كوليزەي ارحەولوگييالىق ساياباعى جۇرتشىلىقتى ەلەمدەگٸ ەڭ كٶنە جەنە ەڭ قىزىقتى ارحەولوگييالىق ورىنداردىڭ بٸرٸن اشۋعا ساياحاتقا شىعاراتىن تٶتەنشە وقيعا «گٶبەكلي تەپە: قاسيەتتٸ جەردٸڭ قۇپيياسى» كٶرمەسٸنٸڭ اشىلعانىن قۋانا حابارلايدى. , تٷركييانىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسىنداعى شانلىۋرفا قالاسىندا ورنالاسقان. كٶرمە 2024 جىلدىڭ 25 قازانى مەن 2025 جىلدىڭ 2 ناۋرىزى ارالىعىندا كوليزەيدە ٶركەنيەتتٸڭ پايدا بولۋىنىڭ تەرەڭ تەجٸريبەسٸن ۇسىناتىن جۇرتشىلىق ٷشٸن اشىق بولادى.
2024 جىلى 24 قازاندا كوليزەيدە ٶتكەن اشىلۋ سالتاناتىنا كٶرنەكتٸ ينستيتۋت قايراتكەرلەرٸ قاتىستى. كٶرمەنٸ تٷركييا رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە تۋريزم مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى گٶكحان يازگي مەن كوليزەي ارحەولوگييالىق ساياباعىنىڭ ديرەكتورى الفونسينا رۋسسو اشىپ, بۇل حالىقارالىق مەدەني ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ٸس-شارا دٷنيەجٷزٸلٸك ارحەولوگييالىق مۇرانى ٸلگەرٸلەتۋ جەنە ساقتاۋداعى يتالييا مەن تٷركييا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇندىلىعىنا نەگٸزدەلدٸ.
11 000 جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان نەوليتتٸك قۇرىلىس Göbekli Tepe ادامزات سالعان ەڭ كٶنە مونۋمەنتالدى قۇرىلىس بولىپ سانالادى. بۇل بٸزدٸڭ ادامزات تاريحىن تٷسٸنۋٸمٸزگە جەنە اڭشى-تەرۋشٸلەر قوعامىنان وتىرىقشى, اۋىلشارۋاشىلىق قوعامعا ٶتۋٸمٸزگە تٶڭكەرٸس جاسادى. ونىڭ جۇمباق تاڭبالارمەن جەنە جانۋارلار فيگۋرالارىمەن بەزەندٸرٸلگەن «ت-تەرٸزدٸ» ايبىندى باعانالارى ەرتەدەگٸ ادام قوعامدارى مەن ولاردىڭ سالت-جورالارىنىڭ كٷردەلٸلٸگٸن ايعاقتايدى.
كٶرمەنٸڭ اشىلۋ سالتاناتىندا تٷركييانىڭ مەدەنيەت جەنە تۋريزم ۆيتسە-مينيسترٸ گٶكحان يازگى: «گٶبەكلي تەپە جەنە ول كٸرەتٸن كەڭٸرەك تاش تەپەلەر ايماعى ادامزات جاساعان ەڭ العاشقى ەسكەرتكٸشتەردٸ بٸلدٸرەدٸ. بۇل ايماق ٶزٸنٸڭ ەرتٷرلٸ قۇرىلىس قۇرىلىمدارىمەن ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى ٶزگەرٸستەردٸڭ بٸرٸ — وتىرىقشى ٶمٸردٸڭ باستالۋىنا كۋە بولدى. بٸز ايماقتىڭ كەيبٸر ولجالارىن تاعى بٸر ۇلى ادام مۇراسى — ەيگٸلٸ كوليزەيدە ۇسىنۋعا قۋانىشتىمىز. مەن يتالياندىق ەرٸپتەستەرٸمٸزگە ادامزاتتىڭ تاريحي مۇراسىن ٸلگەرٸلەتۋ جەنە ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ كٶزقاراستارى ٷشٸن شىن جٷرەكتەن العىس ايتامىن».
كٶرمە كەلۋشٸلەرگە مۋلتيمەدييالىق مازمۇننىڭ باي ديسپلەيٸ مەن 3D رەكونسترۋكتسييالارى ارقىلى بٸرەگەي جەنە تارتىمدى تەجٸريبە ۇسىنادى, بۇل ولارعا وسى ەجەلگٸ ٶركەنيەتتٸڭ ٶمٸرٸنە ەنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كٶرمەگە گٶبەكلي تەپەنٸڭ بٸرنەشە ارتەفاكتٸلەرٸ قويىلادى, سونىڭ ٸشٸندە مونۋمەنتالدى باعانداردىڭ رەپرودۋكتسييالارى جەنە ەڭ سوڭعى بەينەلەۋ تەحنولوگييالارىن قولدانا وتىرىپ, سايتتان تابىلعان دٶڭگەلەك كەشەندەردٸڭ ەگجەي-تەگجەيلٸ رەكونسترۋكتسيياسى.
كٶرمەنٸ تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ مەدەنيەت جەنە تۋريزم مينيسترلٸگٸ جەنە ريمدەگٸ تٷركييا ەلشٸلٸگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, الفونسينا رۋسسو, روبەرتا التەري, دانيەلە فورتۋنا جەنە فەدەريكا رينالدي سىندى يتالياندىق جەنە حالىقارالىق ساراپشىلار توبى كۋراتورلىق ەتتٸ. بۇل باستاما ەلەمدٸك ارحەولوگييالىق مۇرانى ساقتاۋ تۋرالى قوعامنىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق مەدەني مەرەكەلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ بولىپ تابىلادى.
كوليزەيگە تٷركييادان تٸكەلەي كەلگەن فيزيكالىق ارتەفاكتٸلەردەن باسقا, كٶرمە ۆيرتۋالدى تۋرلار مەن بەينە تۋرلار سيياقتى ينتەراكتيۆتٸ مازمۇندى ۇسىنادى, بۇل كەلۋشٸلەرگە سايتتى ەرتٷرلٸ كٶزقاراسپەن زەرتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونداي-اق شارا اياسىندا ارحەولوگييا جەنە ٶنەرتانۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تاقىرىپتىق كونفەرەنتسييالار مەن سەمينارلار ٶتەدٸ. 2018 جىلى يۋنەسكو-نىڭ بٷكٸلەلەمدٸك مۇرا نىسانى رەتٸندە تانىلعان گٶبەكلي تەپە دٸن مەن مونۋمەنتالدى سەۋلەتتٸڭ شىعۋ تەگٸ تۋرالى بٸرەگەي تٷسٸنٸكتەردٸ ۇسىنا وتىرىپ, بٷكٸل ەلەمدەگٸ ارحەولوگتاردى قىزىقتىرۋدى جالعاستىرۋدا. كوليزەيدەگٸ كٶرمە يتالياندىق جۇرتشىلىق ٷشٸن بۇرىن قابىلدانعان كٶپتەگەن تاريحي كونتسەپتسييالاردى قايتا جازعان وسى جاڭالىقپەن اينالىسۋ ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى مٷمكٸندٸكتەردٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
www.goturkiye.com
