Batys muny avtokrat basshylardyń propagandasyna balasa, Kreml kerisinshe Nazarbaevtyń kemeńgerligin pash etken kesek dúnie deidi.
“Qazaq tarihy: Altyn adam” dep atalatyn derekti filmniń uzyn-yrǵasy 8 seriiadan turady. Munda Qazaqstandy 30 jyl boiyna basqarǵan Nazarbaevtyń tarihi tulǵasyna baǵa berilgen.
“Ony diktator deýińiz múmkin, tiran dep tildeitinder de tabylar. Qairatkerlik qarym-qabiletine qairan qalyp, tamsanyp otyratyn, onyń shyn myqtylyǵyna shúbálanbaityn qaýym taǵy bar.
Shyntýaitynda, ol óte sypaiy adam. Sovet ókimetiniń qulaýy kóz aldynda ótti, osy ókimetten jyrylyp, óz aldyna bólek otaý qurǵan balań memlekettiń belin býdy. Atom bombasynan bas tartyp, adamzattyń múddesin alǵa qoidy”, – deidi Oliver myrza.
…
Batys sarapshylary buǵan múlde basqa qyrynan qarap otyr.
Máselen The Guardian sholýshysy Djoanna Lillis bul Nazarbaev tulǵasyna tabynýdyń kezekti kórinisi dep paiymdaidy.
“Filmniń óne-boiy propagandaǵa tunyp tur. Qazaqstan halqy Nazarbaev dáýirine áldeqashan ádil baǵa bergen. Film sheteldik kórermenge arnalǵandai, sol arqyly Nazarbaevtyń Batys aýditoriiasy aldyndaǵy repýtatsiiasyn túzeýge tyrysqan syńaily…”, – deidi Lillis.
Alaida ideia avtory Nazarbaevty synamas buryn, aldymen onyń igilikti isterine nazar aýdarý kerektigin aitady. Qazaqstannyń eks-prezidenti Stoýn túsirgen filmniń basty keiipkeri bolýǵa ábden laiyq.
“Men bul kisilerge demokratiiany qalai qurý kerektigin aityp, dáris oqýǵa kelgen joqpyn. Eldi qalai basqarý kerektigin kórsetip, kósemsip, sheshensip otyrýdy maqsat tutpaimyn.
Árbirden soń Nazarbaevtyń biliktegi 30 jylyn atap ótýdiń esh ábestigi joq. Jahan jurty Nazarbaevtan qandai jamandyq kórdi? Kerisinshe, Orta Aziianyń kindigindegi eldi kórkeitip, gúldendirip, yrys-yntymaǵyn buzbai keiingi prezidentke tabystap ketti.
Ýkraina sekildi ishten irigen, kúresinde qalǵan elge ainalýyna jol bermedi”, – deidi rejisser.
...
Muny estigen Kremldiń propaganda quraldary Oliver Stoýnnyń atyna oda aitysqan eken.
Máselen, Máskeýden taralatyn “Argýment i fakty” basylymy amerika rejisserin Gollivýdtaǵy eń tabysty ári eń yqpaldy tulǵaǵa teńepti.
“Oskar” oǵan tańsyq emes. Ol túsirgen kartinanyń kez-kelgeni óner týyndysy. Klassika. Stoýn qazirgi álemniń keskin-kelbetine Amerikanyń kózimen qaramaidy, onyń óz ustanymy bar. Amerika aýditoriiasynyń yǵyna jyǵylmaidy, barlyǵyn óz kózqarasy turǵysynan baǵalaidy.
Ýgo Chaves, Evo Morales, Fidel jáne Raýl Kastro, Vladimir Pýtin týraly film túsirip, bulardy adamzattyń has jaýyna ainaldyrǵan batysshyl, AQSh-shyl qaýymnyń aýzyna qum quidy. Álem bulardy basqa qyrynan tanydy”, – deidi AiF.
Al Russia Today Stoýnnyń 2016 jyly túsirgen “Ýkraina órt qushaǵynda” atty derekti filmi Kievtiń Reseige qarsy sumpaiy saiasatyn áshkere qylǵanyna senimdi.
Kreml ideologtary Stoýnnyń “Snoýden” filmi AQSh-tyń qasyqtap jinaǵan abyroiyn, shelektep tókken shedevr dep sanaidy.
...
Stoýnmen áńgime-dúken qurǵan Qazaqstannyń eks-prezidenti el basqarǵan jyldardy eske alyp, ótken 30 jylǵa óz tarapynan baǵa beredi.
