Kolizei arheologiialyq saiabaǵy jurtshylyqty álemdegi eń kóne jáne eń qyzyqty arheologiialyq oryndardyń birin ashýǵa saiahatqa shyǵaratyn tótenshe oqiǵa «Góbekli Tepe: qasietti jerdiń qupiiasy» kórmesiniń ashylǵanyn qýana habarlaidy. , Túrkiianyń ońtústik-shyǵysyndaǵy Shanlyýrfa qalasynda ornalasqan. Kórme 2024 jyldyń 25 qazany men 2025 jyldyń 2 naýryzy aralyǵynda Kolizeide órkeniettiń paida bolýynyń tereń tájiribesin usynatyn jurtshylyq úshin ashyq bolady.
2024 jyly 24 qazanda Kolizeide ótken ashylý saltanatyna kórnekti institýt qairatkerleri qatysty. Kórmeni Túrkiia Respýblikasy Mádeniet jáne týrizm ministriniń orynbasary Gókhan Iazgi men Kolizei arheologiialyq saiabaǵynyń direktory Alfonsina Rýsso ashyp, bul halyqaralyq mádeni yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Is-shara dúniejúzilik arheologiialyq murany ilgeriletý jáne saqtaýdaǵy Italiia men Túrkiia arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń qundylyǵyna negizdeldi.
11 000 jyldan astam ýaqytqa sozylǵan neolittik qurylys Göbekli Tepe adamzat salǵan eń kóne monýmentaldy qurylys bolyp sanalady. Bul bizdiń adamzat tarihyn túsinýimizge jáne ańshy-terýshiler qoǵamynan otyryqshy, aýylsharýashylyq qoǵamǵa ótýimizge tóńkeris jasady. Onyń jumbaq tańbalarmen jáne janýarlar figýralarymen bezendirilgen «T-tárizdi» aibyndy baǵanalary ertedegi adam qoǵamdary men olardyń salt-joralarynyń kúrdeliligin aiǵaqtaidy.
Kórmeniń ashylý saltanatynda Túrkiianyń Mádeniet jáne týrizm vitse-ministri Gókhan Iazgy: «Góbekli Tepe jáne ol kiretin keńirek Tash Tepeler aimaǵy adamzat jasaǵan eń alǵashqy eskertkishterdi bildiredi. Bul aimaq óziniń ártúrli qurylys qurylymdarymen adamzat tarihyndaǵy eń mańyzdy ózgeristerdiń biri — otyryqshy ómirdiń bastalýyna kýá boldy. Biz aimaqtyń keibir oljalaryn taǵy bir uly adam murasy — áigili Kolizeide usynýǵa qýanyshtymyz. Men italiandyq áriptesterimizge adamzattyń tarihi murasyn ilgeriletý jáne saqtaý jónindegi kózqarastary úshin shyn júrekten alǵys aitamyn».
Kórme kelýshilerge mýltimediialyq mazmunnyń bai displeii men 3D rekonstrýktsiialary arqyly biregei jáne tartymdy tájiribe usynady, bul olarǵa osy ejelgi órkeniettiń ómirine enýge múmkindik beredi. Kórmege Góbekli Tepeniń birneshe artefaktileri qoiylady, sonyń ishinde monýmentaldy baǵandardyń reprodýktsiialary jáne eń sońǵy beineleý tehnologiialaryn qoldana otyryp, saittan tabylǵan dóńgelek keshenderdiń egjei-tegjeili rekonstrýktsiiasy.
Kórmeni Túrkiia Respýblikasynyń Mádeniet jáne týrizm ministrligi jáne Rimdegi Túrkiia elshiligimen birlese otyryp, Alfonsina Rýsso, Roberta Alteri, Daniele Fortýna jáne Federika Rinaldi syndy italiandyq jáne halyqaralyq sarapshylar toby kýratorlyq etti. Bul bastama álemdik arheologiialyq murany saqtaý týraly qoǵamnyń habardarlyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq mádeni merekelerdiń bir bóligi bolyp tabylady.
Kolizeige Túrkiiadan tikelei kelgen fizikalyq artefaktilerden basqa, kórme virtýaldy týrlar men beine týrlar siiaqty interaktivti mazmundy usynady, bul kelýshilerge saitty ártúrli kózqaraspen zertteýge múmkindik beredi. Sondai-aq shara aiasynda arheologiia jáne ónertaný salasyndaǵy halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen taqyryptyq konferentsiialar men seminarlar ótedi. 2018 jyly IýNESKO-nyń Búkilálemdik mura nysany retinde tanylǵan Góbekli Tepe din men monýmentaldy sáýlettiń shyǵý tegi týraly biregei túsinikterdi usyna otyryp, búkil álemdegi arheologtardy qyzyqtyrýdy jalǵastyrýda. Kolizeidegi kórme italiandyq jurtshylyq úshin buryn qabyldanǵan kóptegen tarihi kontseptsiialardy qaita jazǵan osy jańalyqpen ainalysý úshin eń mańyzdy múmkindikterdiń biri bolyp tabylady.
www.goturkiye.com
