Ǵalamdasý úrdisin kórsoqyrlyqpen qarsy aldyq
Ras, qazir jurttyń bári shetinen moralist, orta ǵasyrdaǵy oi-paiymdarmen bailam jasaityn boldy (búgingi moralisterge qaraǵanda Qaztýǵan, Buqar jyraý babalarymyz áldeqaida ozyq oily bolǵan-aý). Ata saqaly aýzyna túsken aǵalarymyzdyń jyrtyq djinsyda ne ákesiniń quny qaldy deseńizshi?
Mundai shalbar qazirgi kezeńniń sáni emes pe? Búkil dúniejúziniń jastary jyrtyq djinsy kiip júr. Kerek deseńiz, áleýmettik jelide sol jyrtyq djinsynyń sońyna sham alyp túsken moralist aǵalarymyzdyń úiindegi ul-qyzdarynyń ózi jyrtyq djinsy kiip júrýi múmkin ǵoi.
Jastardyń jyrtyq djinsy kigeninen qandaida bir tragediia jasaý bul kórsoqyrlyq.
Oilanaiyqshy, qazaq ǵalamdasý úrdisinen jamandyq kórip otyr ma? Joq. Sol ǵalamdasýdyń arqasynda amerikandyqtar oilap tapqan Feisbýkte kósilip post jazsaq, WhatsApp-pen jaqyndarymyzben zamatta hat pen foto almasyp máre-sáre bolyp júrmiz ǵoi. Bul úshin bizden eshkim aqy surap jatqan joq. Kerek deseńiz, kúndelikti iship-jep júrgen tamaǵymyz ben kimimiz de sol ekonomikanyń ǵalamdasqanynyń arqasynda qol jetkizip otyrmyz emes pe?
Bireýler "ǵalamdasý bizdiń tilimizdi, salt-dástúrimizdi jutyp qoidy" dep aidalaǵa oq atyp, oiyna kelgenin aityp júr.
Qazaq tili men salt-dástúrimizge ǵalamdasý úrdisi ineniń jasaýyndai ziianyn tigizip jatqan joq. Qait ǵalamdasý úrdisiniń arqasynda turmys jaǵdaiymyz artýda. Eger qazaq tili men salt-dástúrimiz kómeski tartyp, umytylyp bara jatsa oǵan birinshiden bilik pen ózimiz kináli.
Osy kompiýter shyqqanda (ǵalamdasýdyń bir nyshany dep qabyldańyz) "qazaq tili kompiýterge ikemsiz eken" degen ertegige onshaqty jyl senip júrdik qoi. Al ǵalamdasý úrdisi dendep engende munyń bos sóz ekenine kózimiz jetkendei boldy. Oǵan Feisbýk pen WhatsApp-ta qazaq tilinde kósiltip postar jazyp jatqanymyz aiqyn dálel bolmai ma?
Sondyqtan jas urpaqqa ǵalamdasýdy, batystyń mýzykasyn mádenietin qubyjyq qylyp kórsetýdiń qajeti joq. Frantsýzsha án salyp, bútkil Qytaidy (jarty álem) aýzyna qaratqan Dimash jaman boldy ma? Ǵalamdasýdyń arqasynda Dimash ózin ǵana emes, qazaq halqyn da álemge tanytty.
Bibigúl Tólegenova men Eskendir Hasanǵaliev qazaq mýzykasy úshin nege kúrespeidi?
Qazaq radiosynan mýzyka mamandary "jastar qazaqtyń dástúrli án-jyryn tyńdamaidy" dep etekteri jasqa tolyp, tikeeli efirde kúnde áńgime aitady. Odan qalsa dástúrli mýzykamyzdy batystyń mýzykasymen qarsy qoiyp, bir kebisti bir kebiske suǵyp otyrǵany.
Batystyń mýzykasyn dúniejúziniń jastary tyńdaǵannan keiin bizdiń de jastarymyz tyńdaidy. Batystyń mýzykasynyń jarnamasy myqty. Jalpy halyqqa arnalyp jazylady. Budan keiin ony qalai tyńdamaisyń. Árine, tyńdaisyń. Bul úsh
Bizder kúresýdiń tásilin bilmegen soń, eshteńeniń mánin túsinbesten "oibai, qazaq mádenieti ǵalamdasý úrdisine jutylyp barady" dep aiǵaiǵa attan qosýǵa shebermiz.
Eger dástúrli mýzykany jastar tyńdamasa onyń nasihaty kem. Bilik basyndaǵylar Batysty áýenin tyńdaidy. Árine, sapaly stýdiiada jazylǵan mýzykany kim tyńdaǵysy kelmeidi. Bári tyńdaǵysy keledi. Bai-manaptarymyz toi jasasa, sheteldiń ánshi-kúishilerin shaqyrady.
Osy bir shendi men biznesmenniń Qairat Baibosynovty, Erkin Shúkimándi shaqyryp balasynyń úilený toiynda áýeletip án salǵyzypty degen áńgimeni óz basymyz estigen emespiz. Jaqyn, jýyqta mundai áńgimeni estimeitinime de senimdimiz.
Al jastarǵa kelgende "bular salt-dástúrimizdi bilmeidi, dástúrli ándi tyńdamaidy" dep bar páleni jastar men ǵalamdasý úrdisine jaba salamyz.
Sol siiaqty qazaq mýzykasynyń korifeiine ainalǵan Bibigúl Tólegenova, Eskendir Hasanǵaliev, Altynbek Qorazbaev syndy tanymal ónerpazdar qalanyń qaq ortasynda qandaida bir meiramhanada sheteldiń ánin berip qoisa, solarǵa baryp "arasynda qazaq ánderin de berińizder" dep ótinish aitýyna bolady ǵoi. Bolmasa osy kisiler Almatynyń meiramhanalaryn aralap reidke shyqsyn. Baýyrjan Baibek olardyń jolyna qarsy turar ma eken. Joq, qarsy turmaidy. Qaita ákimderdiń ózi qoldaýy múmkin.
Qazir elimizdegi óner ieleri qazaq tilinde aitylǵan ánderiniń arqasynda materialdyq igilik pen halyqtyń yqylasyna bólenip júr. Demek ónerdegi azamattar qazaq tili, qazaq áni úshin kúreste aldyńǵy shepte júrýi azamattyq boryshy.
Biraq qazaq mýzykasynyń arqasynda shalyqtap ómir súrip júrgen óner adamdary qazaq mýzykasynyń erteńgi kúnine "bei-jai" qarap otyrǵanda (budan basqa ne deýge bolady?), jastarǵa "batystyń mýzykasyn tyńdama" dep aqyl aitýǵa qandai moraldyq qaqymyz bar? Eshqandai qaqymyz joq. Sol siiaqty ǵalymdasý úrdisi bizdiń mádenietimizdi jutyp jatyr deýdiń ózi de naǵyz kórsoqyrlyq ekenin túsinesiń.
Qazaq mádenieti, rýhaniiaty úshin kúrestiń baǵyty aiqyndalmaǵan osyndai kezeńde adasqan jurt jyrtyq djinsimen kúresip, bolmashy nárseni sóz etetini anyq. Osy oi-sanamyz qashan ósedi eken?
Nurlan JUMAHAN