“Otyz jylda ne tyndyrdyńyz? Nazarbaev murasy dep aýyz toltyryp aitýǵa turarlyq qandai, nendei jetistigińiz bar?” degen saýal qoidy Stoýn.
Nazarbaev óziniń biligi tusynda Qazaqstanda qoi ústinde boztorǵai jumyrtqalaǵan beibit zaman ornaǵanyn, saýatty saiasattyń negizinde kedeishiliktiń qamytyn sypyryp, Orta Aziia elderiniń ishinde oza shapqanyn tilge tiek etti.
“Bizdiń býyn? Bizdiń býyn Qazaqstannyń táýelsizdigin jariia etti. Bizdiń býynnyń tusynda Qazaqstan egemen el atandy. Ataǵy alty qyrdan asyp, alty qurlyqty sharlady. Ainalasy 20 jylda (1911-2011) ekonomika men áleýmettiń ál-qýaty 10 ese ósti!
Joqshylyqty jeńdik. Kedeishilikten aryldyq. 1991 jyly jurttyń 47 paiyzy isherge asy, kierge kiimi joq, shyqpa janym shyqpa dep otyrǵan shaq edi. Búgin bul kórsetishti 4 paiyzǵa deiin tómendettik.
Búgin bizdiń el naryqtyq ekonomikanyń negizderin meńgergen, ortasha ómir súretin memleket. Bizdiń el eshkimmen araz emes, osy kúnge deiin eshkimmen janjaldasyp kórgen joqpyz. Táýelsizdiktiń otyz jylyn tynyshtyq pen turaqtylyqta, yrys pen yntymaqta ótkizdik. Minekei, dál osyndai Qazaqstandy sońyma qaldyryp baramyn”, – deidi Nazarbaev.
Rejisser Stoýn eks-prezidentiń jaýabyna dán riza bolyp, Nazarbaevtyń kóshpeli hám jaýynger ulttyq urpaǵy ekenin aitty.
“Sizder eshkimge tiispei tynysh jatqan elsizder. Siz álem adamysyz”, – dedi Stoýn.
…
“Nazarbaevqa kez-kelgen saýaldy qoryqpai qoiýǵa bolaryna kózim jetti” degen Stoýn Nur-Sultannyń keskin-kelbetine tamsanyp, osyndai týyndyny týdyrǵan eks-prezidenttiń eren eńbegin erekshe atap ótedi.
“Osydan 15 jyl buryn bul jer mi batpaq edi, qazir qulpyrǵan qalaǵa ainaldy. Maqsat-muratymyzǵa jettik”, – degen Nazarbaevqa astananyń ataýyna qatysty saýal qoiady.
“Qalany Nur-Sultan dep ataýyńyzdy qalai túsinemiz? Aýyl-aimaq, úi-úidi aralar bolsaq, tórgi bólmede sizdiń sýretińiz turýy múmkin be? Balasynyń atyn yrymdap Nursultan dep qoiǵan halyqqa qatysty ne aitar edińiz? Bul jeke basqa tabynýdyń belgisi emes pe?”, – deidi Stoýn.
Aitýynsha, Nazarbaev bul saýalǵa búkpesiz jaýap bergen.
Astananyń atyn aýystyrýǵa qarsy bolǵanyn aitqan. Alaida “qalanyń irgesin qalaǵan adamǵa laiyqty baǵa berýimiz kerek” degen Toqaevtyń sheshimine qarsy kele almaǵan.
“Bilikte otyrǵan kezde meniń atyma kóshe, mektep ataýyn berýge túbegeili boldym. Halyqtyń tarapynan túsken túrli-túrli usynysty tejep otyrdym”, – deidi eks-prezident.
Eske salaiyq, buǵan deiin Nazarbaev Elordany aýystyrýǵa sheshim qabyldaǵan tusta túsine qyzyl jolbarys engenin aitqan.
Stoýn Nazarbaevty Qytai, AQSh pen Resei sekildi alpaýyttardyń tilin taýyp, arasalmaq saqtai biletin saiasatker dep esepteidi.
“Bul dúnieniń kiltin AQSh-qa tabystar bolsaq, álemniń astań-kesteńin shyǵarady. Balans bolý kerek, balans. Nazarbaev osy tepeteńdiliktiń saqtalýyna múddeli. Belgili bir taraptyń bura tartqanyn qalamaidy”, – deidi Oliver myrza.
Qazaqstannyń eks-prezidentimen eki saǵatqa jýyq syrlasqan Stoýn bul áńgimeden jaqsy áser alǵanyn aitady.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
https://youtu.be/uHiFx_MiwDI
