سپورت - ەلٸمٸزدٸڭ ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك فەنومەنٸ رەتٸندە, قوعامدىق ٶمٸردٸڭ دامۋىندا, شەتەلدەرگە تانىلۋىندا اسا زور رٶل اتقاراتىن ٷلكەن قۇندىلىق ەكەنٸ بارشامىزعا بەلگٸلٸ. سپورت سالاسى- قوعامنىڭ تٸرشٸلٸك ەرەكەتتەرٸنە, ونىڭ سالاۋاتتى ٶمٸرٸنە زور ىقپال جاسايتىن, سول قوعامدى قۇرايتىن ازاماتتارىنىڭ فيزيكالىق دامۋى مەن ينتەللەكتۋالدى ويلاۋ مٷمكٸنشٸلٸكتەرٸن ٷيلەستٸرەتٸن دەنە مەدەنيەتٸنٸڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ ەكەنٸ دە ەشقانداي دەلەلدەۋدٸ قاجەت ەتپەسە كەرەك.
قازٸرگٸ تەۋەلسٸزدٸك اياسىندا قالىپتاسقان قوعامدى بيلەپ وتىرعان باسقارۋ جٷيەسٸن تٷسٸنۋدەن بٸزدەر قالىپ بارامىز با, بولماسا, «تسيفرلانامىز» دەپ ولار قارا ٷزٸپ كەتتٸ مە, بٷگٸنگٸ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ كەيبٸر ەرەكەتتەرٸن ادامي تۇرعىدان تٷسٸنۋ مٷلدە قيىنداپ كەتكەندەي.
وتىز جىلدىق دامۋدىڭ سوڭى ونلاينعا تەۋەلدٸلٸككە الىپ كەلدٸ. سانانى شىنايى وفلاين ەمەس, ەلەكتروندى ونلاين جٷيە بيلەپ بارا جاتقانداي...
ەڭگٸمە سپورت جايلى, سوعان ورالايىن. كەشەگٸ كەڭەس دەۋٸرٸندە دە سپورتقا ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي تۇرعىدان دا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸندٸ, قازاق سپورتى دا ٶزٸندٸك بٸر دامۋ كەزەڭٸن ٶتكەردٸ.
ەلٸمٸزدٸڭ سپورت تاريحىندا ٶز ەسٸمدەرٸن التىن ەرٸپپەن جازىپ قالدىرعان: ج. ٷشكەمپٸروۆ, د. تۇرلىحانوۆ, س. قوناقباەۆ, ت.ب سپورت ساڭلاقتارىنىڭ باعىندىردى. ىقىلىم زاماننان اۋىلىنىڭ اتى شاپسا تاقىمىن قىساتىن ەلمٸز. سول كەڭەس زامانىندا سپورتتا تابىسقا جەتكەن بالالارعا جەتٸستٸكتەرٸنە قاراي - «ٸ, ٸٸ, ٸٸٸ رازرياد»,«كانديدات ۆ ماستەرا سپورتا», «ماستەر سپورتا»/ورىس تٸلٸندە/ تٶسبەلگٸلەرٸ قولدانىستا بولدى. سول تٶسبەلگٸلەردٸ جارقىراتىپ تاعىپ جٷرگەن قۇربىلارىمىزدى كٶرٸپ قىزىعاتىنىمىزدى ەلٸ ەسٸمٸزدە.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا بالالاردىڭ تٶسٸنەن ونداي سپورتتاعى جەتٸستٸكتەرٸن كٶرسەتەتٸن تٶسبەلگٸلەردٸ كٶرە الماي جٷرمٸز.
بۇل تۋرالى ۇسىنىستى مەدەنيەت مينيسترلٸگٸنە 2014 جىلدان بەرٸ تاپسىرىپ كەلدٸم. ۇسىنىسىمنىڭ تٷپكٸ ماقساتى- سپورتشىلاردىڭ ستاتۋسىن كٶتەرۋ ەدٸ. سپورتشى بالالار ٶزٸنٸڭ سپورتتا جەتكەن جەتٸستٸگٸنە لايىق بەرٸلگەن تٶسبەلگٸسٸن تاعىپ جٷرسە ول سىنىپتاس قۇربىلارىنىڭ, ارتىندا ٶسٸپ كەلە جاتقان ٸنٸ- قارىنداستارىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ سپورتقا جەتەلەيتٸنٸ ايان. اتالعان تٶسبەلگٸلەردٸ قولدانىسقا ەنگٸزگەن ورىس كٶرشٸلەرٸمٸزشە ايتساق «ستيمۋل» بولار دەگەن وي بولاتىن.
