Sport - elimizdiń mańyzdy áleýmettik fenomeni retinde, qoǵamdyq ómirdiń damýynda, shetelderge tanylýynda asa zor ról atqaratyn úlken qundylyq ekeni barshamyzǵa belgili. Sport salasy- qoǵamnyń tirshilik áreketterine, onyń salaýatty ómirine zor yqpal jasaityn, sol qoǵamdy quraityn azamattarynyń fizikalyq damýy men intellektýaldy oilaý múmkinshilikterin úilestiretin dene mádenietiniń quramdas bóligi ekeni de eshqandai dáleldeýdi qajet etpese kerek.
Qazirgi táýelsizdik aiasynda qalyptasqan qoǵamdy bilep otyrǵan basqarý júiesin túsinýden bizder qalyp baramyz ba, bolmasa, «tsifrlanamyz» dep olar qara úzip ketti me, búgingi basqarý júiesiniń keibir áreketterin adami turǵydan túsiný múlde qiyndap ketkendei.
Otyz jyldyq damýdyń sońy onlainǵa táýeldilikke alyp keldi. Sanany shynaiy oflain emes, elektrondy onlain júie bilep bara jatqandai...
Áńgime sport jaily, soǵan oralaiyn. Keshegi keńes dáýirinde de sportqa áleýmettik jáne saiasi turǵydan da airyqsha kóńil bólindi, qazaq sporty da ózindik bir damý kezeńin ótkerdi.
Elimizdiń sport tarihynda óz esimderin altyn árippen jazyp qaldyrǵan: J. Úshkempirov, D. Turlyhanov, S. Qonaqbaev, t.b sport sańlaqtarynyń baǵyndyrdy. Yqylym zamannan aýylynyń aty shapsa taqymyn qysatyn elmiz. Sol keńes zamanynda sportta tabysqa jetken balalarǵa jetistikterine qarai - «I, II, III razriad»,«kandidat v mastera sporta», «master sporta»/orys tilinde/ tósbelgileri qoldanysta boldy. Sol tósbelgilerdi jarqyratyp taǵyp júrgen qurbylarymyzdy kórip qyzyǵatynymyzdy áli esimizde.
Qazirgi ýaqytta balalardyń tósinen ondai sporttaǵy jetistikterin kórsetetin tósbelgilerdi kóre almai júrmiz.
Bul týraly usynysty mádeniet ministrligine 2014 jyldan beri tapsyryp keldim. Usynysymnyń túpki maqsaty- sportshylardyń statýsyn kóterý edi. Sportshy balalar óziniń sportta jetken jetistigine laiyq berilgen tósbelgisin taǵyp júrse ol synyptas qurbylarynyń, artynda ósip kele jatqan ini- qaryndastarynyń qyzyǵýshylyǵyn oiatyp sportqa jeteleitini aian. Atalǵan tósbelgilerdi qoldanysqa engizgen orys kórshilerimizshe aitsaq «stimýl» bolar degen oi bolatyn.
Árine, ministrliktiń Komiteti úshin bul túkke turǵysyz bolar, biraq bul tósbelgilerde balalardy sportqa jeteler qyzyǵýshylyq bar edi, bala degen eliktegish keledi, taqqysy keledi. Álemdik iri dúbirli jarystarda jeńimpazdy madaqtaǵan kezde sol eldiń bairaǵy kóteriledi, al tósbelgi onlain emes, el bairaǵy ár sportshynyń keýdesindegi kishkene bólshegi bolyp tósinde jarqyrasa jas urpaqty otansúigishtikke degen seziminde qozǵaý salar edi.
Osyǵan orai, ministrlikke mektep qabyrǵasyndaǵy sportshy balalarǵa stimýl retinde sportta jetken jetistigine sai týymyz ben qyrannyń beinesi naqyshtalǵan tósbelgi shyǵarýdy usynǵan edim.
Mysaly, memlekettik tilde «I,II,III- dárejeli jasósipirim sportshy» «sport sheberine úmitker», «sport sheberi» t.b. Bul usynys 2014 jyldan beri ministr A. Muhamediulynyń shyǵaryp salma jaýaptarmen óz sheshimin taba almai keldi. Aqyry 2019 jyly jańa ministr aýysqan soń ministr A. Raiymqulovaǵa da jiberildi.
Biraq, arbanyń dońǵalaǵyn eske salyp A. Raiymqulovanyń da aitary kabinetiniń kiltin qabyldap alǵan aldyńǵy ministrden asa uzai qoimaǵany baiqaldy. Jibergen usynysty alǵashynda «qaraimyz» dep úmittendire berýden jalyqty ma, sońǵy jaýap hatynda tótesinen ketip usynystan múlde bas tartypty. Tipti, múlde alyp tastaýdy josparyna kirgizipti.
Sózim dáiekti bolýy úshin oqyrmanǵa QR Mádeniet jáne sport ministr A. Raiymqulovanyń bergen jaýabynan qysqasha úzindi keltire keteiin:
Raimkýlova A.R. 16.09.2020, 09:55 Qurmetti Erlan Shaiahmetuly! Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komiteti (budan ári – Komitet) Sporttyq ataqtardy, razriadtardy jáne biliktilik sanattardy berý jónindegi komissiia otyrysynda Siz usynǵan sporttyq ataqtar men razriadtar úshin tósbelgilerdiń jobalaryn qarastyrylyp, kelesini habarlaidy. Búgingi tańda «Dene shynyqtyrý jáne sporttyń ulttyq tsifrlyq platformasy (e-sport)» (budan ári – E-sport) servistik baǵdarlamalyq óniminiń 1 kezeńin iske asyrý jumystary júrgizilýde.
