Qazaqstan jańa saiasi kezeńniń tabaldyryǵynda tur, dep habarlaidy Dalanews.kz.
15 naýryzǵa belgilengen respýblikalyq referendým eldiń basqarý modelin túbegeili ózgertýi múmkin. Jańa Konstitýtsiia jobasy qabyldansa, saiasi institýttar qaita qurylyp, Parlamenttiń qazirgi formaty joiylyp, onyń ornyna Quryltai paida bolýy yqtimal.
Bul protsestiń aldyńǵy shebinde júrgen tulǵalardyń biri – Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev.
Áshimbaevtyń aitýynsha, referendým nátijesi oń bolsa, odan keiin tiisti zańnamalyq jáne uiymdastyrýshylyq rásimder ótedi. Sailaý taǵaiyndalyp, jańa organ – Quryltai – 1 qyrkúiekte jumysyn bastaýy josparlanyp otyr.
Bul qazirgi qos palataly Parlament júiesiniń ózgerýi degen sóz. Eger Konstitýtsiia qabyldansa, 1 shildeden bastap Senattyń ókilettigi toqtaýy múmkin. Iaǵni, eldiń zań shyǵarý arhitektýrasy túbegeili qaita qurylady.
Saiasi sarapshylar bul sheshimdi bilik tarmaqtarynyń tepe-teńdigin qaita qaraý áreketi dep baǵalap otyr.
Qazirgi Konstitýtsiia kúni – 30 tamyz. Alaida jańa Negizgi zań referendým arqyly qabyldansa, memlekettik merekeni sol kúnge kóshirý máselesi qarastyrylýy múmkin.
Bul tek kún aýystyrý emes. Bul jańa saiasi dáýirdiń simvoldyq bastalýy. Eger ózgeris engizilse, 30 tamyz tarihi data retinde qalýy múmkin, biraq resmi mereke mártebesi jańa Konstitýtsiia qabyldanǵan kúnge ótedi.
Qoǵamda jáne mediada jańa Konstitýtsiiada vitse-prezident institýty engizilýi múmkin degen pikirler aityldy. Osyǵan bailanysty Senat kýlýarynda Áshimbaevtan: «Siz vitse-prezident bolasyz ba?» degen tikelei suraq qoiyldy.
Onyń jaýaby qysqa ári naqty boldy:
«Bul áńgimelerdiń barlyǵynyń negizi joq. Eger Qazaqstan halqy referendýmda Konstitýtsiianyń jańa jobasyn qoldasa, referendýmnan keiingi barlyq kadrlyq máseleler eldiń jańa Konstitýtsiiasyna sáikes sheshiledi», - dedi Áshimbaev.
Iaǵni, ol jeke laýazymǵa qatysty boljamdardy joqqa shyǵardy. Sonymen birge, Senat taratylǵan jaǵdaida da memleket igiligi úshin «kez kelgen baǵytta» jumys isteýge daiyn ekenin málimdedi.
Bul málimdeme eki mańyzdy signal berdi:
Birinshiden, kadrlyq intriga emes, reforma mazmuny mańyzdy.
Ekinshiden, saiasi elita ishinde qaita formattaý júrýi múmkin.
Jańa Konstitýtsiia jobasy qoǵamda birkelki qabyldanyp otyrǵan joq.
Synshylar birneshe máselege nazar aýdarady:
- bilik tarmaqtarynyń naqty tepe-teńdigi qalai saqtalady;
- jańa institýttar shynaiy táýelsiz bola ma;
- azamattyq quqyqtar men bostandyqtarǵa kepildik jetkilikti me;
- atqarýshy biliktiń yqpaly kúsheiip ketpei me.
Halyqaralyq quqyq qorǵaý uiymdary da kei normalarǵa qatysty alańdaýshylyq bildirgen. Olar quqyqtardy shekteýge múmkindik beretin tujyrymdarǵa saqtyqpen qaraý kerektigin aitady.
Áshimbaev bul syn-pikirlerdi «qalypty demokratiialyq protsess» dep baǵalap, ashyq talqylaýǵa shaqyrdy. Onyń sózinshe, reforma emotsiiamen emes, quqyqtyq normalardyń naqty mazmunymen baǵalanýy tiis.
Eger halyq jańa Konstitýtsiiany qoldasa:
- 1 shildeden bastap jańa normalar kúshine enýi múmkin;
- Senattyń ókilettigi toqtaýy yqtimal;
- Quryltai sailaýy ótedi;
- 1 qyrkúiekte jańa zań shyǵarý organy jumysyn bastaidy;
- Konstitýtsiia kúni ózgerýi múmkin.
Bul — eldiń saiasi qurylymynyń qaita konfigýratsiialanýy.
Máýlen Áshimbaevtyń pozitsiiasy aiqyn: basty másele – laýazymdar emes, júielik ózgerister. Biraq qoǵamdy mazalaityn suraqtar da oryndy:
Quryltai shynaiy ókildik ala ma?
Jańa model bilik tarmaqtarynyń teńgerimin kúsheite me, álde kerisinshe me?
Konstitýtsiialyq ózgerister demokratiialyq standarttarǵa qanshalyqty sai keledi?
15 naýryzdaǵy referendým – tek daýys berý emes. Bul – Qazaqstannyń kelesi saiasi onjyldyǵyn aiqyndaityn sheshim.