ەرينە, مينيسترلٸكتٸڭ كوميتەتٸ ٷشٸن بۇل تٷككە تۇرعىسىز بولار, بٸراق بۇل تٶسبەلگٸلەردە بالالاردى سپورتقا جەتەلەر قىزىعۋشىلىق بار ەدٸ, بالا دەگەن ەلٸكتەگٸش كەلەدٸ, تاققىسى كەلەدٸ. ەلەمدٸك ٸرٸ دٷبٸرلٸ جارىستاردا جەڭٸمپازدى ماداقتاعان كەزدە سول ەلدٸڭ بايراعى كٶتەرٸلەدٸ, ال تٶسبەلگٸ ونلاين ەمەس, ەل بايراعى ەر سپورتشىنىڭ كەۋدەسٸندەگٸ كٸشكەنە بٶلشەگٸ بولىپ تٶسٸندە جارقىراسا جاس ۇرپاقتى وتانسٷيگٸشتٸككە دەگەن سەزٸمٸندە قوزعاۋ سالار ەدٸ.
وسىعان وراي, مينيسترلٸككە مەكتەپ قابىرعاسىنداعى سپورتشى بالالارعا ستيمۋل رەتٸندە سپورتتا جەتكەن جەتٸستٸگٸنە ساي تۋىمىز بەن قىراننىڭ بەينەسٸ ناقىشتالعان تٶسبەلگٸ شىعارۋدى ۇسىنعان ەدٸم.
مىسالى, مەملەكەتتٸك تٸلدە «ٸ,ٸٸ,ٸٸٸ- دەرەجەلٸ جاسٶسٸپٸرٸم سپورتشى» «سپورت شەبەرٸنە ٷمٸتكەر», «سپورت شەبەرٸ» ت.ب. بۇل ۇسىنىس 2014 جىلدان بەرٸ مينيستر ا. مۇحامەديۇلىنىڭ شىعارىپ سالما جاۋاپتارمەن ٶز شەشٸمٸن تابا الماي كەلدٸ. اقىرى 2019 جىلى جاڭا مينيستر اۋىسقان سوڭ مينيستر ا. رايىمقۇلوۆاعا دا جٸبەرٸلدٸ.
بٸراق, اربانىڭ دوڭعالاعىن ەسكە سالىپ ا. رايىمقۇلوۆانىڭ دا ايتارى كابينەتٸنٸڭ كٸلتٸن قابىلداپ العان الدىڭعى مينيستردەن اسا ۇزاي قويماعانى بايقالدى. جٸبەرگەن ۇسىنىستى العاشىندا «قارايمىز» دەپ ٷمٸتتەندٸرە بەرۋدەن جالىقتى ما, سوڭعى جاۋاپ حاتىندا تٶتەسٸنەن كەتٸپ ۇسىنىستان مٷلدە باس تارتىپتى. تٸپتٸ, مٷلدە الىپ تاستاۋدى جوسپارىنا كٸرگٸزٸپتٸ.
