8 maýsym kúni kútpegen jerden Qazaqstandaǵy eń jas ministr bolǵan Marat Qarabaev kólik ministri qyzmetinen ketti. Aqordanyń demalys kúngi bul habarlamasyn qazaqstandyqtar kútpegen jerden estidi. Qarabaevtyń ministrlikten ketýine ne sebep, jeli qoldanýshylary bul jaily ne dep jatyr? Dalanews.kz tilshisi sholý jasady.
Jaqynda qaýipsizdik keńesi ótip, ol jerde prezident Qasym-Jomart Toqaev Qarabaevqa ministr kezinde sógis jariialaǵan bolatyn. Alaida eshkim Marat Qarabaev sógis alǵannan keiin az ýaqyttan soń otstavkaǵa ketedi dep oilamaǵan syńaily.
"Marat Karibjanovichke laiyqty baǵa berý kerek – ol bul eń kúrdeli laýazymda 2 jyl 5 ai otyrdy. Jýyrda ol Qaýipsizdik keńesinde Prezidentten sógis alǵan bolatyn. Eske sala keteiik, 2023 jyldyń qańtarynda Qarabaevpen birge 1990 jyly týǵan taǵy eki jas ministr – Ashat Oralov (Mádeniet jáne sport ministrligi) pen Zúlfiia Súleimenova (Ekologiia ministrligi) taǵaiyndalǵan edi. Alaida olar 2023 jyldyń qyrkúiegine deiin ǵana qyzmet atqardy", - deidi Prokadry sarapshylary.
Qarabaev qaida taǵaiyndalýy múmkin?
Prokadry derekkózderiniń habarlaýynsha, Marat Qarabaev «Qazposhtanyń» basshysy bolyp taǵaiyndalýy múmkin. Bul boljamnyń oryndalýy oryndy. Sebebi Qazposhtany buǵan deiin basqarǵan Ásel Janasova kúni keshe Prezidenttiń keńesshisi bolyp taǵaiyndaldy.
Al keibir sarapshylar (olardyń sany az) ony elimizdiń ońtústigindegi óńirlerdiń birine ákim bolyp barýy da yqtimal dep boljap otyr.
"Kólik ministrin taǵaiyndaý erteń (búgin 9 maýsymda) ótedi, sebebi kandidatýra Májilistiń salalyq komitetinde maquldanýy tiis. Ministr laýazymyna kólik vitse-ministrleri (Ablaliev, Qaliaqparov) nemese oblystardyń biriniń ákimi taǵaiyndalýy múmkin", - deidi derekkózder.
Qyzmetinen ketkenin ushaqta bildi
Jýrnalist Saiana Sanaqovanyń sózinshe, Marat Qarabaev qyzmetinen bosatylǵanyn Grýziiaǵa ushyp barǵannan keiin ǵana bilgen.
"Kólik ministrimen ushyp baryp, eks-ministr bolǵan kezinde jerge qondyq. Bárimiz Poti qalasyndaǵy terminaldyń ashylýyna bara jatyrmyz. Qarabaev qyzmetinen bosatylatynyn ózi de bilmegen siiaqty", - dep jazdy Sanakova.
Keiinirek Energy Monitor qorynyń direktory Nurlan Jumaǵulov Marat Qarabaev pen Mańǵystaý oblysynyń ákimi Grýziiaǵa issaparmen barǵanyn rastaǵan. Onda qazaqstandyq kásipker Daniiar Ábilǵazinniń qarjysyna salynǵan jańa konteinerlik terminaly ashylǵan. Jobanyń jalpy investitsiia kólemi – 30 million dollardan asady.
QTJ-daǵy bylyqtar
Sońǵy eki jyl boiy Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi «QTJ – Júk tasymaldary» kompaniiasyndaǵy satyp alý rásimderiniń ádiletsiz júrgizilip jatqanyn birneshe márte kótergen. Agenttik málimetine qaraǵanda, tek motor mailaryn satyp alý barysynda ǵana ulttyq kompaniia 2024 jyly shamamen 12 milliard teńgeden aiyrylǵan. Bul kelisim burynǵy Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmet basshysy Qairat Qojamjarovtyń týysymen bailanysty kompaniiamen jasalǵan.
Atalǵan zańsyzdyqtardyń alǵashqy belgileri 2023 jyly-aq anyqtalǵan. Sol kezde shyǵyn kólemi 634 million teńgemen shektelgenimen, sol jyly da, kelesi jyly da kólik ministri Marat Qarabaev eshbir shara qoldanbaǵan.
