Májilis depýtaty Murat Ábenov qandastarǵa arnalǵan Kaztest júiesin synǵa alyp, ony Konstitýtsiiaǵa qaishy ári etnikalyq qazaqtarǵa jasalǵan jasandy kedergi dep atady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Depýtattyń aitýynsha, qazirgi Kaztest júiesi qazaq tilin ana tili retinde biletin qandastarǵa emes, tildi oqýlyq arqyly úirengen adamdarǵa beiimdelip jasalǵan.
«Emtihannyń ózi qazaq tilin oqýlyq arqyly oqyǵan, qazaq tili ana tili emes adamdarǵa yńǵailanyp jasalǵan. Baǵdarlamanyń ózi solai qurylǵan. Barlyǵy latyn qarpinde, tapsyrmalar da latyn qarpinde. Iaǵni latyn álipbiindegi grammatikany oqyǵandarǵa arnalǵan. Al ne boldy? Biz zańnyń ózinde Kaztest qandastarǵa, etnikalyq qazaqtarǵa qoldanylmaidy dep jazdyq. Nege? Óitkeni Qytaidaǵy qazaqtar kirillitsany bilmeidi, basqa álipbidi qoldanady. Mysaly, Ózbekstan áldeqashan latyn qarpine kóshti, Túrkiiada da qazaqtar turady. Olar qazaq tilin óte jaqsy biledi. Biraq biz ne úshin olardy 50 jasynda kirillitsaǵa qaita úiretýimiz kerek? Onyń ústine ózimiz de bolashaqta latyn qarpine kóshemiz dep otyrmyz. Zańda naqty jazylǵannan keiin Úkimet bul pilottyq jobany qabyldamaýy kerek edi. Biraq bizdi eskertpei qabyldap jiberdi. Qazir Qazaqstanǵa kóshýge daiyn turǵan qandastar Kaztest-tegi áripterdiń ózin túsinbei otyr. Eger olarǵa Qytaida nemese Ózbekstanda oqyǵan álipbimen berse, bárin túsiner edi. Olar qazaqsha óte jaqsy sóileidi. Bul qoldan jasalǵan kedergi», - dedi Ábenov.
Ol birinshi vitse-ministr Erbol Tuiaqbaevtyń jaýabynan sheneýnikter qandastar men Qazaqstanǵa jumys isteýge keletin ózge etnos ókilderiniń arasyn aiyrmaitynyn túsingenin aitty.
«Qandas bolsyn, basqa etnos ókili bolsyn, shetelden Qazaqstanǵa jumys isteýge kelse, bárine birdei talap qoiamyz deidi. Biraq onda qandas mártebesi ne úshin kerek? Sizder adamdar kóship kele jatqanda, jyl basynda oiyn erejesin ózgertip jiberdińizder. Buryn adam ózi qalaǵan jerge baryp tura alatyn. Tek memleketten kómek alsa ǵana belgili óńirlerge baratyn. Endi ony da ózgertti. Qazir myńdaǵan qandas mártebe ala almai júr. Olar burynǵy elinde jumysynan shyǵyp, jobalaryn jaýyp, bárimen qoshtasyp keldi. Munda kelse, kútpegen ári jaǵymsyz jańalyq shyqty. Bizde kadr tapshylyǵy kóp ekenin de aitýymyz kerek. Bul tek qandastarǵa jasalǵan jaqsylyq emes, bul ekonomika qajettiligi. Men jýyrda Almatydaǵy keńselerdiń birinde boldym, agrarlyq salada kóptegen pákistandyqtar jumys istep júr. Al ony qandastar atqara alar edi. Qytaidaǵy qazaqtar paidaly ósimdikter ósirýdi jaqsy biledi. Mońǵoliiadan kelgen qazaqtar mal ósire alady. Bul — daiyn kadrlar. Biraq biz olarǵa jasandy kedergi jasap otyrmyz. Qazir buǵan renjip júrgender kóp», - dedi depýtat.
Ábenov Kaztest 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap engizilgenin aitty.
«Negizi zańda Kaztest qandastarǵa qoldanylmaidy dep jazylǵan. Biraq Úkimet zańǵa da, Konstitýtsiiaǵa da qarsy keletin ýaqytsha sheshim qabyldap otyr. Bul úlken narazylyq týǵyzdy. Maǵan tek qandastardan 500-ge jýyq hat keldi. Olar: “Buryn ýáde berip, endi nege zańsyz túrde bizge qarsy osyndai sheshim qabyldadyńyzdar?” deidi. Iaǵni basqa etnos ókilderi Almatyda da, Astanada da erkin tura alady, óz ornyn ózi tańdai alady. Bir-eki sabaq oqyp, Kaztest tapsyrady. Al qandastarǵa bárin qiyndatyp qoidyq», - dedi Ábenov.
Al Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vitse-ministri Erbol Tuiaqbaev Kaztest tek bazalyq til talabyn tekseretinin málimdedi.
«Ózderińiz de baryp tapsyryp kórińizder. Onda qiyn eshteńe joq. Jeńil suraqtar. Barlyǵy 60 suraq. Ótý úshin 70% jinaý kerek. Bul ne úshin qajet? Bul halyqaralyq tájiribe. Eger adam osy elde ómir súrip, taǵdyryn osy memleketpen bailanystyrǵysy kelse, ol eń bolmasa memlekettik tildi bazalyq deńgeide bilýi tiis. Bizdiń maqsatymyz sol. Al eger adamnyń maqsaty osy jerde jumys istep, tabys taýyp, salyq tóleý bolsa, biz kerisinshe ondai adamdarǵa kómektesemiz, kedergilerdi azaitamyz. Ásirese joǵary bilikti mamandarǵa. Biraq ár ótinish berýshiniń qajettiligine qarai birneshe tilde test engize almaimyz», - dedi Tuiaqbaev.
