkende sońyna qandai mura qaldyrady?
Ol Qazaqstandy ekonomikalyq turǵydan óli, saiasi turǵydan qaýipti uiymǵa kirgizip ketti.
Eýraziialyq odaqty Nazarbaev ideiasy, Nazarbaevtyń saiasi murasy deidi. Pýtinge keregi de osy. Otqa mai tamyzyp otyr ol. Odaqtyń kóleńkeli tustaryn osy arqyly kólegeilemekshi.
Nazarbaevtyń tóńiregi odaqqa qatysty shyndyqty prezidentke ólse de aitpaidy. Aita almaidy. Sodan da shyǵar prezidentke odaqtyń ziianynan, paidasy kóp bop kórinetini.
Eger erteń Qazaqstan Eýraziialyq odaq aiasyndaǵy birqatar sharttarǵa ózgeris engizýdi talap etse, Resei buǵan qarsy shyǵady. Sebebi, odaqtyń qazirgi qujaty túgeldei Reseidiń ulttyń múddesin eskerip jasalǵan.
Odaqtan shyqqymyz kelse taǵy da bálege qalamyz. Resei muny jaýgershilikke balaityn bolady. Bir kezderi Ýkrainany da sóitken olar...
Resei biliginiń búgingi bolmysy: «bizben birge bolmasań, dushpansyń» degenge saiyp tur.
Odaqtan shyǵatynymyzdy aittyq eken, ertesine-aq reseilik aqparat quraldary dúr kóteriledi.
Aldymen saiasi tulǵalary tóbe kórsetedi. Sóileidi. Synaidy.
«Qazaqstan satqyndyq jasady, eki eldiń arasyndaǵy sypaiy bailanysqa syna qaqty. Orys áleminen oqshaýlanbaq oiy bar. Bilikte Kremlge qarsy kúshter otyr. Memleketti basqa baǵytta qarai buryp tynbaq...» deidi olar.
Toq eterin aitsaq, Ýkrainaǵa qarsy tásildi qoldanady. Munyń esh qiyndyǵy joq. Resei kez-kelgen ýaqytta Qazaqstanǵa qarsy aqparattyq aiqasqa shyǵýǵa ázir.
Qazaqtar
Qazaqstannyń bul uiymǵa kirýiniń ózi Nazarbaevtyń syrtqy saiasattaǵy ustanymyn ańǵartyp otyr.
Alaida erteńgi kúni Nazarbaevtyń ornyna kelgen prezident ol salǵan jolmen júre me? Eýraziialyq odaqqa dál Nazarbaev qaraǵandai qarai ma?
Kúnderdiń kúni oiyn erejesi ózgeredi.
Nazarbaevtyń ornyna kim kelse de, ol etnikalyq quramy qazirgiden bólek qoǵammen sanasýǵa májbúr bolady. Qazir halyqtyń 60 paiyzdan astamy qazaqtar.
Ult-patriottarynyń ideialary kún ótken saiyn úlken qoldaýǵa ie bolmaq. Mundai jaǵdaida Reseimen aradaǵy bailanysty Qazaqstannyń ulttyq múddesin eskere otyryp qaita qaraýǵa týra keledi.
Eýraziialyq odaqtyń nendei, qandai túisikpen qurylǵan odaq ekenin túsingenderdiń sany kóbeie túsedi. Jalpaq jurttyń qysymy kúsheiedi. Sol kezdegi jańa bilik qandai sheshim qabyldamaq?..
Nazarbaevtyń murageri osyndai máselemen betpe-bet kelmek. Bul daǵdarys. Bul daý. Patriarh ketkesin bul báribir shyǵady.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
