Elimizde sońǵy jyldary múgedek balalar sanynyń tez artyp ketýi baiqalyp otyr. 2017 jyly tek tserebraldy sal aýrýy bar balalar 1993 jylmen salystyrǵanda 3,6 ese kóbeigenin statistika baiqatyp otyr. 2021 jyly 13 131 bala alǵash ret "múgedek" mártebesin alǵan. Odan beri de bul kórsetkish artyp barady. Jyl saiyn elimizde týa bitken jáne tuqym qýalaityn aýrýlary bar 3500-ge jýyq bala týady eken. Múmkindigi shekteýli mektep jasyna deiingi balalardyń sany jyl saiyn alty myńǵa artyp kele jatyr.
Dál qazirgi tańda Qazaqstanda týǵannan bastap 18 jasqa deiingi 101 587-den astam bala "múgedek" mártebesine ie. Iaǵni, júz myńnan astam múgedek bala bar elimizde.
Shyn máninde bul stastitika shynymen qorqynyshty! Júz myń adam degenimiz bul Rýdnyi, Ekibastuz, Jezqazǵan sekildi shamamen bir qalanyń halqy ekenin eskersek, statistikanyń oǵai emes ekenin baiqaisyz. Nege elimizde týabitti aýrý balalar sany artyp ketti? Mamandardyń da pikirin suarp kórgen edik.
Óz kezeginde Dalanews.kz aqparattyq agenttigine bilikti dáriger-pediatr Gúlnaz Tilekova bylaisha jaýap berdi:
– Rasynda da qazir týabitti múgedektigi bar balalar kóbeiip ketti. Oǵan túrli jaǵdailar áser etýi múmkin. Sonyń ishinde eń birinshi sebepteriniń biri otbasyn jaýapty josparlaý mádenietiniń bolmaýy. Qyz da jigit te densaýlyǵyn aldyn ala teksertpesten úilenip alady da, aiaǵy aýyr bolady. Nátijesinde aldyn ala josparlanbaǵan júktilikten densaýlyǵynda dimkástigi bar balalar dúniege kelip jatady.
Shyn máninde bolashaq ákeler men analar júktilikti jaýapkershilikpen aldyn ala josparlaýy kerek. Balany shala týmaý, júreginde nemese basynda psihikalyq buzylystary bar náreste dúniege kelmeýi úshin aldyn ala balany jasama turyp oilaný kerek.
Ómirge erekshe balanyń kelýi ata-ana úshin de, qoǵam úshin de memleket úshin ońai sharýa emes. Sondyqtan aldyn ala balanyń densaýlyǵy týraly bala jasamai turyp oilaný kerek.
Balalar arasyndaǵy múgedektiktiń aldyn-alý tujyrymdamasy eń aldymen balany josparlaýdan bastalýy kerek. Elimizdiń turǵyndary arasynda otbasyn jaýapty josparlaý mádenietin belsendi qalyptastyrý qajet.
Bul ádetke, qalypty jaǵdaiǵa ainalýy qajet. Qyz ben jigitke aldyn ala júktilikti durys josparlaýǵa kómektesetin, skriningter men ýltradybystyq tekserýlerden qalai ótý kerektigi, bosanýǵa qalai daiyndalý kerektigi jáne deni saý balalardy ómirge ákelýge qatysty ortalyqtar jumysyn kúsheitý kerek, – deidi Gúlnaz Tilekova hanym.
Bilikti mamannyń aitýynsha, náreste qursaqta jatqanda balanyń damýyn, onyń boiynda qandai da bir ózgeristerdiń bar joǵyn týa sala densaýlyǵyndaǵy aýyr buzylystaryn erte anyqtaý jumystaryn júrgizýdiń mańyzy zor.
Pediatriialyq kómek standartynda jańa týǵan nárestelerdi neonataldy, oftalmologiialyq jáne aýdiologiialyq skriningter barlyq perzenthanalarda mindetti túrde júrgizilýi kerek ekendigi kórsetilgen. Alaida is júzinde aýdiologiialyq jáne oftalmologiialyq skriningter negizinen shala týylǵan náresteler úshin táýekel toptary boiynsha ǵana iriktep júrgiziledi. Nátijesinde ana ómirge deni saý bala ákele almaǵandyǵyn birneshe jyldan soń ǵana bilip jatady.
Al ondai buzylystar bolyp aldyn ala anyqtalsa emdeýde qiyndai túsedi eken. Mamandar bizde kei jaǵdaida bala damýynyń kesheýildep jatqanyn tek keiinirek bilip qaiǵyryp jatady, qarsylasady, dárigerlerdi kinálaidy.
Al shyn máninde ol o basta ishte durys damymaǵan. Sondyqtan osyndai máseleler tezirek sheshý kerek. Ras, budan basqa balanyń ómirge qandai da bir aqaýlarymen kelýiniń sebepteri kóp. Ekologiia, tamaq sapasy, tuymqýalaýshylyq bolýy da múmkin. Biraq máseleniń shyǵý tórkini tereńde eken dep qol qýsyryp qarap otyrýǵa bolmaidy.
Ómirge deni saý bala ákelý úshin áli de bolsa kóptegen jumystar jasalap, ana men bala densaýlyǵyna qamqorlyqty arttyra berýimiz qajet. Bala ólimin azaitý sekildi ómirge deni saý bala ákelý sekildi memlekettik baǵdarlamalar da qabyldanýy qajet. Bul baǵytta tipti anaǵa tegin dárýmender taratýdy da oilastyrý qajet.
Óitkeni qazir turmysy tómen otbasylarda aiaǵy aýyr analarymyz ana men balaǵa qajetti dárýmeni mol tamaq ishe bermeidi. Qazir múgedektiktiń aldyn alý úshin kóptegen elder túrli baǵytta qamqorlyq jumystaryn jasap jatyr, Solardyń tájiribesimen almasyp, elimizdegi múgedektik deńgeiin tómendetýdi qolǵa alýǵa tyrysýmyz qajet.
Memlekettiń eń basty bailyǵy adam desek. Elimizdegi azamattardyń sapaly urpaq, deni saý bolýynyń mańyzy zor! Qazirgi tańda elimizde osy baǵytta atqarylyp jatqan sharalar jemisin berip, múgedektik satistikasyn jaqsartý ýaqyt talaby. Sondyqtan qoǵamymyzda teń qoǵam qalyptastyryp, inkliýzivti qoǵam qurý jumystarymen birge múgedektiktiń aldyn alý jumystaryn da júrgize berýimiz qajet.
