DALA INSIDE derekkóziniń aitýyna qaraǵanda, erteńnen bastap osy taqyryp boiynsha jabyq esik jaǵdaiynda birshama konsýltatsiia júrmek. Dollar baǵamynyń 500 teńgeden tómen bolýy respýblikalyq biýdjette biyl bekitilgen 540 kýrsynan shamamen 9 paiyzǵa aýytqyp tur jáne negizgi salyq tóleýshi bolyp tabylatyn shikizattyq eksporter kompaniialardyń tabysyn azaityp, shyǵynyn arttyryp, disbalans týǵyzýy múmkin. Olardyń tabysy azaisa, biýdjetke tólenetin korporativ salyq kólemi de quldyrap, biylǵy 18,8 trillion teńge dep bekitilgen salyq jinaý jospary oryndalmaidy.
"Negizi Úkimet salyq aptasynyń bitýin kútken edi. Ol apta ótti. Endi erteń qor birjasyndaǵy kotirovkalarǵa qaraidy. Teńge kýrsy quldyramasa, onda Qarjy ministrligi Ulttyq bankten Jinaqtaýshy zeinetaqy qory úshin valiýta satyp alýdy kúsheitýdi jáne kerisinshe altyn boiynsha ainalaý operatsiialaryn ýaqytsha toqtata turýdy suraýy múmkin. Bir sózben aitqanda, memleket qor birjasynda teńgeni kóbirek satyp, dollardy kóbirek alyp, teńgeni 520 kýrsyna qulatýǵa tyrysyp kóredi", - deidi, derekkóz.
Naýryz aiyna 520 kýrsymen kirý asa mańyzdy. Sebebi, odan keiin I toqsan aiaqtalyp, 2026 jylǵy salyq tsikly bastalady. Osy tsiklǵa teńge dollaryna 500-den tómen kýrspen kirse, eksporter kompaniialar men salyq jinaityn Qarjy ministrliginde kádimgidei problemalar bastalmaq. Al halyqaralyq rezervke jatatyn Ulttyq qor biýdjetke berýi tiis 5 milliard dollardyń ústinen jospardan bólek qosymsha 400-500 million dollar jaǵyp jibereiin dep tur.
Qazaqstan - klassikalyq eksporttyq ekonomika. Munai, ýran, mys, ferroqorytpa, astyqtyń bári syrtqa dollarmen satylady. Al shyǵyndardyń basym bóligi teńgemen tólenedi. Eger álemdik naryqta ónim tonnasyna 1000 dollar tursa, kýrs 550 bolǵanda eksporttaýshy 550 myń teńge alady, al kýrs 500 bolsa 500 myń teńge ǵana túsedi. Bir tonnadan 50 myń teńge joǵaltqan kásiporyn jalaqyny kótermeidi, jańa tehnika almaidy, keide jumysshylardy qysqartady. Osylaisha qymbat teńge birtindep zaýyttyń tynysyn taryltady.
Bul qubylysty ekonomister "golland aýrýy" dep ataidy. Shikizattan dollar kóp keledi, ulttyq valiýta kúsheiedi, al óńdeý ónerkásibi básekege qabiletsiz bolyp qalady. Qazaqstan bul tsikldi 2006, 2013, 2022 jyldary bastan ótkergen bolatyn. Ár kezeńde teńge kúsheigende import kóbeiip otyrdy da, otandyq óndiris keri ketip júrdi.
Biyl ekonomikany 1 trillion teńgemen kreditteýdi bastap ketken Úkimetke dál qazir "golland aýrýy" esh qajet emes. Sebebi ondai jaǵdaida bul jumystyń barlyq effektisi joiylyp ketpek. Derekkózdiń sózinshe, endi qymbat teńge máselesin sheshýge bir apta ǵana qalyp otyr.