Bul sporttyq ataqtar men raziadtardy berý júiesin avtomattandyrýǵa múmkindik beredi, iaǵni sporttyq jarystardyń nátijeleri onlain rejimde kórsetilip, tiisti sporttyq ataqtar men razriadtar sportshylarǵa avtomatty túrde beriletin bolady. Sondai-aq, E-sport servistik baǵdarlamalyq óniminin júzege asyrý aiasynda sporttyq kýálikter men omyraýǵa taǵatyn belgiler Qazaqstan Respýblikasynyń «Dene shynyqtyrý jáne sport týraly» Zańy deńgeiinde alynyp tastaý josparlanýda. Osyǵan orai, Komitet joǵaryda aitylǵandardy eskere otyryp, Sizdiń jobalaryńyzdy júzege asyrý múmkindigi joq ekendigin málimdeidi.» dep jaýap beripsiz.
Sonymen, ministr hanymnyń sózine sensek, endi sportshylardyń keýdesine taǵyp júretin sporttyq dárejelerin kórsetetin tósbelgilerden múlde kúder úzýge týra keletin siiaqty. Komitettegiler kimder eken degen suraq týyndaidy, sportqa janashyr jandar ma...? Meniń oiymsha, sol sheshim shyǵarǵysh Komitet músheleriniń qaisysy bolsyn óz keýdelerine bir-bir «tiri»medal taǵýdan esh bas tartpas edi-aý.
Sóz sońynda aitarym, qurmetti, Aqtoty Rahmetollaqyzy! Sizge suraǵym kóp!
Sportshylardyń óz jetken jetistikterin keýdelerine taǵýyna ne kedergi?! Endi ony múlde alyp tastasańyzdar qarapaiym jurt olardyń sportshy ekenin qalai bilmek? Onlain arqyly ma? Nonsens.
Bergen jaýabyńyzǵa sáikes aitaiyn, eger tósbelginiń esh mańyzy bolmasa, onda ózderin halyq qalaýlylary dep ataityn depýtattarymyz ne úshin «májilis depýtaty» degen tósbelgi taǵýda? Sheneýnikteriniń tósin toltyrǵan orden-medalderge darhan úkimettiń óz bolashaǵy jastarynyń eńbegin barmaqtai tósbelgimen baǵalaýǵa da esh múmkindigi qalmaǵany ma? Álde, jemqorlyqpen ustalyp jatqan sport salasynyń jemqorlary Komitetińizge esh múmkindik qaldyrmaǵan ba?
Onda: «Jastar- bizdiń bolashaǵymyz!» degen ulyqtaǵanyńyz, jái lepirme uran ǵana bolyp shyqty ǵoi!? Múlde túsiniksiz jaǵdai... «Onlain-tsifravizatsiia..» dep júrip shynaiy ómirden, rýhaniiattan alshaqtap ketken joqpyz ba? Sport dárejesinde alý ár jetkinshektiń jyldar boiy tókken teri, armany, qajyrly eńbegine berilgen baǵasy ekenin nege esten shyǵaryp otyrsyz? Ministr retinde elimizdiń bairaǵyn dúbirli jarystarda asqaqtata jelbiretip ánurandy shyrqatqan sportshylardyń jetken sporttyq dárejeleri keýdelerine taǵyp júrýge laiyqsyz dep taptyńyz ba...
Sportshylardyń óz jetistikterin taǵýyna osynsha ishtarlyq tanytýyńyzdyń syry nede ekenin mádeniet pen sportqa jaýapty ministr retinde ashyp aityp bere alasyz ba? Demek, sportshylar óz qorǵaǵan sporttyq dárejelerin keýdelerine jarqyratyp taǵýdyń ornyna uialy telefondaryna jasyratyn bolyp shyqty ǵoi!? Paradoks, shatastyryp alǵan joqsyzdar ma? Álde, bul sheshim Sizderdiń jumystaryńyzdy jeńildetetin onlain otchettaryńyz úshin qajet pe?
Olai bolsa, Sizge naqty bir usynysym bar, elimizdiń damýyna erekshe ter tógip, aiyryqsha úles qosyp jatyr dep tanylǵan azamattardyń eńbegin baǵalap orden-medal taǵyp jatyrsyzdar ǵoi. Nege olarǵa da «onlain-avtomatty» túrde taqpasqa? Qalai oilaisyz, menińshe, óte ádiletti ózińiz aitqandai naǵyz ulttyq tsifrly «servistik baǵdarlama» bolyp shyǵar edi! Álde, tek sportshylardyń tókken teri, qajyrly eńbegi ǵana elektrondy sanatqa jata ma?
Sizdiń jaýabyńyzdy túsine almaǵandyqtan ashy aitsam patsha kóńilińizge salyp keshirersiz! Aqiqat ashy bolady, túsinistikpen qararsyz. Qansha degenmen, men siiaqty shalǵaida jatqan qarapaiym pende emes, Aqorda shańyraǵy astynda bir eldiń mádenietin basqaryp otyrǵan óresi biik, túsinigi joǵary adamsyz ǵoi.
Sizge degen qurmetpen:
Semei qalasynyń qarapaiym turǵyny Erlan ShAIaHMETULY
