2026 جىلى مۇناي باعاسى تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن. سەبەبٸ نارىققا قىسىم كٷشەيٸپ كەلەدٸ. ٸرٸ مۇناي ٶندٸرۋشٸ ەلدەر مۇنايدى بۇرىنعىدان دا كٶپ شىعارا باستادى, ارزان ۆەنەسۋەلالىق مۇناي نارىققا قايتا كەلدٸ, ال اقش قور نارىعىندا تەۋەكەل كٷشەيٸپ تۇر. تاريحتا مۇنداي جاعدايلار كٶبٸنە قارجى داعدارىسىنا ۇلاسىپ, مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا ەكەلگەن. ەگەر وسى تەرٸس ستسەناريي جٷزەگە اسسا, بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ? بۇل سۇراققا Qazaq Expert Club ساراپشىسى, قارجىگەر سايدا تٸلەۋلينوۆا جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ەكسپورتى جىلىنا شامامەن 75–80 ملرد دوللار بولسا, سونىڭ 50–55%-ى مۇنايعا تيەسٸلٸ. دەمەك, مۇناي سەكتورى ەلگە جىل سايىن 35–40 ملرد دوللار كٶلەمٸندە تابىس ەكەلەدٸ. ال مۇناي باعاسى ورتا ەسەپپەن 10%-عا تٶمەندەسە, ەكسپورتتىق تٷسٸم جىلىنا شامامەن 3–4 ملرد دوللارعا قىسقارادى.
“بۇل ساۋدا پروفيتسيتٸنە, اعىمداعى شوتقا جەنە ٸشكٸ نارىقتاعى ۆاليۋتا ۇسىنىسىنا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. سونىڭ سالدارىنان تەڭگەگە قىسىم كٷشەيەدٸ”, - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ باعالاۋىنشا, مۇناي باررەلٸ 60 دوللار شاماسىندا بولسا, تەڭگە سالىستىرمالى تٷردە تۇراقتى, بٸراق ەلسٸرەۋٸ مٷمكٸن. باعا 50 دوللارعا تٷسسە, جٷيەلٸ قىسىم باستالادى. ال 45 دوللاردان تٶمەندەسە, قاتاڭ ماكروەكونوميكالىق شارالار قاجەت بولادى.
دەگەنمەن قازاقستاندا بەلگٸلٸ بٸرقاۋٸپسٸزدٸك جاستىعى” بار. حالىقارالىق رەزەرۆتەر مەن ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸ ەل ەكونوميكاسىن قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
“قازٸرگٸ تاڭدا سىرتقى اكتيۆتەردٸڭ جالپى كٶلەمٸ 80 ملرد دوللاردان اسادى, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق قور قاراجاتى مەن ۇلتتىق بانكتٸڭ شامامەن 45 ملرد دوللار التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆٸ بار. بۇل كٶرسەتكٸش يمپورتتى 7 ايدان استام ۋاقىت قارجىلاندىرۋعا جەتەدٸ, ياعني حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەي سانالادى”, - دەدٸ ول.
سوعان قاراماستان, ساراپشى ارتىق ٷمٸتكە بوي الدىرماۋعا شاقىردى. ەگەر مۇناي باعاسى ۋاقىتشا ەمەس, ۇزاق مەرزٸمگە جەنە ايتارلىقتاي تٶمەندەسە, مىسالى, 80 دوللاردان 60 دوللارعا تٷسسە, ەلدٸڭ ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸ ونداعان پايىزعا قىسقارادى. مۇنداي جاعدايدا اعىمداعى شوت ناشارلاپ, بيۋدجەتكە قىسىم كٷشەيەدٸ. تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ٷشٸن رەزەرۆتەردٸ پايدالانۋ نەمەسە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ كٶتەرۋ قاجەت بولۋى مٷمكٸن, ال بۇل ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋىنا ەكەلەدٸ.
تەرٸس بولجام قانشالىقتى شىنايى?
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق كەڭٸستٸكتە اقش قور نارىعىنىڭ “قىزىپ كەتۋٸ” تۋرالى پٸكٸرلەر ايتىلىپ جٷر. تاريحتا مۇنداي دەڭگەيلەر 2000 جىلعى دوتكوم داعدارىسى مەن 2008 جىلعى جاھاندىق قارجى داعدارىسىنىڭ الدىندا بايقالعان. الايدا قازٸرگٸ جاعداي 2008 جىلمەن تولىق سەيكەس كەلمەيدٸ: بانك جٷيەسٸنە قويىلاتىن تالاپتار كٷشەيگەن, قارىز قۇرىلىمى ٶزگەرگەن, ورتالىق بانكتەردٸڭ رٶلٸ ارتقان. سوندىقتان تەرەڭ داعدارىس ىقتيمالدىعى بار بولعانىمەن, اۋقىمدى “اپات” نەگٸزگٸ ستسەناريي ەمەس.
ۆەنەسۋەلالىق مۇنايعا كەلسەك, ونىڭ ٶندٸرٸسٸ ينفراقۇرىلىمدىق شەكتەۋلەرگە بايلانىستى شەكتەۋلٸ. ال مۇناي باعاسىنا ەلدەقايدا ماڭىزدى ەسەر ەتەتٸن فاكتورلار ەلەمدٸك ٶندٸرٸستٸڭ شامامەن 40%-ىن باقىلايتىن وپەك+ ساياساتى جەنە جاھاندىق ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋى. بۇل فاكتورلار مۇناي باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي تٶمەندەۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
