Jalpy bul meshittiń jeriniń ózi úlken oryn alyp jatyr. Sonyń ornyna zamanýi bilim oshaǵyn ashsa, jastar úshin qandai paidaly bolar edi.
Mysaly, Nazarbaev mektebiniń bireýi qazaqtar tyǵyz ornalasqan Alǵabas yqsham-aýdanynda ornalassa, bul otanshyl ári bilimdi jastardyń qalyptasýyna zor yqpal eteri sózsiz. Alataý aýdanyndaǵy mektepterdiń sapasy syn kótermeidi.
Internette júrgen maketi boiynsha meshit munarasy sary, altyn tústi (arab eliniń úlgisinde) etip jasalǵan, al kesenelerden negiz alǵan dástúrli meshit munarasy kók tústi bolatyn. Osydan-aq meshittiń bolashaq baǵytyn ańǵarǵandai kúi keshemiz.
Keiingi jyldary Qazaqstannyń aimaqtarynda meshit ashý «modasy» beleń aldy. Aýyz sýy joq, joly oidym-oidym, túrli áleýmettik máseleleri úiilip qalǵan aýyldarda eki, tipti úsh meshitten salynǵan jaittar kezdesedi.
Biraq sodan halyqqa ne paida? Qaptaǵan sansyz meshitter tek dini fanattardyń qataryn kóbeitýge qyzmet etip jatyr.
Eger bilik Islam dinine qoldaý kórsetip, meshit salyp berse, onda elimizdegi ózge dinder men dini birlestikterge de ǵibadathana men shirkeýler salyp berýi tiis bolady.
Óitkeni, zaiyrly qoǵamda barlyq dinniń dárejesi teń emes pe? Ekinshiden, zaiyly memleket dindi damytýǵa qarjy bólmeidi, tek ony baqylaýda ustaýǵa ǵana qarajat bóledi. Bul turǵydan da zańǵa tompaq jaǵdai qalyptastyp otyr.
Zaiyrly qoǵamda dini ózge jurttardyń mazasyn qashyryp ańyratyp azan shaqyrý qanshalyqty oryndy? Mysaly, 28 panfilovshylar saiabaǵynda orys shikeýi qońyraýlary arqyly keide sanańyzdy sansyratyp jiberedi. Býdda ǵibadathanasyn da salaiyq, olardyń lamalary uratyn dańǵyrlaqtary bar. Árbir dinniń zikir salyp án aityp, bi bileitin túrli rásimderi jetkilikti.
Solardyń bárin mikrofon arqyly dalaǵa aiqalatyp shyǵaryp, eldiń bir esin shyǵaraiyq. Sebebi, bir Islam dinine ǵana jaǵdai jasap záýlim munaralardan aiqailatyp azan aitqyzǵan soń ózgelerdiń de meselin qaitarý durys emes bolady ǵoi...
Búginde dinshilder arab-parsy elderiniń ortaǵasyrlyq salt-dástúrlerin dini dogmatikalyq turǵydan qabyldap, zaiyrly qoǵam erekshelikterine qarsy kelip júr.
Qazaq ulty men memleketin quryshy qanǵansha jamandaityn olar arab eli týraly bir jaǵymsyz sóz aitylsa, tura umtylady. Dini arab halifatyn qurýdy ańsaidy. Muny qazaq eliniń táýelsizigine qarsy satqyndyq degennen basqa amal joq.
Internette ǵylym-bilimge, ulttyq dástúrge, genderlik saiasatqa, tolerantty qoǵam erekshelikterine qarsy moldalardyń ýaǵyzdary órip júr. Kúnnen kúnge kóbeiip jatyr. Qytai biliginiń qandastarymyzǵa degen teris kózqarasy da Qazaqstandaǵy ýahabizmdik sindrom saldaryn jaqsy bilgendikten týyndap otyr. Óitkeni, memlekettik qyzmette de teris dini ideologiiamen aýyratyn qyzmetkerlerdiń jumys jasaityny kópshilikke belgili.
Qazybek SARQASQA,
Almaty qalasy
"Dat" gazeti
