قازاقستان جاڭا ساياسي كەزەڭنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
15 ناۋرىزعا بەلگىلەنگەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ەلدىڭ باسقارۋ مودەلىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋى مۇمكىن. جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى قابىلدانسا، ساياسي ينستيتۋتتار قايتا قۇرىلىپ، پارلامەنتتىڭ قازىرگى فورماتى جويىلىپ، ونىڭ ورنىنا قۇرىلتاي پايدا بولۋى ىقتيمال.
بۇل پروسەستىڭ الدىڭعى شەبىندە جۇرگەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى – سەنات ءتوراعاسى ماۋلەن اشىمبايەۆ.
اشىمبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، رەفەرەندۋم ناتيجەسى وڭ بولسا، ودان كەيىن ءتيىستى زاڭنامالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق راسىمدەر وتەدى. سايلاۋ تاعايىندالىپ، جاڭا ورگان – قۇرىلتاي – 1 قىركۇيەكتە جۇمىسىن باستاۋى جوسپارلانىپ وتىر.
بۇل قازىرگى قوس پالاتالى پارلامەنت جۇيەسىنىڭ وزگەرۋى دەگەن ءسوز. ەگەر كونستيتۋسيا قابىلدانسا، 1 شىلدەدەن باستاپ سەناتتىڭ وكىلەتتىگى توقتاۋى مۇمكىن. ياعني، ەلدىڭ زاڭ شىعارۋ ارحيتەكتۋراسى تۇبەگەيلى قايتا قۇرىلادى.
ساياسي ساراپشىلار بۇل شەشىمدى بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قايتا قاراۋ ارەكەتى دەپ باعالاپ وتىر.
قازىرگى كونستيتۋسيا كۇنى – 30 تامىز. الايدا جاڭا نەگىزگى زاڭ رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلدانسا، مەملەكەتتىك مەرەكەنى سول كۇنگە كوشىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋى مۇمكىن.
بۇل تەك كۇن اۋىستىرۋ ەمەس. بۇل جاڭا ساياسي ءداۋىردىڭ سيمۆولدىق باستالۋى. ەگەر وزگەرىس ەنگىزىلسە، 30 تامىز تاريحي داتا رەتىندە قالۋى مۇمكىن، ءبىراق رەسمي مەرەكە مارتەبەسى جاڭا كونستيتۋسيا قابىلدانعان كۇنگە وتەدى.
قوعامدا جانە مەديادا جاڭا كونستيتۋسيادا ۆيسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتى ەنگىزىلۋى مۇمكىن دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى. وسىعان بايلانىستى سەنات كۋلۋارىندا اشىمبايەۆتان: «ءسىز ۆيسە-پرەزيدەنت بولاسىز با؟» دەگەن تىكەلەي سۇراق قويىلدى.
ونىڭ جاۋابى قىسقا ءارى ناقتى بولدى:
«بۇل اڭگىمەلەردىڭ بارلىعىنىڭ نەگىزى جوق. ەگەر قازاقستان حالقى رەفەرەندۋمدا كونستيتۋسيانىڭ جاڭا جوباسىن قولداسا، رەفەرەندۋمنان كەيىنگى بارلىق كادرلىق ماسەلەلەر ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋسياسىنا سايكەس شەشىلەدى»، - دەدى اشىمبايەۆ.
ياعني، ول جەكە لاۋازىمعا قاتىستى بولجامداردى جوققا شىعاردى. سونىمەن بىرگە، سەنات تاراتىلعان جاعدايدا دا مەملەكەت يگىلىگى ءۇشىن «كەز كەلگەن باعىتتا» جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
بۇل مالىمدەمە ەكى ماڭىزدى سيگنال بەردى:
بىرىنشىدەن، كادرلىق ينتريگا ەمەس، رەفورما مازمۇنى ماڭىزدى.
ەكىنشىدەن، ساياسي ەليتا ىشىندە قايتا فورماتتاۋ ءجۇرۋى مۇمكىن.
جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى قوعامدا بىركەلكى قابىلدانىپ وتىرعان جوق.
سىنشىلار بىرنەشە ماسەلەگە نازار اۋدارادى:
- بيلىك تارماقتارىنىڭ ناقتى تەپە-تەڭدىگى قالاي ساقتالادى؛
- جاڭا ينستيتۋتتار شىنايى تاۋەلسىز بولا ما؛
- ازاماتتىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتارعا كەپىلدىك جەتكىلىكتى مە؛
- اتقارۋشى بيلىكتىڭ ىقپالى كۇشەيىپ كەتپەي مە.
حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى دا كەي نورمالارعا قاتىستى الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. ولار قۇقىقتاردى شەكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تۇجىرىمدارعا ساقتىقپەن قاراۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
اشىمبايەۆ بۇل سىن-پىكىرلەردى «قالىپتى دەموكراتيالىق پروسەسس» دەپ باعالاپ، اشىق تالقىلاۋعا شاقىردى. ونىڭ سوزىنشە، رەفورما ەموسيامەن ەمەس، قۇقىقتىق نورمالاردىڭ ناقتى مازمۇنىمەن باعالانۋى ءتيىس.
ەگەر حالىق جاڭا كونستيتۋسيانى قولداسا:
- 1 شىلدەدەن باستاپ جاڭا نورمالار كۇشىنە ەنۋى مۇمكىن؛
- سەناتتىڭ وكىلەتتىگى توقتاۋى ىقتيمال؛
- قۇرىلتاي سايلاۋى وتەدى؛
- 1 قىركۇيەكتە جاڭا زاڭ شىعارۋ ورگانى جۇمىسىن باستايدى؛
- كونستيتۋسيا كۇنى وزگەرۋى مۇمكىن.
بۇل — ەلدىڭ ساياسي قۇرىلىمىنىڭ قايتا كونفيگۋراسيالانۋى.
ماۋلەن اشىمبايەۆتىڭ پوزيسياسى ايقىن: باستى ماسەلە – لاۋازىمدار ەمەس، جۇيەلىك وزگەرىستەر. ءبىراق قوعامدى مازالايتىن سۇراقتار دا ورىندى:
قۇرىلتاي شىنايى وكىلدىك الا ما؟
جاڭا مودەل بيلىك تارماقتارىنىڭ تەڭگەرىمىن كۇشەيتە مە، الدە كەرىسىنشە مە؟
كونستيتۋسيالىق وزگەرىستەر دەموكراتيالىق ستاندارتتارعا قانشالىقتى ساي كەلەدى؟
15 ناۋرىزداعى رەفەرەندۋم – تەك داۋىس بەرۋ ەمەس. بۇل – قازاقستاننىڭ كەلەسى ساياسي ونجىلدىعىن ايقىندايتىن شەشىم.
