8 ماۋسىم كٷنٸ كٷتپەگەن جەردەن قازاقستانداعى ەڭ جاس مينيستر بولعان مارات قاراباەۆ كٶلٸك مينيسترٸ قىزمەتٸنەن كەتتٸ. اقوردانىڭ دەمالىس كٷنگٸ بۇل حابارلاماسىن قازاقستاندىقتار كٷتپەگەن جەردەن ەستٸدٸ. قاراباەۆتىڭ مينيسترلٸكتەن كەتۋٸنە نە سەبەپ, جەلٸ قولدانۋشىلارى بۇل جايلى نە دەپ جاتىر? Dalanews.kz تٸلشٸسٸ شولۋ جاسادى.
جاقىندا قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ ٶتٸپ, ول جەردە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراباەۆقا مينيستر كەزٸندە سٶگٸس جارييالاعان بولاتىن. الايدا ەشكٸم مارات قاراباەۆ سٶگٸس العاننان كەيٸن از ۋاقىتتان سوڭ وتستاۆكاعا كەتەدٸ دەپ ويلاماعان سىڭايلى.
"مارات كاريبجانوۆيچكە لايىقتى باعا بەرۋ كەرەك – ول بۇل ەڭ كٷردەلٸ لاۋازىمدا 2 جىل 5 اي وتىردى. جۋىردا ول قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸندە پرەزيدەنتتەن سٶگٸس العان بولاتىن. ەسكە سالا كەتەيٸك, 2023 جىلدىڭ قاڭتارىندا قاراباەۆپەن بٸرگە 1990 جىلى تۋعان تاعى ەكٸ جاس مينيستر – اسحات ورالوۆ (مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ) پەن زٷلفييا سٷلەيمەنوۆا (ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ) تاعايىندالعان ەدٸ. الايدا ولار 2023 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنە دەيٸن عانا قىزمەت اتقاردى", - دەيدٸ Prokadry ساراپشىلارى.
قاراباەۆ قايدا تاعايىندالۋى مٷمكٸن?
Prokadry دەرەككٶزدەرٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, مارات قاراباەۆ «قازپوشتانىڭ» باسشىسى بولىپ تاعايىندالۋى مٷمكٸن. بۇل بولجامنىڭ ورىندالۋى ورىندى. سەبەبٸ قازپوشتانى بۇعان دەيٸن باسقارعان ەسەل جاناسوۆا كٷنٸ كەشە پرەزيدەنتتٸڭ كەڭەسشٸسٸ بولىپ تاعايىندالدى.
ال كەيبٸر ساراپشىلار (ولاردىڭ سانى از) ونى ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ ٶڭٸرلەردٸڭ بٸرٸنە ەكٸم بولىپ بارۋى دا ىقتيمال دەپ بولجاپ وتىر.
"كٶلٸك مينيسترٸن تاعايىنداۋ ەرتەڭ (بٷگٸن 9 ماۋسىمدا) ٶتەدٸ, سەبەبٸ كانديداتۋرا مەجٸلٸستٸڭ سالالىق كوميتەتٸندە ماقۇلدانۋى تيٸس. مينيستر لاۋازىمىنا كٶلٸك ۆيتسە-مينيسترلەرٸ (ابلاليەۆ, قالياقپاروۆ) نەمەسە وبلىستاردىڭ بٸرٸنٸڭ ەكٸمٸ تاعايىندالۋى مٷمكٸن", - دەيدٸ دەرەككٶزدەر.
قىزمەتٸنەن كەتكەنٸن ۇشاقتا بٸلدٸ
جۋرناليست سايانا ساناقوۆانىڭ سٶزٸنشە, مارات قاراباەۆ قىزمەتٸنەن بوساتىلعانىن گرۋزيياعا ۇشىپ بارعاننان كەيٸن عانا بٸلگەن.
"كٶلٸك مينيسترٸمەن ۇشىپ بارىپ, ەكس-مينيستر بولعان كەزٸندە جەرگە قوندىق. بەرٸمٸز پوتي قالاسىنداعى تەرمينالدىڭ اشىلۋىنا بارا جاتىرمىز. قاراباەۆ قىزمەتٸنەن بوساتىلاتىنىن ٶزٸ دە بٸلمەگەن سيياقتى", - دەپ جازدى ساناكوۆا.
