قازاقستان جاڭا ساياسي كەزەڭنٸڭ تابالدىرىعىندا تۇر, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
15 ناۋرىزعا بەلگٸلەنگەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ەلدٸڭ باسقارۋ مودەلٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋٸ مٷمكٸن. جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسى قابىلدانسا, ساياسي ينستيتۋتتار قايتا قۇرىلىپ, پارلامەنتتٸڭ قازٸرگٸ فورماتى جويىلىپ, ونىڭ ورنىنا قۇرىلتاي پايدا بولۋى ىقتيمال.
بۇل پروتسەستٸڭ الدىڭعى شەبٸندە جٷرگەن تۇلعالاردىڭ بٸرٸ – سەنات تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
ەشٸمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, رەفەرەندۋم نەتيجەسٸ وڭ بولسا, ودان كەيٸن تيٸستٸ زاڭنامالىق جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق رەسٸمدەر ٶتەدٸ. سايلاۋ تاعايىندالىپ, جاڭا ورگان – قۇرىلتاي – 1 قىركٷيەكتە جۇمىسىن باستاۋى جوسپارلانىپ وتىر.
بۇل قازٸرگٸ قوس پالاتالى پارلامەنت جٷيەسٸنٸڭ ٶزگەرۋٸ دەگەن سٶز. ەگەر كونستيتۋتسييا قابىلدانسا, 1 شٸلدەدەن باستاپ سەناتتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاۋى مٷمكٸن. ياعني, ەلدٸڭ زاڭ شىعارۋ ارحيتەكتۋراسى تٷبەگەيلٸ قايتا قۇرىلادى.
ساياسي ساراپشىلار بۇل شەشٸمدٸ بيلٸك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدٸگٸن قايتا قاراۋ ەرەكەتٸ دەپ باعالاپ وتىر.
قازٸرگٸ كونستيتۋتسييا كٷنٸ – 30 تامىز. الايدا جاڭا نەگٸزگٸ زاڭ رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلدانسا, مەملەكەتتٸك مەرەكەنٸ سول كٷنگە كٶشٸرۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلۋى مٷمكٸن.
بۇل تەك كٷن اۋىستىرۋ ەمەس. بۇل جاڭا ساياسي دەۋٸردٸڭ سيمۆولدىق باستالۋى. ەگەر ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلسە, 30 تامىز تاريحي داتا رەتٸندە قالۋى مٷمكٸن, بٸراق رەسمي مەرەكە مەرتەبەسٸ جاڭا كونستيتۋتسييا قابىلدانعان كٷنگە ٶتەدٸ.
قوعامدا جەنە مەديادا جاڭا كونستيتۋتسييادا ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتى ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلدى. وسىعان بايلانىستى سەنات كۋلۋارىندا ەشٸمباەۆتان: «سٸز ۆيتسە-پرەزيدەنت بولاسىز با?» دەگەن تٸكەلەي سۇراق قويىلدى.
ونىڭ جاۋابى قىسقا ەرٸ ناقتى بولدى:
«بۇل ەڭگٸمەلەردٸڭ بارلىعىنىڭ نەگٸزٸ جوق. ەگەر قازاقستان حالقى رەفەرەندۋمدا كونستيتۋتسييانىڭ جاڭا جوباسىن قولداسا, رەفەرەندۋمنان كەيٸنگٸ بارلىق كادرلىق مەسەلەلەر ەلدٸڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەس شەشٸلەدٸ», - دەدٸ ەشٸمباەۆ.
ياعني, ول جەكە لاۋازىمعا قاتىستى بولجامداردى جوققا شىعاردى. سونىمەن بٸرگە, سەنات تاراتىلعان جاعدايدا دا مەملەكەت يگٸلٸگٸ ٷشٸن «كەز كەلگەن باعىتتا» جۇمىس ٸستەۋگە دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
بۇل مەلٸمدەمە ەكٸ ماڭىزدى سيگنال بەردٸ:
بٸرٸنشٸدەن, كادرلىق ينتريگا ەمەس, رەفورما مازمۇنى ماڭىزدى.
ەكٸنشٸدەن, ساياسي ەليتا ٸشٸندە قايتا فورماتتاۋ جٷرۋٸ مٷمكٸن.
جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسى قوعامدا بٸركەلكٸ قابىلدانىپ وتىرعان جوق.
سىنشىلار بٸرنەشە مەسەلەگە نازار اۋدارادى:
- بيلٸك تارماقتارىنىڭ ناقتى تەپە-تەڭدٸگٸ قالاي ساقتالادى;
- جاڭا ينستيتۋتتار شىنايى تەۋەلسٸز بولا ما;
- ازاماتتىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتارعا كەپٸلدٸك جەتكٸلٸكتٸ مە;
- اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ ىقپالى كٷشەيٸپ كەتپەي مە.
حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى دا كەي نورمالارعا قاتىستى الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرگەن. ولار قۇقىقتاردى شەكتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تۇجىرىمدارعا ساقتىقپەن قاراۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى.
ەشٸمباەۆ بۇل سىن-پٸكٸرلەردٸ «قالىپتى دەموكراتييالىق پروتسەسس» دەپ باعالاپ, اشىق تالقىلاۋعا شاقىردى. ونىڭ سٶزٸنشە, رەفورما ەموتسييامەن ەمەس, قۇقىقتىق نورمالاردىڭ ناقتى مازمۇنىمەن باعالانۋى تيٸس.
ەگەر حالىق جاڭا كونستيتۋتسييانى قولداسا:
- 1 شٸلدەدەن باستاپ جاڭا نورمالار كٷشٸنە ەنۋٸ مٷمكٸن;
- سەناتتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاۋى ىقتيمال;
- قۇرىلتاي سايلاۋى ٶتەدٸ;
- 1 قىركٷيەكتە جاڭا زاڭ شىعارۋ ورگانى جۇمىسىن باستايدى;
- كونستيتۋتسييا كٷنٸ ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن.
بۇل — ەلدٸڭ ساياسي قۇرىلىمىنىڭ قايتا كونفيگۋراتسييالانۋى.
مەۋلەن ەشٸمباەۆتىڭ پوزيتسيياسى ايقىن: باستى مەسەلە – لاۋازىمدار ەمەس, جٷيەلٸك ٶزگەرٸستەر. بٸراق قوعامدى مازالايتىن سۇراقتار دا ورىندى:
قۇرىلتاي شىنايى ٶكٸلدٸك الا ما?
جاڭا مودەل بيلٸك تارماقتارىنىڭ تەڭگەرٸمٸن كٷشەيتە مە, ەلدە كەرٸسٸنشە مە?
كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر دەموكراتييالىق ستاندارتتارعا قانشالىقتى ساي كەلەدٸ?
15 ناۋرىزداعى رەفەرەندۋم – تەك داۋىس بەرۋ ەمەس. بۇل – قازاقستاننىڭ كەلەسٸ ساياسي ونجىلدىعىن ايقىندايتىن شەشٸم.
