Kaspi.kz aktsiialary NASDAQ birjasynda birden 16 paiyzǵa quldyrady. Oǵan Culper Research kompaniiasynyń jasaǵan zertteýi sebep boldy. Onda Kaspi kompaniiasy amerikalyq investorlar men retteýshi organdardy shatystyryp kelgen degen aiyp taǵylǵan. Finteh-top bul zertteý jumysyna qatysty resmi jaýap berip, joqqa shyǵardy. Daýdyń basy neden shyqqanyn, nelikten mundai aiyp taǵylyp otyrǵanyn Dalanews.kz tilshisi tolyǵyraq tarqatty.
Zertteý jumysyndaǵy basty máseleler
Culper Research jasaǵan kólemdi zertteýde Kaspi.kz kompaniiasyna qatysty negizgi qarjylyq jáne saiasi qaýipter tizildi. Onyń ishinde Reseimen aradaǵy bailanysy Qazaqstanǵa qaýipti ekenin aitady. Atap aitqanda, zertteýde bylai delingen: «Mysaly 2022 jyldan beri Reseiden basyn ala qashqan migranttar men sanktsiianyń sergeldeńine túsken tulǵalarǵa Kaspi karta rásimdeý jeńildegen. Týrizm kartasyn ashqan adam sany kúrt kóbeiip, kompaniianyń qarjylyq kórsetkishi ósken. 2021 jyldyń sońynan bastap Qazaqstandaǵy rezident emes tulǵalardyń depoziti 338%-ǵa artqan. Kiris kózi retinde óte jaqsy bolǵanymen, ekinshi rettik sanktsiialarǵa ushyraý qaýpi bar. Sebebi Resei ekonomikasy álsirep jatqandyqtan, sanktsiiany ainalyp ótetin joldyń bári halyqaralyq qadaǵalaýshylardyń jiti baqylaýynda bolady».
Kaspi rýblmen operatsiia jasaýǵa ruqsat bere me?
Zertteýde aitylǵan kelesi másele — Raiffeisenbank arqyly aqsha jylystatý. Kompaniia «reseilik bankter arqyly aýdarym jasaidy» degendi resmi túrde joqqa shyǵardy. Biraq zertteýde Raiffeisenbank bank arqyly rýblmen operatsiialar jasalǵany aitylady. Al bul bank bolsa, qazirgi ýaqytta Reseide jumys istep turǵan az banktiń biri. Ári aqshany jylystatý isi boiynsha tergeýde tur. «Osy turǵydan alǵanda Kaspi kompaniiasynyń qarjy júiesine halyqaralyq deńgeide úlken qaýip bar. Eger bailanys tolyǵymen ashylsa, Kaspi-diń halyqaralyq qarjy naryǵyndaǵy bedeli men bolashaǵyna nuqsan keledi» delingen zertteýde.
Qairat Satybaldynyń Kaspi-ge qandai qatysy bar?
Culper Research Qairat Satybaldynyń Kaspi arqyly júzdegen million dollardy jylystatqanyna basa nazar aýdarǵan. Osylaisha kompaniianyń qarjy júiesinde qylmystyq áreketter bolǵan dep topshylaǵan. Zertteýde bylai deidi: «Satybaldynyń isi tek Kaspi bankiniń qarjylyq áreketterin ǵana emes, sonymen qatar kompaniia quryltaishylarynyń jemqorlyqqa qatysyn da kórsetedi. Bul jaǵdai Kaspi-diń aktsionerler tizimine jáne olardyń kompaniiamen bailanysyna qatysty kóp suraq týyndatady. Eger Kaspi-diń ishki baqylaýy osyǵan deiin álsiz bolyp kelse, onyń bolashaqta qarjy jáne quqyqtyq máselelerge tap bolatyny anyq».
