DALA INSIDE derekkóziniń aıtýyna qaraǵanda, erteńnen bastap osy taqyryp boıynsha jabyq esik jaǵdaıynda birshama konsýltasıa júrmek. Dollar baǵamynyń 500 teńgeden tómen bolýy respýblıkalyq búdjette bıyl bekitilgen 540 kýrsynan shamamen 9 paıyzǵa aýytqyp tur jáne negizgi salyq tóleýshi bolyp tabylatyn shıkizattyq eksporter kompanıalardyń tabysyn azaıtyp, shyǵynyn arttyryp, dısbalans týǵyzýy múmkin. Olardyń tabysy azaısa, búdjetke tólenetin korporatıv salyq kólemi de quldyrap, bıylǵy 18,8 trıllıon teńge dep bekitilgen salyq jınaý jospary oryndalmaıdy.
"Negizi Úkimet salyq aptasynyń bitýin kútken edi. Ol apta ótti. Endi erteń qor bırjasyndaǵy kotırovkalarǵa qaraıdy. Teńge kýrsy quldyramasa, onda Qarjy mınıstrligi Ulttyq bankten Jınaqtaýshy zeınetaqy qory úshin valúta satyp alýdy kúsheıtýdi jáne kerisinshe altyn boıynsha aınalaý operasıalaryn ýaqytsha toqtata turýdy suraýy múmkin. Bir sózben aıtqanda, memleket qor bırjasynda teńgeni kóbirek satyp, dollardy kóbirek alyp, teńgeni 520 kýrsyna qulatýǵa tyrysyp kóredi", - deıdi, derekkóz.
Naýryz aıyna 520 kýrsymen kirý asa mańyzdy. Sebebi, odan keıin I toqsan aıaqtalyp, 2026 jylǵy salyq sıkly bastalady. Osy sıklǵa teńge dollaryna 500-den tómen kýrspen kirse, eksporter kompanıalar men salyq jınaıtyn Qarjy mınıstrliginde kádimgideı problemalar bastalmaq. Al halyqaralyq rezervke jatatyn Ulttyq qor búdjetke berýi tıis 5 mıllıard dollardyń ústinen jospardan bólek qosymsha 400-500 mıllıon dollar jaǵyp jibereıin dep tur.
Qazaqstan - klasıkalyq eksporttyq ekonomıka. Munaı, ýran, mys, feroqorytpa, astyqtyń bári syrtqa dollarmen satylady. Al shyǵyndardyń basym bóligi teńgemen tólenedi. Eger álemdik naryqta ónim tonnasyna 1000 dollar tursa, kýrs 550 bolǵanda eksporttaýshy 550 myń teńge alady, al kýrs 500 bolsa 500 myń teńge ǵana túsedi. Bir tonnadan 50 myń teńge joǵaltqan kásiporyn jalaqyny kótermeıdi, jańa tehnıka almaıdy, keıde jumysshylardy qysqartady. Osylaısha qymbat teńge birtindep zaýyttyń tynysyn taryltady.
Bul qubylysty ekonomıser "goland aýrýy" dep ataıdy. Shıkizattan dollar kóp keledi, ulttyq valúta kúsheıedi, al óńdeý ónerkásibi básekege qabiletsiz bolyp qalady. Qazaqstan bul sıkldi 2006, 2013, 2022 jyldary bastan ótkergen bolatyn. Ár kezeńde teńge kúsheıgende ımport kóbeıip otyrdy da, otandyq óndiris keri ketip júrdi.
Bıyl ekonomıkany 1 trıllıon teńgemen kredıtteýdi bastap ketken Úkimetke dál qazir "goland aýrýy" esh qajet emes. Sebebi ondaı jaǵdaıda bul jumystyń barlyq effektisi joıylyp ketpek. Derekkózdiń sózinshe, endi qymbat teńge máselesin sheshýge bir apta ǵana qalyp otyr.
