شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ د.ك.احمەتوۆكە,
باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ا.س.كٶلگٸنوۆكە,
قوستاناي وبلىسىنىڭ ا.ب.مۇحامبەتوۆكە,
پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ب.ج.باقاۋوۆقا,
سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ە.ح.سۇلتانوۆقا,
اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ س.ۆ.كۋلاگينگە!
قۇرمەتتٸ ەكٸمدەر!
ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, كٶشٸ-قون – ۇلت كٶشباسشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ-ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸ الا سالىپ, نەبەرٸ ون بەس-اق كٷننەن كەيٸن جولعا قويعان تۇڭعىش ەرٸ ۇلى ساياساتى!
ەڭ كەرەمەتٸ, نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسٸنە «باسقا رەسپۋبليكالاردان جەنە شەتەلدەردەن قازاقستاننىڭ اۋىلدى جەرلەرٸنە جۇمىس ٸستەۋگە تٸلەك بٸلدٸرۋشٸ بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قونىستاندىرۋ تەرتٸبٸ مەن شارتتارىن» №711-شٸ قاۋلى قابىلداتقىزىپ, 1991 جىلى 18 قاراشادا – قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالۋدان بٸر ايعا جۋىق بۇرىن شىعارتىپ قويعان. بۇل كٷن – بٸز ٷشٸن مەرەكە!
اتاپ ايتۋىمىز كەرەك, ازاتتىقتىڭ تاڭى اتار-اتپاستان الىستا جٷرگەن اعايىندى بٸردەن اتاجۇرتقا شاقىرىپ, ۇلتىن سٷييۋدٸڭ تەڭدەسسٸز ٷلگٸسٸن كٶرسەتكەن كٸسٸ – نۇرسۇلتان نازارباەۆ!
مٸنە, سودان بەرٸ الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلەتٸن قازاق كٶشٸ, ازداپ سايابىرلاعان كەزدەرٸ بولعان شىعار, بٸراق توقتاعان ەمەس. «حالىقتىڭ كٶشٸ - قونى تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ٶتكەن جىلى ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار – مەملەكەتٸمٸزدٸڭ كٶشٸ-قون ساياساتىنداعى بۇدان بۇرىنعى مەزگٸلدەردەگٸ كەتكەن كەمشٸلٸكتەردٸ جويىپ, 2016 جىلدان باستاپ كٶشكە جاڭا سەرپٸن بەرۋ نيەتٸنەن تۋعانى بەلگٸلٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2016 جىلعى 18 اقپاندا №83 قاۋلى شىعارىپ, ورالماندار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قونىستاندىراتىن ارنايى ٶڭٸرلەر ەتٸپ, سٸزدەر تٸزگٸنٸن ۇستاپ وتىرعان اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, باتىس قازاقستان, قوستاناي, پاۆلودار, سولتٷستٸك قازاقستان, اقمولا وبلىستارىن ايقىنداپ بەرۋٸ سونىڭ دەلەلٸ. 2016 جىلعى 18 اقپانداعى №82 قاۋلىمەن ورالماندار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدىڭ 2016 جىلعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك كۆوتاسىن بەكٸتٸپ, 1259 وتباسىدان تۇراتىن ورالمانداردى قابىلداۋدىڭ 2016 جىلعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك كۆوتاسىن بەكٸتۋ دە الىستان كەلەتٸن اعايىنعا دەگەن قامقورلىقتىڭ جارقىن بەلگٸسٸ...
