2005 jyly qaita qolǵa alynyp, tehnologiiasy tolyq jańarýdan ótti. Sodan bergi ýaqytta Jarkent krahmal-sirne zaýytynyń jumysy birde-bir kún damyldaǵan joq.
Qazir kúnine 300 tonna júgeri óńdeidi. Osy saladaǵy Qazaqstan ǵana emes, Orta Aziiadaǵy eń iri óndiris oryndarynyń birine ainaldy.
Júgeri zaýytynyń Jarkentte ornalasýy da beker emes. Júgeriniń otany bul jer. Kezinde Panfilov, Uiǵyr, Eńbekshi qazaq aýdandarynyń jer emgen sharýalary júgeri ósirýdi negizgi kásipke ainaldyryp, odan taý-taý túsim alyp, nápaqalaryn aiyryp otyrǵan.
Zaýytta jumys isteitin 340 jumysshynyń barlyǵy jergilikti turǵyndar. Júgeriniń qyr-syryn jete biletin, odan ónim alýǵa ábden mashyqtanǵan.
Jarkent krahmal-sirne zaýyty – sirne óndirýmen ainalysatyn elimizdegi jalǵyz kásiporyn. Sonysymen de qundy.
Krahmal sirnesin qandai maqsatta qoldanady?
Júgeriden alynatyn krahmal – taǵam óndirisi, konditerlik ónimder, jeńil ónerkásip, toqyma, qaǵaz poligrafiiasy, temeki, syra qainatý jáne shyryn jasaý ónerkásibinde, sondai-aq qurylys materialdary óndirisinde joǵary suranysqa ie.
Zaýyt túrlendirilgen krahmaldyń 18 túrin, maltoza jáne gliýkoza balshyryndaryn, gliýten, júgeri maiyn, uryq, kebek, túiirlengen qurama jem shyǵarady.
Al sirne osy krahmaldan alynatyn qoiý shárbát tárizdi tátti ónim. Zaýyt budan bólek krahmal- gliýkozalyq qant pen taǵamdyq gliýkozany shyǵarady. Gliýkoza alynatyn shikizat taǵy sol – krahmal.
Kristaldyq gliýkoza taza da tətti, ári tez sińetin joǵary sapaly tamaq ónimi. Konditerlik nan-toqash ónimderin, jemis konservilerin, qoiýlatylǵan sút, balmuzdaq, liker-araq ónimderin jəne kýlinariialyq ózge de ónimderdi shyǵarý úshin osy gliýkoza paidalanylady.
Jarkent krahmal-sirne zaýytynyń qundylyǵy da osynda.
Byltyrǵy jyldan bastap kásiporyn ónimniń jańa túri gliýkoza-frýktoza balshyrynyn shyǵarýda. Osy maqsatta zaýyt basshylyǵy «IG-42» dep atalatyn tehnologiiany satyp alǵan, bul tehnologiianyń ereksheligi sonda quramynda jasandy nemese sintetikalyq zattar, sondai-aq tamaq qospalary bolmaityn shikizat óndirýge múmkindik beredi.
Sala mamandarynyń aitýynsha, mundai ónim dál qazir Orta Aziiada joq. Bul ónim karamel, iris jáne basqa tátti qospalardy óndirý kezinde qoldanylady eken.
Aitý ketek kerek, zaýyt gliýkoza balshyrynyn óndirý kezinde genetikalyq túrlendirilgen shikizatty qoldanbaidy, budan tys júgerini qaldyqsyz qaita óńdeý tsiklyn jolǵa qoiǵan.
Ázir zaýyt jylyna 60 myń tonna júgeri dánin óndiredi. Kelekshekte bul kórsetkishti 300 myń tonnaǵa deiin ulǵaitýdy josparlap otyrǵan jaiy bar.
Zaýyttyń negizgi tutynýshylary kimder?
Jarkent krahmal-sirne zaýytynda óndiriletin ónimniń 60 paiyzyn qazaqstandyq kásiporyndar tutynyp otyr.