سٶزٸم دەيەكتٸ بولۋى ٷشٸن وقىرمانعا قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيستر ا. رايىمقۇلوۆانىڭ بەرگەن جاۋابىنان قىسقاشا ٷزٸندٸ كەلتٸرە كەتەيٸن:
رايمكۋلوۆا ا.ر. 16.09.2020, 09:55 قۇرمەتتٸ ەرلان شاياحمەتۇلى! سپورت جەنە دەنە شىنىقتىرۋ ٸستەرٸ كوميتەتٸ (بۇدان ەرٸ – كوميتەت) سپورتتىق اتاقتاردى, رازريادتاردى جەنە بٸلٸكتٸلٸك ساناتتاردى بەرۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا وتىرىسىندا سٸز ۇسىنعان سپورتتىق اتاقتار مەن رازريادتار ٷشٸن تٶسبەلگٸلەردٸڭ جوبالارىن قاراستىرىلىپ, كەلەسٸنٸ حابارلايدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا «دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورتتىڭ ۇلتتىق تسيفرلىق پلاتفورماسى (e-sport)» (بۇدان ەرٸ – ە-sport) سەرۆيستٸك باعدارلامالىق ٶنٸمٸنٸڭ 1 كەزەڭٸن ٸسكە اسىرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
بۇل سپورتتىق اتاقتار مەن رازيادتاردى بەرۋ جٷيەسٸن اۆتوماتتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, ياعني سپورتتىق جارىستاردىڭ نەتيجەلەرٸ ونلاين رەجيمدە كٶرسەتٸلٸپ, تيٸستٸ سپورتتىق اتاقتار مەن رازريادتار سپورتشىلارعا اۆتوماتتى تٷردە بەرٸلەتٸن بولادى. سونداي-اق, ە-sport سەرۆيستٸك باعدارلامالىق ٶنٸمٸنٸن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا سپورتتىق كۋەلٸكتەر مەن ومىراۋعا تاعاتىن بەلگٸلەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت تۋرالى» زاڭى دەڭگەيٸندە الىنىپ تاستاۋ جوسپارلانۋدا. وسىعان وراي, كوميتەت جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, سٸزدٸڭ جوبالارىڭىزدى جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸ جوق ەكەندٸگٸن مەلٸمدەيدٸ.» دەپ جاۋاپ بەرٸپسٸز.
سونىمەن, مينيستر حانىمنىڭ سٶزٸنە سەنسەك, ەندٸ سپورتشىلاردىڭ كەۋدەسٸنە تاعىپ جٷرەتٸن سپورتتىق دەرەجەلەرٸن كٶرسەتەتٸن تٶسبەلگٸلەردەن مٷلدە كٷدەر ٷزۋگە تۋرا كەلەتٸن سيياقتى. كوميتەتتەگٸلەر كٸمدەر ەكەن دەگەن سۇراق تۋىندايدى, سپورتقا جاناشىر جاندار ما...? مەنٸڭ ويىمشا, سول شەشٸم شىعارعىش كوميتەت مٷشەلەرٸنٸڭ قايسىسى بولسىن ٶز كەۋدەلەرٸنە بٸر-بٸر «تٸرٸ»مەدال تاعۋدان ەش باس تارتپاس ەدٸ-اۋ.
سٶز سوڭىندا ايتارىم, قۇرمەتتٸ, اقتوتى راحمەتوللاقىزى! سٸزگە سۇراعىم كٶپ!
سپورتشىلاردىڭ ٶز جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸن كەۋدەلەرٸنە تاعۋىنا نە كەدەرگٸ?! ەندٸ ونى مٷلدە الىپ تاستاساڭىزدار قاراپايىم جۇرت ولاردىڭ سپورتشى ەكەنٸن قالاي بٸلمەك? ونلاين ارقىلى ما? نونسەنس.
بەرگەن جاۋابىڭىزعا سەيكەس ايتايىن, ەگەر تٶسبەلگٸنٸڭ ەش ماڭىزى بولماسا, وندا ٶزدەرٸن حالىق قالاۋلىلارى دەپ اتايتىن دەپۋتاتتارىمىز نە ٷشٸن «مەجٸلٸس دەپۋتاتى» دەگەن تٶسبەلگٸ تاعۋدا? شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ تٶسٸن تولتىرعان وردەن-مەدالدەرگە دارحان ٷكٸمەتتٸڭ ٶز بولاشاعى جاستارىنىڭ ەڭبەگٸن بارماقتاي تٶسبەلگٸمەن باعالاۋعا دا ەش مٷمكٸندٸگٸ قالماعانى ما? ەلدە, جەمقورلىقپەن ۇستالىپ جاتقان سپورت سالاسىنىڭ جەمقورلارى كوميتەتٸڭٸزگە ەش مٷمكٸندٸك قالدىرماعان با?
