Qazaqstan jańa saıası kezeńniń tabaldyryǵynda tur, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
15 naýryzǵa belgilengen respýblıkalyq referendým eldiń basqarý modelin túbegeıli ózgertýi múmkin. Jańa Konstıtýsıa jobasy qabyldansa, saıası ınstıtýttar qaıta qurylyp, Parlamenttiń qazirgi formaty joıylyp, onyń ornyna Quryltaı paıda bolýy yqtımal.
Bul prosestiń aldyńǵy shebinde júrgen tulǵalardyń biri – Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev.
Áshimbaevtyń aıtýynsha, referendým nátıjesi oń bolsa, odan keıin tıisti zańnamalyq jáne uıymdastyrýshylyq rásimder ótedi. Saılaý taǵaıyndalyp, jańa organ – Quryltaı – 1 qyrkúıekte jumysyn bastaýy josparlanyp otyr.
Bul qazirgi qos palataly Parlament júıesiniń ózgerýi degen sóz. Eger Konstıtýsıa qabyldansa, 1 shildeden bastap Senattyń ókilettigi toqtaýy múmkin. Iaǵnı, eldiń zań shyǵarý arhıtektýrasy túbegeıli qaıta qurylady.
Saıası sarapshylar bul sheshimdi bılik tarmaqtarynyń tepe-teńdigin qaıta qaraý áreketi dep baǵalap otyr.
Qazirgi Konstıtýsıa kúni – 30 tamyz. Alaıda jańa Negizgi zań referendým arqyly qabyldansa, memlekettik merekeni sol kúnge kóshirý máselesi qarastyrylýy múmkin.
Bul tek kún aýystyrý emes. Bul jańa saıası dáýirdiń sımvoldyq bastalýy. Eger ózgeris engizilse, 30 tamyz tarıhı data retinde qalýy múmkin, biraq resmı mereke mártebesi jańa Konstıtýsıa qabyldanǵan kúnge ótedi.
Qoǵamda jáne medıada jańa Konstıtýsıada vıse-prezıdent ınstıtýty engizilýi múmkin degen pikirler aıtyldy. Osyǵan baılanysty Senat kýlýarynda Áshimbaevtan: «Siz vıse-prezıdent bolasyz ba?» degen tikeleı suraq qoıyldy.
Onyń jaýaby qysqa ári naqty boldy:
«Bul áńgimelerdiń barlyǵynyń negizi joq. Eger Qazaqstan halqy referendýmda Konstıtýsıanyń jańa jobasyn qoldasa, referendýmnan keıingi barlyq kadrlyq máseleler eldiń jańa Konstıtýsıasyna sáıkes sheshiledi», - dedi Áshimbaev.
Iaǵnı, ol jeke laýazymǵa qatysty boljamdardy joqqa shyǵardy. Sonymen birge, Senat taratylǵan jaǵdaıda da memleket ıgiligi úshin «kez kelgen baǵytta» jumys isteýge daıyn ekenin málimdedi.
Bul málimdeme eki mańyzdy sıgnal berdi:
Birinshiden, kadrlyq ıntrıga emes, reforma mazmuny mańyzdy.
Ekinshiden, saıası elıta ishinde qaıta formattaý júrýi múmkin.
Jańa Konstıtýsıa jobasy qoǵamda birkelki qabyldanyp otyrǵan joq.
Synshylar birneshe máselege nazar aýdarady:
- bılik tarmaqtarynyń naqty tepe-teńdigi qalaı saqtalady;
- jańa ınstıtýttar shynaıy táýelsiz bola ma;
- azamattyq quqyqtar men bostandyqtarǵa kepildik jetkilikti me;
- atqarýshy bıliktiń yqpaly kúsheıip ketpeı me.
Halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdary da keı normalarǵa qatysty alańdaýshylyq bildirgen. Olar quqyqtardy shekteýge múmkindik beretin tujyrymdarǵa saqtyqpen qaraý kerektigin aıtady.
Áshimbaev bul syn-pikirlerdi «qalypty demokratıalyq proses» dep baǵalap, ashyq talqylaýǵa shaqyrdy. Onyń sózinshe, reforma emosıamen emes, quqyqtyq normalardyń naqty mazmunymen baǵalanýy tıis.
Eger halyq jańa Konstıtýsıany qoldasa:
- 1 shildeden bastap jańa normalar kúshine enýi múmkin;
- Senattyń ókilettigi toqtaýy yqtımal;
- Quryltaı saılaýy ótedi;
- 1 qyrkúıekte jańa zań shyǵarý organy jumysyn bastaıdy;
- Konstıtýsıa kúni ózgerýi múmkin.
Bul — eldiń saıası qurylymynyń qaıta konfıgýrasıalanýy.
Máýlen Áshimbaevtyń pozısıasy aıqyn: basty másele – laýazymdar emes, júıelik ózgerister. Biraq qoǵamdy mazalaıtyn suraqtar da oryndy:
Quryltaı shynaıy ókildik ala ma?
Jańa model bılik tarmaqtarynyń teńgerimin kúsheıte me, álde kerisinshe me?
Konstıtýsıalyq ózgerister demokratıalyq standarttarǵa qanshalyqty saı keledi?
15 naýryzdaǵy referendým – tek daýys berý emes. Bul – Qazaqstannyń kelesi saıası onjyldyǵyn aıqyndaıtyn sheshim.
