2026 جىلى مۇناي باعاسى تومەندەۋى مۇمكىن. سەبەبى نارىققا قىسىم كۇشەيىپ كەلەدى. ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەر مۇنايدى بۇرىنعىدان دا كوپ شىعارا باستادى، ارزان ۆەنەسۋەلالىق مۇناي نارىققا قايتا كەلدى، ال اقش قور نارىعىندا تاۋەكەل كۇشەيىپ تۇر. تاريحتا مۇنداي جاعدايلار كوبىنە قارجى داعدارىسىنا ۇلاسىپ، مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا اكەلگەن. ەگەر وسى تەرىس سەناريي جۇزەگە اسسا، بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ بۇل سۇراققا Qazaq Expert Club ساراپشىسى، قارجىگەر سايدا تىلەۋلينوۆا جاۋاپ بەردى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ەكسپورتى جىلىنا شامامەن 75–80 ملرد دوللار بولسا، سونىڭ 50–55%-ى مۇنايعا تيەسىلى. دەمەك، مۇناي سەكتورى ەلگە جىل سايىن 35–40 ملرد دوللار كولەمىندە تابىس اكەلەدى. ال مۇناي باعاسى ورتا ەسەپپەن 10%-عا تومەندەسە، ەكسپورتتىق ءتۇسىم جىلىنا شامامەن 3–4 ملرد دوللارعا قىسقارادى.
“بۇل ساۋدا پروفيسيتىنە، اعىمداعى شوتقا جانە ىشكى نارىقتاعى ۆاليۋتا ۇسىنىسىنا كەرى اسەر ەتەدى. سونىڭ سالدارىنان تەڭگەگە قىسىم كۇشەيەدى”، - دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ باعالاۋىنشا، مۇناي باررەلى 60 دوللار شاماسىندا بولسا، تەڭگە سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى، ءبىراق السىرەۋى مۇمكىن. باعا 50 دوللارعا تۇسسە، جۇيەلى قىسىم باستالادى. ال 45 دوللاردان تومەندەسە، قاتاڭ ماكروەكونوميكالىق شارالار قاجەت بولادى.
دەگەنمەن قازاقستاندا بەلگىلى بىرقاۋىپسىزدىك جاستىعى” بار. حالىقارالىق رەزەرۆتەر مەن ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى ەل ەكونوميكاسىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
“قازىرگى تاڭدا سىرتقى اكتيۆتەردىڭ جالپى كولەمى 80 ملرد دوللاردان اسادى، ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قور قاراجاتى مەن ۇلتتىق بانكتىڭ شامامەن 45 ملرد دوللار التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى بار. بۇل كورسەتكىش يمپورتتى 7 ايدان استام ۋاقىت قارجىلاندىرۋعا جەتەدى، ياعني حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا جەتكىلىكتى دەڭگەي سانالادى”، - دەدى ول.
سوعان قاراماستان، ساراپشى ارتىق ۇمىتكە بوي الدىرماۋعا شاقىردى. ەگەر مۇناي باعاسى ۋاقىتشا ەمەس، ۇزاق مەرزىمگە جانە ايتارلىقتاي تومەندەسە، مىسالى، 80 دوللاردان 60 دوللارعا تۇسسە، ەلدىڭ ۆاليۋتالىق ءتۇسىمى ونداعان پايىزعا قىسقارادى. مۇنداي جاعدايدا اعىمداعى شوت ناشارلاپ، بيۋدجەتكە قىسىم كۇشەيەدى. تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن رەزەرۆتەردى پايدالانۋ نەمەسە بازالىق مولشەرلەمەنى كوتەرۋ قاجەت بولۋى مۇمكىن، ال بۇل ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋىنا اكەلەدى.
تەرىس بولجام قانشالىقتى شىنايى؟
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قوعامدىق كەڭىستىكتە اقش قور نارىعىنىڭ “قىزىپ كەتۋى” تۋرالى پىكىرلەر ايتىلىپ ءجۇر. تاريحتا مۇنداي دەڭگەيلەر 2000 جىلعى دوتكوم داعدارىسى مەن 2008 جىلعى جاھاندىق قارجى داعدارىسىنىڭ الدىندا بايقالعان. الايدا قازىرگى جاعداي 2008 جىلمەن تولىق سايكەس كەلمەيدى: بانك جۇيەسىنە قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيگەن، قارىز قۇرىلىمى وزگەرگەن، ورتالىق بانكتەردىڭ ءرولى ارتقان. سوندىقتان تەرەڭ داعدارىس ىقتيمالدىعى بار بولعانىمەن، اۋقىمدى “اپات” نەگىزگى سەناريي ەمەس.
ۆەنەسۋەلالىق مۇنايعا كەلسەك، ونىڭ ءوندىرىسى ينفراقۇرىلىمدىق شەكتەۋلەرگە بايلانىستى شەكتەۋلى. ال مۇناي باعاسىنا الدەقايدا ماڭىزدى اسەر ەتەتىن فاكتورلار الەمدىك ءوندىرىستىڭ شامامەن 40%-ىن باقىلايتىن وپەك+ ساياساتى جانە جاھاندىق ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋى. بۇل فاكتورلار مۇناي باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.