كەيٸنٸرەك Energy Monitor قورىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆ مارات قاراباەۆ پەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ گرۋزيياعا ٸسساپارمەن بارعانىن راستاعان. وندا قازاقستاندىق كەسٸپكەر دانييار ەبٸلعازيننٸڭ قارجىسىنا سالىنعان جاڭا كونتەينەرلٸك تەرمينالى اشىلعان. جوبانىڭ جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ – 30 ميلليون دوللاردان اسادى.
قتج-داعى بىلىقتار
سوڭعى ەكٸ جىل بويى بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ «قتج – جٷك تاسىمالدارى» كومپانيياسىنداعى ساتىپ الۋ رەسٸمدەرٸنٸڭ ەدٸلەتسٸز جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن بٸرنەشە مەرتە كٶتەرگەن. اگەنتتٸك مەلٸمەتٸنە قاراعاندا, تەك موتور مايلارىن ساتىپ الۋ بارىسىندا عانا ۇلتتىق كومپانييا 2024 جىلى شامامەن 12 ميلليارد تەڭگەدەن ايىرىلعان. بۇل كەلٸسٸم بۇرىنعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت باسشىسى قايرات قوجامجاروۆتىڭ تۋىسىمەن بايلانىستى كومپانييامەن جاسالعان.
اتالعان زاڭسىزدىقتاردىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸ 2023 جىلى-اق انىقتالعان. سول كەزدە شىعىن كٶلەمٸ 634 ميلليون تەڭگەمەن شەكتەلگەنٸمەن, سول جىلى دا, كەلەسٸ جىلى دا كٶلٸك مينيسترٸ مارات قاراباەۆ ەشبٸر شارا قولدانباعان.
مينيستردٸڭ ەرەكەتسٸزدٸگٸ مۇنىمەن شەكتەلمەيدٸ. كٶلٸك پروكۋراتۋراسى قتج-نىڭ كەيبٸر جەكە لوكوموتيۆ يەلەرٸنە ارنايى ارتىقشىلىقتار بەرگەنٸن مەلٸمدەگەندە دە قاراباەۆ ٷنسٸز قالعان. سونداي-اق, قتج-نىڭ تسيفرلاندىرۋ جٶنٸندەگٸ بۇرىنعى باسشىسى سالمەن امريننٸڭ تٸكەلەي حاتىنا دا جاۋاپ بەرمەگەن. امرين ٶز كومانداسىنىڭ قتج-دا كەم دەگەندە 33 ميلليارد تەڭگەنٸڭ قارجىلىق زاڭبۇزۋشىلىعىن انىقتاعانىن ايتقان. ساراپشىلار بولسا, ناقتى سوما 170 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن دەپ توپشىلايدى.
بۇل فاكتٸلەر مارات قاراباەۆ باسقارعان مينيسترلٸك كەزٸندە سالادا تيٸمدٸ باقىلاۋ مەن ساياسي ەرٸك-جٸگەردٸڭ بولماعانىن انىق اڭعارتادى.
تٷنگٸ كلۋبقا قاتىستى جانجال
جۋرناليست جەنە ساراپشى دەنيس كريۆوشەەۆ مارات قاراباەۆ مينيستر بولىپ تاعايىندالعان العاشقى كٷندەرٸنەن باستاپ كەسٸبي تەجٸريبەسٸ جوق ادامداردى جاۋاپتى قىزمەتتەرگە تارتقانىن جەنە سالماقتى شەشٸمدەر قابىلداي الماعانىن جازعان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قادامداردىڭ العاشقى بەلگٸسٸ – تالعات لاستاەۆتى مينيستردٸڭ ورىنباسارى ەتٸپ تاعايىنداۋى.
