k

k
Kollaj: Dalanews.kz
Elimizde onomastika salasy til saiasatynyń negizgi ári mańyzdy baǵyttarynyń biri sanalady. Memlekettiligimizdi bekitý jolynda onomastika salasyna aýqymdy, laiyqty deńgeide mán berilýi - basty mindet...

Elimizde onomastika salasy til saiasatynyń negizgi ári mańyzdy baǵyttarynyń biri sanalady. Memlekettiligimizdi bekitý jolynda onomastika salasyna aýqymdy, laiyqty deńgeide mán berilýi - basty mindetterdiń biri. Memlekettik keńesshi Erlan Qarin onomastika salasyna qatysty mańyzdy ózgerister bolatynyn málimdedi. Onomastika salasyn bir izge salý, júielendirý, elimizdegi kóshe, eldi-meken, qala ataýlaryn retke keltirý maqsatynda oń bastamalar qolǵa alynbaq. Sonyń biri – onomastika týraly zań qabyldanýy. Sondai-aq, bul salada birizdilikti qalyptastyrý maqsatynda ortalyqtandyrý jumystary júrgiziledi.

Prezident Qasym-Jomart Toqaev Atyraýda ótken keleli jiyn – Ulttyq quryltaida onomastika salasyna kóńil bólinýi kerek ekenin aityp, atasyna eskertkish qoiýdy, kóshege atyn berýdi ótinetinder kóbeigenin ashyq synady.

"Aǵa býyn jas urpaqqa jol nusqap, baǵyt-baǵdar berýi kerek. Elimizde kózi ashyq, kókiregi oiaý, oiy ushqyr, bilimdi jastar kóp. Biz olardyń boiyna asyl qasietterdi sińirýimiz qajet. Uly Abaidyń "Birińdi qazaq, biriń dos, kórmeseń, istiń bári – bos" degen sózi áli de ózekti bolyp tur. Men ziialy qaýym ókilderiniń bir-birine árdaiym tilektes bolǵanyn qalaimyn. Ózara janashyr bolý, túptep kelgende, elge janashyr bolý degen sóz. Taǵy da qaitalap aitqym keledi: usaq-túiek áńgimeni qoiý qajet. Qazaqty bólip-jarýǵa bolmaidy. Biz jalpyulttyq deńgeide oilaýǵa umtylýymyz kerek. Mysaly, árbir qazaq ata-babasyn qurmetteidi, rýhyna taǵzym etedi. Sondyqtan shejire bizdiń mádeni kodymyzdyń ajyramas bóligine ainalǵan. Biraq biz tek qana osy túsinikpen shektelip qalmaýymyz qajet. Eń bastysy, bul máseleni eshqashan saiasatpen aralastyrýǵa bolmaidy.


Sońǵy kezde ata-babasynyń, jerlesiniń esimin ulyqtaýdy surap, ujymdyq hat jazý ádetke ainalyp barady. Atasyna eskertkish qoiýdy, kóshege atyn berýdi ótinetinder kóbeidi. Bul – jaǵymsyz jaǵdai. Mundai ustanymdar elimizdiń birtutas ideologiialyq keńistigine ziian keltiredi. Urpaq tárbiesine kesirin tigizedi. Tipti, shetelde bizdi kóne zamanǵa jáne keńestik kezeńge qatysty monýmentter qaptaǵan «Eskertkishter eli» dep aitatyn boldy. Onomastika salasynda belgili tarihi tulǵalarmen qatar, jalpyulttyq qundylyqtar da nazardan tys qalmaýǵa tiis. Táýelsizdik, respýblika, birlik siiaqty memlekettiligimizdiń basty tuǵyry sanalatyn negizgi uǵymdarǵa basa mán berý kerek. Eldigimizdi saqtaimyz, myqty memleket bolamyz desek, osynyń bárin esten shyǵarmaǵan abzal. Shyn máninde, jeke múddesin emes, el múddesin bárinen biik qoiatyn azamattar urpaqqa úlgi bolýy qajet. Ásirese, qazirgi geosaiasi jaǵdaida bul mindet asa mańyzdy ekenin umytpaǵan jón", - dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar, Memleket basshysy mańyzdy nysandarǵa, eldi meken, kóshelerge ataý berý kezinde ulttyq qundylyqtar nazardan tys qalmaýy kerek ekenin qadap aitty. Prezident bul oraida Táýelsizdik, respýblika, birlik sekildi uǵymdarǵa basa mán berýdi tapsyrdy. Eńsesi biik el bolý úshin, urpaqqa ulaǵatty tárbieni sińirip ósirý úshin mundai máselede salǵyrttyq tanytýǵa bolmaidy.

Memlekettik keńesshi Erlan Qarin de suhbattarynyń birinde bir aýyldarda 50 kóshege jeke tulǵalardyń esimi berilgenin aitqan edi. Endi kóshe, eldi meken ataýlaryna qatysty tekseris kúsheiip, keibir sheshimderge toqtaý salynady, barlyǵy baqylaýǵa alynady.

"Qazir onomastika salasyn rettep, keibir onomastikalyq komissiialardyń fýnktsiialaryn ortalyqqa berip jatyrmyz. Sebebi jergilikti jerdegi kóshe, eldi meken ataýlaryn bergen kezde árqaisy óz atalarynyń qurmetine talpynady. Kóshelerdiń ataýlaryn bergen kezde kileń osyndai áreketter jasalady. ...Aitalyq, bir aýylda 50 kósheniń atyn aýystyratyn bolyp jatsa, barlyǵy da jeke tulǵanyń atynda. Tek bizde ǵana sondai ádet. ...Ekinshiden, eskertkish salý. Ol da bir problema. Barlyǵy ózderiniń atalarynyń qurmetine eskertkish ornatýǵa tyrysady. Sol ǵoi: bizdiń eskertkishter eline ainalyp bara jatqanymyz", - dedi memlekettik keńesshi.

Bul týrasynda A.Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynyń pikir bildirdi.