وندا: «جاستار- بٸزدٸڭ بولاشاعىمىز!» دەگەن ۇلىقتاعانىڭىز, جەي لەپٸرمە ۇران عانا بولىپ شىقتى عوي!? مٷلدە تٷسٸنٸكسٸز جاعداي... «ونلاين-تسيفراۆيزاتسييا..» دەپ جٷرٸپ شىنايى ٶمٸردەن, رۋحانيياتتان الشاقتاپ كەتكەن جوقپىز با? سپورت دەرەجەسٸندە الۋ ەر جەتكٸنشەكتٸڭ جىلدار بويى تٶككەن تەرٸ, ارمانى, قاجىرلى ەڭبەگٸنە بەرٸلگەن باعاسى ەكەنٸن نەگە ەستەن شىعارىپ وتىرسىز? مينيستر رەتٸندە ەلٸمٸزدٸڭ بايراعىن دٷبٸرلٸ جارىستاردا اسقاقتاتا جەلبٸرەتٸپ ەنۇراندى شىرقاتقان سپورتشىلاردىڭ جەتكەن سپورتتىق دەرەجەلەرٸ كەۋدەلەرٸنە تاعىپ جٷرۋگە لايىقسىز دەپ تاپتىڭىز با...
سپورتشىلاردىڭ ٶز جەتٸستٸكتەرٸن تاعۋىنا وسىنشا ٸشتارلىق تانىتۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە ەكەنٸن مەدەنيەت پەن سپورتقا جاۋاپتى مينيستر رەتٸندە اشىپ ايتىپ بەرە الاسىز با? دەمەك, سپورتشىلار ٶز قورعاعان سپورتتىق دەرەجەلەرٸن كەۋدەلەرٸنە جارقىراتىپ تاعۋدىڭ ورنىنا ۇيالى تەلەفوندارىنا جاسىراتىن بولىپ شىقتى عوي!? پارادوكس, شاتاستىرىپ العان جوقسىزدار ما? ەلدە, بۇل شەشٸم سٸزدەردٸڭ جۇمىستارىڭىزدى جەڭٸلدەتەتٸن ونلاين وتچەتتارىڭىز ٷشٸن قاجەت پە?
ولاي بولسا, سٸزگە ناقتى بٸر ۇسىنىسىم بار, ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا ەرەكشە تەر تٶگٸپ, ايىرىقشا ٷلەس قوسىپ جاتىر دەپ تانىلعان ازاماتتاردىڭ ەڭبەگٸن باعالاپ وردەن-مەدال تاعىپ جاتىرسىزدار عوي. نەگە ولارعا دا «ونلاين-اۆتوماتتى» تٷردە تاقپاسقا? قالاي ويلايسىز, مەنٸڭشە, ٶتە ەدٸلەتتٸ ٶزٸڭٸز ايتقانداي ناعىز ۇلتتىق تسيفرلى «سەرۆيستٸك باعدارلاما» بولىپ شىعار ەدٸ! ەلدە, تەك سپورتشىلاردىڭ تٶككەن تەرٸ, قاجىرلى ەڭبەگٸ عانا ەلەكتروندى ساناتقا جاتا ما?
سٸزدٸڭ جاۋابىڭىزدى تٷسٸنە الماعاندىقتان اششى ايتسام پاتشا كٶڭٸلٸڭٸزگە سالىپ كەشٸرەرسٸز! اقيقات اششى بولادى, تٷسٸنٸستٸكپەن قارارسىز. قانشا دەگەنمەن, مەن سيياقتى شالعايدا جاتقان قاراپايىم پەندە ەمەس, اقوردا شاڭىراعى استىندا بٸر ەلدٸڭ مەدەنيەتٸن باسقارىپ وتىرعان ٶرەسٸ بيٸك, تٷسٸنٸگٸ جوعارى ادامسىز عوي.
سٸزگە دەگەن قۇرمەتپەن:
سەمەي قالاسىنىڭ قاراپايىم تۇرعىنى ەرلان شاياحمەتۇلى