كريۆوشەەۆ 2023 جىلعى داۋلى وقيعانى دا ەسكە تٷسٸردٸ. سول كەزدە ازاماتتىق اۆياتسييا كوميتەتٸنٸڭ باسشىسى كاتالين رادۋ الماتىداعى تٷنگٸ كلۋبتاردىڭ بٸرٸندە تٶبەلەسكە قاتىسقان بولاتىن. الايدا مينيستر بۇل وقيعانىڭ جۇمىس ۋاقىتىنان تىس بولعانىن العا تارتىپ, ەشقانداي تەرتٸپتٸك شارا قولدانىلمايتىنىن حابارلاعان.
"قاراباەۆ بۇل ەرەكەت جۇمىس ۋاقىتىنا قاتىسى جوق بولعاندىقتان, رادۋنىڭ قايدا جٷرگەنٸ – ونىڭ جەكە ٸسٸ ەكەنٸن ايتتى. بٸراق سونىمەن بٸرگە ول مەملەكەتتٸك ورگانعا قاراستى مەكەمە باسشىسى رەتٸندە ەتيكا نورمالارى ەسكەرتٸلگەنٸن دە قوسا جەتكٸزدٸ", – دەيدٸ كريۆوشەەۆ.
جۋرناليست قاراباەۆتىڭ جاعىمسىز جاڭالىقتاردى بٷركەمەلەۋگە بەيٸم ەكەنٸن دە اتاپ ٶتتٸ. مىسالى, 2024 جىلدىڭ قاڭتارىندا اۋا رايىنا بايلانىستى 100-دەن استام رەيس كەشٸگٸپ, 20 رەيس مٷلدە توقتاتىلعان كەزدە, مينيستر جولاۋشىلارعا اۆياكومپانييالار بيلەتتٸ تولىق ٶتەپ بەرەدٸ دەپ مەلٸمدەگەن. الايدا ٸس جٷزٸندە FlyArystan تەك 5 مىڭ تەڭگەدەن عانا قايتارعان.
سونداي-اق كريۆوشەەۆ قاراباەۆتىڭ 20-دان استام قازاقستاندىق ەۋەجايدى جەنە اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارىن شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا باسقارۋعا بەرۋگە دايىن ەكەنٸن جارييالاۋىن قاتاڭ سىنعا الدى.
"مەملەكەتتٸك مٷلٸكتٸ وسىلاي اشىق ساتۋ – كەسٸبيلٸكتٸڭ جوقتىعىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ", – دەدٸ ول.
كٶلٸك سالاسىنداعى جٷيەلٸ پروبلەمالارعا كەلگەندە دە مينيستردٸڭ ەرەكەتسٸزدٸگٸ كٶزگە تٷسەدٸ. كريۆوشەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ماۋسىمدا پرەمەر-مينيستر ەليحان سمايىلوۆ «قازاقستان تەمٸر جولىنىڭ» قارجىلىق احۋالى «قىزىل ايماققا» جەتكەنٸن ايتقان. كومپانييانىڭ شامامەن 3 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىن تەكسەرۋ كەزٸندە 29 ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندە زاڭبۇزۋشىلىقتار انىقتالعان.
"ال قاراباەۆ كەرٸسٸنشە, قتج-نىڭ پايداعا شىققانىن ايتىپ, كومپانييا باسشىلىعىنىڭ ٶزدەرٸنە ديۆيدەند تٶلەۋگە تولىق قۇقىعى بار ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. وسىنداي جاعدايدا تەك سٶگٸسپەن شەكتەلۋ – تىم جەڭٸل جازا", – دەپ تٷيٸندەدٸ كريۆوشەەۆ.
نە دەگەنمەن دە قاراباەۆتىڭ سٶگٸس العان سوڭ از ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە وتستاۆكاعا كەتۋٸ ەل كٷتپەگەن جاعداي بولدى. ونىڭ ٷستٸنە پرەزيدەنتتٸڭ دەمالىستا مۇنداي شەشٸم قابىلداۋى دا سيرەك كەزدەسەتٸن جاعداي.
ەڭ جاس مينيستر بولعان مارات قاراباەۆ قازپوشتاعا كەتە مە, ەلدە بٸر ٶڭٸرگە ەكٸم بولا ما - ونى ۋاقىت كٶرسەتەدٸ.
