2026 jyly munaı baǵasy tómendeýi múmkin. Sebebi naryqqa qysym kúsheıip keledi. İri munaı óndirýshi elder munaıdy burynǵydan da kóp shyǵara bastady, arzan venesýelalyq munaı naryqqa qaıta keldi, al AQSH qor naryǵynda táýekel kúsheıip tur. Tarıhta mundaı jaǵdaılar kóbine qarjy daǵdarysyna ulasyp, munaı baǵasynyń quldyraýyna ákelgen. Eger osy teris senarı júzege assa, bul Qazaqstan ekonomıkasyna qalaı áser etedi? Bul suraqqa Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Saıda Tileýlınova jaýap berdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Sarapshynyń aıtýynsha, Qazaqstan eksporty jylyna shamamen 75–80 mlrd dollar bolsa, sonyń 50–55%-y munaıǵa tıesili. Demek, munaı sektory elge jyl saıyn 35–40 mlrd dollar kóleminde tabys ákeledi. Al munaı baǵasy orta eseppen 10%-ǵa tómendese, eksporttyq túsim jylyna shamamen 3–4 mlrd dollarǵa qysqarady.
“Bul saýda profısıtine, aǵymdaǵy shotqa jáne ishki naryqtaǵy valúta usynysyna keri áser etedi. Sonyń saldarynan teńgege qysym kúsheıedi”, - deıdi ol.
Sarapshynyń baǵalaýynsha, munaı barreli 60 dollar shamasynda bolsa, teńge salystyrmaly túrde turaqty, biraq álsireýi múmkin. Baǵa 50 dollarǵa tússe, júıeli qysym bastalady. Al 45 dollardan tómendese, qatań makroekonomıkalyq sharalar qajet bolady.
Degenmen Qazaqstanda belgili birqaýipsizdik jastyǵy” bar. Halyqaralyq rezervter men Ulttyq qor aktıvteri el ekonomıkasyn qorǵaýǵa múmkindik beredi.
“Qazirgi tańda syrtqy aktıvterdiń jalpy kólemi 80 mlrd dollardan asady, onyń ishinde Ulttyq qor qarajaty men Ulttyq banktiń shamamen 45 mlrd dollar altyn-valúta rezervi bar. Bul kórsetkish ımportty 7 aıdan astam ýaqyt qarjylandyrýǵa jetedi, ıaǵnı halyqaralyq standarttar boıynsha jetkilikti deńgeı sanalady”, - dedi ol.
Soǵan qaramastan, sarapshy artyq úmitke boı aldyrmaýǵa shaqyrdy. Eger munaı baǵasy ýaqytsha emes, uzaq merzimge jáne aıtarlyqtaı tómendese, mysaly, 80 dollardan 60 dollarǵa tússe, eldiń valútalyq túsimi ondaǵan paıyzǵa qysqarady. Mundaı jaǵdaıda aǵymdaǵy shot nasharlap, búdjetke qysym kúsheıedi. Turaqtylyqty saqtaý úshin rezervterdi paıdalaný nemese bazalyq mólsherlemeni kóterý qajet bolýy múmkin, al bul ekonomıkanyń baıaýlaýyna ákeledi.
Teris boljam qanshalyqty shynaıy?
Sarapshynyń aıtýynsha, qoǵamdyq keńistikte AQSH qor naryǵynyń “qyzyp ketýi” týraly pikirler aıtylyp júr. Tarıhta mundaı deńgeıler 2000 jylǵy dotkom daǵdarysy men 2008 jylǵy jahandyq qarjy daǵdarysynyń aldynda baıqalǵan. Alaıda qazirgi jaǵdaı 2008 jylmen tolyq sáıkes kelmeıdi: bank júıesine qoıylatyn talaptar kúsheıgen, qaryz qurylymy ózgergen, ortalyq bankterdiń róli artqan. Sondyqtan tereń daǵdarys yqtımaldyǵy bar bolǵanymen, aýqymdy “apat” negizgi senarı emes.
Venesýelalyq munaıǵa kelsek, onyń óndirisi ınfraqurylymdyq shekteýlerge baılanysty shekteýli. Al munaı baǵasyna áldeqaıda mańyzdy áser etetin faktorlar álemdik óndiristiń shamamen 40%-yn baqylaıtyn OPEK+ saıasaty jáne jahandyq ekonomıkanyń baıaýlaýy. Bul faktorlar munaı baǵasynyń aıtarlyqtaı tómendeýine ákelýi múmkin.