Reseimen tyǵyz bailanystyń taǵy bir ushy
«Kaspi-diń reseilik naryqqa shyǵýy banktik qyzmettermen shektelmeidi. Kompaniianyń elektrondyq kommertsiia platformasy reseilik klientter men jetkizýshilerge belsendi túrde qyzmet kórsetip jatyr» deidi Culper Research. Zertteýde birneshe reseilik forým men chatta Kaspi arqyly qalai saýda jasaýǵa bolatyny týraly keńester berilgeni aitylady. Demek, kórshi eldiń naryǵymen tyǵyz bailanys bar degen sóz deidi. «Kaspi reseilik Smartix siiaqty kompaniialarmen QR Pay júiesin engizemiz dep seriktestik ornatqan. Alaida bul seriktestik resmi túrde jariialanbaǵan jáne AQSh-taǵy investorlar bul týraly bilmegen. Bul áreket kompaniianyń Reseimen bailanysyn jasyrýǵa tyrysyp jatqanyn aiqyn kórsetedi.
Sonymen qatar, Kaspi reseilik Yandex.Taxi siiaqty kompaniialarmen de jumys istep, Qazaqstan naryǵyndaǵy úlesin saqtap keledi. Bul bailanystar Kaspi-diń reseilik naryqtaǵy yqpaly óte joǵary ekenin kórsetedi, biraq bul bailanystar áshkere bolsa, kompaniia úshin aýyr saldarlarǵa ákelýi múmkin» delingen zertteýde.
Sanktsiia salynýy múmkin be?
Culper Research Reseimen aradaǵy bailanystyń kesirinen Kaspi ekinshi rettik sanktsiialarǵa ushyraýy múmkin deidi. «2024 jyly finteh-top sanktsiialanǵan tulǵalarmen jumysyn toqtatýǵa múmkindigi bola tura toqtatpady. Eger osy bailanystar ashyla berse, Kaspi-diń AQSh-taǵy jáne basqa halyqaralyq naryqtardaǵy orny aitarlyqtai álsireidi. Sondyqtan halyqaralyq qarjy naryǵyndaǵy ornyn saqtaǵysy kelse, kompaniia strategiialyq qadamdar jasaýy kerek» dep qorytyndylaǵan.
Kaspi ne dep jaýap berdi?
Culper Research jobasynyń zertteýindegi aqparattardy fitnet-kompaniia joqqa shyǵardy. Bul jobany @FINANCEkaz telegram-arnasy birjadaǵy short-pozitsiialardan tabys tabý úshin osylai isteitinderdiń áreketi dep otyr. Al Kaspi bolsa, eseptiń shyndyqqa janaspaitynyn aitty: «Bul shabýyl Kaspi-diń Nasdaq birjasyna sátti shyqqanyna bailanysty bolýy múmkin. Shortister arasynda bedelimizdiń artqany sózsiz. Bizdi talai jyldan beri biletin investorlar abyroiymyzdyń asqaq ekenin jaqsy biledi».
Kaspi.kz basshysy ári negizin qalaýshylardyń biri Mihail Lomtadze áleýmettik jelidegi paraqshasynda bylai dedi: "Short-sellerlerge jyldam tabys tabýǵa járdemdesý úshin jasalǵan ádettegi shabýyl ǵana. Eseptiń derekteri anyq emes, nvestorlardy ekioily qylý úshin ádeii jasalǵan. London qor birjasynda 2020 jyldan beri barmyz, jariia kompaniiamyz. Jaqynda Nasdaq-qa shyqtyq. Talapqa sai, barlyq aqparatty ýaqytyly jariialap otyramyz. Jaqynda keńeitilgen zańdy tekseristen óttik. Ónimderimizge, esepter men baǵdarlamalardyń sáikes keletinine jáne baqylaý quraldarymyzǵa senimdimiz. Uzaq ýaqytqa baǵyttalǵan strategiiamyzǵa qarai ádettegidei baǵyt alyp kelemiz" dedi ol.
Eske sala ketsek, byltyr «shortister» shabýylyna Freedom Holding Corp. ta tap bolǵan edi. Hindenburg Research kompaniia esebi jalǵan jasaldy dep aiyptaǵan. Keiinnen sheteldik táýelsiz firmalar tekseris jasap, zertteý jumysyndaǵy faktilerdiń jalǵan ekenin anyqtaǵan.