Bulardyń arasynda –
«Rahat» konditer zaýyty, «Alinex» JShS, «Aqsai-NAN», «Maslodel», «Hamle», «Carlsberg Kazakhstan», «RG Brands» siiaqty tanymal kompaniialar bar.
«Kásiporyn óniminiń 40 paiyzy Resei, Qytai, Qyrǵyzstan, Ózbekstan jáne Tájikstanǵa tasymaldanady», – deidi zaýyt basshysy Sultanmurat Sirápilov.
Eksportty 2 ese ulǵaitypty
Qazirgi kúni zaýyt
«KazakhExport» ESK» AQ qoldaýymen Ózbekstanǵa júgeri krahmaly men sirnesiniń eksporty kólemin 2 ese ulǵaitty.
Jyl sońyna deiin «Jarkent krahmal-sirne zaýyty» JShS Ózbekstanǵa 5,4 myń tonna sirne jáne 3,6 myń tonna júgeri krahmalyn eksporttaýdy josparlap otyr.
Ulttyq kompaniia ózbekstandyq satyp alýshyǵa qazaqstandyq zaýyt ónimderin satyp alý úshin saýdany qarjylandyrý jolymen qoldaý kórsetedi.
Mundai qarjylandyrýsyz jetkizý kólemi áldeqaida az bolar edi. Óitkeni satyp alýshyda taýardyń búkil kólemin talap boiynsha aldyn ala tóleý sharttarymen satyp alýǵa qajetti úlken qarajat ainalymy bola bermeidi.
Bul rette, ádette, árbir óndirýshi eki sebep boiynsha aldyn ala tólemsiz úlken somaǵa ónim jetkize almaidy.
Birinshiden, aparǵan taýary úshin tólemdi ýaqtyly ala almaý táýekeli bar. Ekinshiden, tólemdi keiinge qaldyrý jolymen taýar neǵurlym kóp tiep-jóneltilse, bos ainalym qarajattary sonshalyqty az qalady.
Bul kapitaldyń ainalymdylyǵyn baiaýlatady, basqa jetkizýlerdiń bolmai qalý táýekelin týdyrady, paidany tómendetedi jáne t.b.
Bul mámileni qarjylandyrýdy uiymdastyrý úshin «KazakhExport» ESK» AQ ózbek bankteriniń birimen áriptestik qatynas ornatty, onyń qarjylyq jaǵdaiyn zerttedi jáne bul banke bankaralyq qaryzdan jaltarý táýekeline limittiń belgilengen mólsherin belgiledi.
Qazirgi ýaqytta Ózbekstannyń bank sektorynda oń dinamikanyń baiqalatyndyǵyn jáne kóptegen ózbek bankteriniń osyndai mámilelerge qatysýǵa daiyn ekenin aita ketý qajet.
DALANEWS.KZ ANYQTAMASY:
2015 jyly Qazaqstanda Ulttyq biznes-reitingti zertteý nátijeleri boiynsha zaýyt «Sala kóshbasshysy» bolyp tanyldy. 2017 jyly JKSZ «Qazaqstannyń úzdik taýary» konkýrsynyń oblystyq kezeńiniń «Óndiristik maqsattaǵy úzdik taýarlar» nominatsiiasynda birinshi oryndy ielendi, sondai-aq Prezidenttiń «Altyn sapa» syilyǵyn aldy.
...
«KazakhExport» eksporttyq saqtandyrý kompaniiasy» AQ – «Báiterek» holdinginiń enshiles kompaniiasy. KazakhExport ekonomikanyń basym sektorlarynda shikizattyq emes taýarlardyń, jumystardyń, qyzmetterdiń eksportynyń ósýine qoldaý kórsetýmen jáne qazaqstandyq kásiporyndarǵa qarjy-saqtandyrý jáne qarjylai emes qoldaý praktikasyn qalyptastyrýmen ainalysady.
Eksporttaýshylar www.keg.kz saityna kirip «Eksporttaýshynyń birińǵai terezesi» arqyly saqtandyrýǵa ótinish bere alady.
Daiyndaǵan, Dias ShAIZAQOV