Ministrdiń áreketsizdigi munymen shektelmeidi. Kólik prokýratýrasy QTJ-nyń keibir jeke lokomotiv ielerine arnaiy artyqshylyqtar bergenin málimdegende de Qarabaev únsiz qalǵan. Sondai-aq, QTJ-nyń tsifrlandyrý jónindegi burynǵy basshysy Salmen Amrinniń tikelei hatyna da jaýap bermegen. Amrin óz komandasynyń QTJ-da kem degende 33 milliard teńgeniń qarjylyq zańbuzýshylyǵyn anyqtaǵanyn aitqan. Sarapshylar bolsa, naqty soma 170 milliard teńgege deiin jetýi múmkin dep topshylaidy.
Bul faktiler Marat Qarabaev basqarǵan ministrlik kezinde salada tiimdi baqylaý men saiasi erik-jigerdiń bolmaǵanyn anyq ańǵartady.
Túngi klýbqa qatysty janjal
Jýrnalist jáne sarapshy Denis Krivosheev Marat Qarabaev ministr bolyp taǵaiyndalǵan alǵashqy kúnderinen bastap kásibi tájiribesi joq adamdardy jaýapty qyzmetterge tartqanyn jáne salmaqty sheshimder qabyldai almaǵanyn jazǵan bolatyn. Onyń aitýynsha, bul qadamdardyń alǵashqy belgisi – Talǵat Lastaevty ministrdiń orynbasary etip taǵaiyndaýy.
Krivosheev 2023 jylǵy daýly oqiǵany da eske túsirdi. Sol kezde Azamattyq aviatsiia komitetiniń basshysy Katalin Radý Almatydaǵy túngi klýbtardyń birinde tóbeleske qatysqan bolatyn. Alaida ministr bul oqiǵanyń jumys ýaqytynan tys bolǵanyn alǵa tartyp, eshqandai tártiptik shara qoldanylmaitynyn habarlaǵan.
"Qarabaev bul áreket jumys ýaqytyna qatysy joq bolǵandyqtan, Radýnyń qaida júrgeni – onyń jeke isi ekenin aitty. Biraq sonymen birge ol memlekettik organǵa qarasty mekeme basshysy retinde etika normalary eskertilgenin de qosa jetkizdi", – deidi Krivosheev.
Jýrnalist Qarabaevtyń jaǵymsyz jańalyqtardy búrkemeleýge beiim ekenin de atap ótti. Mysaly, 2024 jyldyń qańtarynda aýa raiyna bailanysty 100-den astam reis keshigip, 20 reis múlde toqtatylǵan kezde, ministr jolaýshylarǵa aviakompaniialar biletti tolyq ótep beredi dep málimdegen. Alaida is júzinde FlyArystan tek 5 myń teńgeden ǵana qaitarǵan.
Sondai-aq Krivosheev Qarabaevtyń 20-dan astam qazaqstandyq áýejaidy jáne Aqtaý men Quryq porttaryn sheteldik investorlarǵa basqarýǵa berýge daiyn ekenin jariialaýyn qatań synǵa aldy.
"Memlekettik múlikti osylai ashyq satý – kásibiliktiń joqtyǵynyń aiqyn kórinisi", – dedi ol.
Kólik salasyndaǵy júieli problemalarǵa kelgende de ministrdiń áreketsizdigi kózge túsedi. Krivosheevtiń aitýynsha, byltyr maýsymda premer-ministr Álihan Smaiylov «Qazaqstan temir jolynyń» qarjylyq ahýaly «qyzyl aimaqqa» jetkenin aitqan. Kompaniianyń shamamen 3 trillion teńgege jýyq infraqurylymdyq jobalaryn tekserý kezinde 29 milliard teńge kóleminde zańbuzýshylyqtar anyqtalǵan.
"Al Qarabaev kerisinshe, QTJ-nyń paidaǵa shyqqanyn aityp, kompaniia basshylyǵynyń ózderine dividend tóleýge tolyq quqyǵy bar ekenin málimdedi. Osyndai jaǵdaida tek sógispen shektelý – tym jeńil jaza", – dep túiindedi Krivosheev.
Ne degenmen de Qarabaevtyń sógis alǵan soń az ýaqyttyń ishinde otstavkaǵa ketýi el kútpegen jaǵdai boldy. Onyń ústine prezidenttiń demalysta mundai sheshim qabyldaýy da sirek kezdesetin jaǵdai.
Eń jas ministr bolǵan Marat Qarabaev Qazposhtaǵa kete me, álde bir óńirge ákim bola ma - ony ýaqyt kórsetedi.
