Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi D.K.Ahmetovke,
Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi A.S.Kólginovke,
Qostanai oblysynyń A.B.Muhambetovke,
Pavlodar oblysynyń ákimi B.J.Baqaýovqa,
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi E.H.Sultanovqa,
Aqmola oblysynyń ákimi S.V.Kýlaginge!
Qurmetti ákimder!
Ózderińizge belgili, Kóshi-qon – Ult Kóshbasshysy, Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti-Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń táýelsizdikti ala salyp, nebári on bes-aq kúnnen keiin jolǵa qoiǵan TUŃǴYSh ári ULY saiasaty!
Eń keremeti, Nursultan Ábishuly Qazaq KSR Ministrler Keńesine «Basqa respýblikalardan jáne shetelderden Qazaqstannyń aýyldy jerlerine jumys isteýge tilek bildirýshi baiyrǵy ult adamdaryn Qazaqstan Respýblikasyna qonystandyrý tártibi men sharttaryn» №711-shi Qaýly qabyldatqyzyp, 1991 jyly 18 qarashada – Qazaqstan táýelsizdigin jariialýdan bir aiǵa jýyq buryn shyǵartyp qoiǵan. Bul kún – biz úshin mereke!
Atap aitýymyz kerek, azattyqtyń tańy atar-atpastan alysta júrgen aǵaiyndy birden Atajurtqa shaqyryp, ultyn súiiýdiń teńdessiz úlgisin kórsetken kisi – Nursultan Nazarbaev!
Mine, sodan beri alys-jaqyn shetelderden keletin Qazaq kóshi, azdap saiabyrlaǵan kezderi bolǵan shyǵar, biraq toqtaǵan emes. «Halyqtyń kóshi - qony týraly» Zań jobasyna ótken jyly engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlar – Memleketimizdiń Kóshi-qon saiasatyndaǵy budan burynǵy mezgilderdegi ketken kemshilikterdi joiyp, 2016 jyldan bastap Kóshke jańa serpin berý nietinen týǵany belgili.
Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 18 aqpanda №83 Qaýly shyǵaryp, Oralmandar men qonys aýdarýshylardy qonystandyratyn arnaiy óńirler etip, Sizder tizginin ustap otyrǵan Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qostanai, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Aqmola oblystaryn aiqyndap berýi sonyń dáleli. 2016 jylǵy 18 aqpandaǵy №82 Qaýlymen Oralmandar men qonys aýdarýshylardy qabyldaýdyń 2016 jylǵa arnalǵan óńirlik kvotasyn bekitip, 1259 otbasydan turatyn oralmandardy qabyldaýdyń 2016 jylǵa arnalǵan óńirlik kvotasyn bekitý de alystan keletin aǵaiynǵa degen qamqorlyqtyń jarqyn belgisi...
Alystan kelgen aǵaiyn úshin eń aldymen sheshilýge tiisti másele – qujattaný edi. Bul jaǵy aitarlyqtai jeńildedi. Ishki ister ministrligi Kóshi-qon politsiiasy departamentiniń oblystardaǵy basqarmalary úsh aidyń ishinde turaqty tirkeýge turǵyzyp, Qazaqstan azamattyǵyn berip jatyr. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligine qatysty mekemeleri bes jumys kúni ishinde qonys aýdaryp kelgen aǵaiynnyń qolyna «Oralman» kýáligin tigizýde. Bilim alý, densaýlyq saqtaý, keden salyǵy... jaǵyndaǵy qajettilikter de óz deńgeiinde Zańmen qamtamasyz etilgen ári atqarylý ústinde.
Bir sózben aitqanda, ótken jyly 24 qarashada Elbasy qol qoiyp, biylǵy jańa jyldan bastap qoldanysqa engen «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańnyń kóship kelip, «Oralman» mártebesin alǵan aǵaiyndarymyz úshin tiimdi tustary óte kóp. Úkimet bólgen 1259 otbasylyq óńirlik kvotany aitpaǵanda, jergilikti atqarýshy bilik qolymen jasalatyn jeńildikterdiń ózi-aq jetip artylady.
Mysaly, Jer! Aýyldy jerlerge kóship kelgen aǵaiyn úshin qujattanýdan keiingi sheshilýge tiisti eń bir zárý másele – osy jer!
Bul jaǵy «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańynyń 23-babynda bylai sheshilgen:
3. Oralmandarǵa jeke qosalqy sharýashylyǵyn júrgizý, baǵbandyqpen ainalysý, saiajai qurylysy úshin Qazaqstan Respýblikasynyń jer zańnamasyna sáikes aýyldyq eldi mekenderdiń jerlerinen, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerden, immigratsiialyq jer qorynan, arnaiy jer qorynan jáne bosalqy jerlerden ýaqytsha óteýsiz jer paidalaný quqyǵymen jer ýchaskeleri beriledi.
Oralmandarǵa sharýa nemese fermer qojalyǵyn jáne taýarly aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizý úshin aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerden, arnaiy jer qorynan, immigratsiialyq jer qorynan jáne bosalqy jerden ýaqytsha jer paidalaný quqyǵymen jer ýchaskeleri beriledi.
Sondai-aq, «Qazaqstan Respýblikasynyń Jer kodeksinde» (46-bap.) «4. Oralmandarǵa beriletin jer ýchaskelerine osy Kodekstiń 48-babynyń normalary qoldanylmaidy» dep jazylǵan. Iaǵni, memlekettik menshiktegi jer ýchaskeleri oralmandarǵa konkýrssyz, aýktsionsyz beriledi.
«Halyqtyń kóshi-qony týraly» zańynyń 15-babynda «Aýdandardyń, oblystyq mańyzy bar qalalardyń jergilikti atqarýshy organdary óz quzyreti sheginde halyqtyń kóshi-qony salasyndaǵy memlekettik saiasatty iske asyrady;» dep ashyq kórsetilgenimen, ókinishke orai jergilikti atqarýshy biliktiń bul saiasatty atqarýǵa kelgende nemqurailylyq tanytyp otyrǵany baiqalady. Jańa zańnyń qoldanysqa engenine, mine, on aiǵa taiap keledi, biren-saran ǵana aýdandar bolmasa, kóp sandy ákimniń óz óńirine kóship kelgen qandastaryn shaqyryp, eń quryǵanda, qosalqy sharýashylyq júrgizý úshin bir tilkim jer bergenin estimedik!
Múmkin, shetten kelgen aǵaiyn «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańynda mundai tiimdiliktiń bar ekenin bilmeitin de shyǵar. Jergilikti atqarýshy organdar – Ishki saiasat bólimi, aýyl ákimderi úgit-násihat qyzmetin júrgizip, Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń qandastaryna jasap otyrǵan qamqorlyǵyn túsindirse, artyq bolmas edi!
«Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyn» toilap jatyrmyz. 18 qarashada Elbasymyzdyń pármenimen joǵarydaǵy Qazaq kóshi týraly tuńǵysh Qaýlynyń shyqqanyna da shirek ǵasyr tolady. Az ýaqyt emes! Bizge Kóshi-qon saiasatynyń tarihi mańyzy men strategiiasyn túsinetin ýaqyt ábden boldy. Qazaq kóshi qarqyn alý úshin atqarýshy biliktiń tarapynan qandastaryna degen jańa kózqaras qalyptasatyn kez baiaǵyda jetti.
Táýelsizdiktiń alǵashqy bes jylynda (1991 – 1996 jj.) 104 009 qandasymyz kóship kelgeni málim. Bul mezgildiń Qazaqstan ekonomikasynyń eń bir toqyraý kezeńi ekenin eskersek, alystaǵy aǵaiynnyń tek dúnie úshin kelmegenin birden ańǵarý qiyn emes. Oralmandar dúnie úshin, tek alý maqsatynda keledi deý – jańsaq kóqǵaras! Mine, biyl da respýblika boiynsha 1259 otbasyna ǵana kvota bólingenimen, ústimizdegi jyldyń alǵashqy alty aiynyń ózinde atajurtqa 6840 otbasy oralypty. Ajyratylǵan qarjydan alty ese kóp. Sonyń bári Úkimetke alaqan jaiyp, aqshalai járdem surap otyrǵan joq, óz eńbegimen kúnderin kórip jatyr. Qudaiǵa shúkir, qazaq dalasy keń! Olarǵa, tek, sharýashylyǵyn shalqytýǵa Jer berip, múmkindik berilse ǵana bolǵany, bos qalǵan eldimekenderdi jainatyp jiberedi. Sol sebepti, Sizderderdiń sharýa nemese fermer qojalyǵyn jáne taýarly aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizý úshin qandastarymyzǵa tezdetip jer ýchaskelerin berý máselesine kóńil bólýlerińizdi suraimyn. Bul másele óz deńgeiinde sheshilse, sosyn BAQ-ta jariia etilip tursa, alystaǵy aǵaiynnyń jeti oblysqa kelýge degen yntasy tipti de arta túseri haq!
Barsha jumystaryńyzǵa tabys, eńbekterińizge jemis tileimin!
Aýyt Muqibek, aqyn
Derekkóz: abai.kz