الىستان كەلگەن اعايىن ٷشٸن ەڭ الدىمەن شەشٸلۋگە تيٸستٸ مەسەلە – قۇجاتتانۋ ەدٸ. بۇل جاعى ايتارلىقتاي جەڭٸلدەدٸ. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ كٶشٸ-قون پوليتسيياسى دەپارتامەنتٸنٸڭ وبلىستارداعى باسقارمالارى ٷش ايدىڭ ٸشٸندە تۇراقتى تٸركەۋگە تۇرعىزىپ, قازاقستان ازاماتتىعىن بەرٸپ جاتىر. ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتiك قورعاۋ مينيسترلiگٸنە قاتىستى مەكەمەلەرٸ بەس جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە قونىس اۋدارىپ كەلگەن اعايىننىڭ قولىنا «ورالمان» كۋەلٸگٸن تيگٸزۋدە. بٸلٸم الۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, كەدەن سالىعى... جاعىنداعى قاجەتتٸلٸكتەر دە ٶز دەڭگەيٸندە زاڭمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن ەرٸ اتقارىلۋ ٷستٸندە.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ٶتكەن جىلى 24 قاراشادا ەلباسى قول قويىپ, بيىلعى جاڭا جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنگەن «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ كٶشٸپ كەلٸپ, «ورالمان» مەرتەبەسٸن العان اعايىندارىمىز ٷشٸن تيٸمدٸ تۇستارى ٶتە كٶپ. ٷكٸمەت بٶلگەن 1259 وتباسىلىق ٶڭٸرلٸك كۆوتانى ايتپاعاندا, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك قولىمەن جاسالاتىن جەڭٸلدٸكتەردٸڭ ٶزٸ-اق جەتٸپ ارتىلادى.
مىسالى, جەر! اۋىلدى جەرلەرگە كٶشٸپ كەلگەن اعايىن ٷشٸن قۇجاتتانۋدان كەيٸنگٸ شەشٸلۋگە تيٸستٸ ەڭ بٸر زەرۋ مەسەلە – وسى جەر!
بۇل جاعى «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭىنىڭ 23-بابىندا بىلاي شەشٸلگەن:
3. ورالماندارعا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىعىن جٷرگiزۋ, باعباندىقپەن اينالىسۋ, ساياجاي قۇرىلىسى ٷشiن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر زاڭناماسىنا سەيكەس اۋىلدىق ەلدi مەكەندەردiڭ جەرلەرٸنەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردەن, يمميگراتسييالىق جەر قورىنان, ارنايى جەر قورىنان جەنە بوسالقى جەرلەردەن ۋاقىتشا ٶتەۋسiز جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن جەر ۋچاسكەلەرi بەرiلەدi.
ورالماندارعا شارۋا نەمەسە فەرمەر قوجالىعىن جەنە تاۋارلى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندiرiسiن جٷرگiزۋ ٷشiن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردەن, ارنايى جەر قورىنان, يمميگراتسييالىق جەر قورىنان جەنە بوسالقى جەردەن ۋاقىتشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن جەر ۋچاسكەلەرi بەرiلەدi.
سونداي-اق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كودەكسٸندە» (46-باپ.) «4. ورالماندارعا بەرiلەتiن جەر ۋچاسكەلەرiنە وسى كودەكستiڭ 48-بابىنىڭ نورمالارى قولدانىلمايدى» دەپ جازىلعان. ياعني, مەملەكەتتiك مەنشiكتەگi جەر ۋچاسكەلەرi ورالماندارعا كونكۋرسسىز, اۋكتسيونسىز بەرٸلەدٸ.
«حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭىنىڭ 15-بابىندا «اۋدانداردىڭ, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندارى ٶز قۇزىرەتi شەگiندە حالىقتىڭ كٶشi-قونى سالاسىنداعى مەملەكەتتiك ساياساتتى iسكە اسىرادى;» دەپ اشىق كٶرسەتٸلگەنٸمەن, ٶكٸنٸشكە وراي جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ بۇل ساياساتتى اتقارۋعا كەلگەندە نەمقۇرايلىلىق تانىتىپ وتىرعانى بايقالادى. جاڭا زاڭنىڭ قولدانىسقا ەنگەنٸنە, مٸنە, ون ايعا تاياپ كەلەدٸ, بٸرەن-ساران عانا اۋداندار بولماسا, كٶپ ساندى ەكٸمنٸڭ ٶز ٶڭٸرٸنە كٶشٸپ كەلگەن قانداستارىن شاقىرىپ, ەڭ قۇرىعاندا, قوسالقى شارۋاشىلىق جٷرگiزۋ ٷشٸن بٸر تٸلكٸم جەر بەرگەنٸن ەستٸمەدٸك!
مٷمكٸن, شەتتەن كەلگەن اعايىن «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭىندا مۇنداي تيٸمدٸلٸكتٸڭ بار ەكەنٸن بٸلمەيتٸن دە شىعار. جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندار – ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸ, اۋىل ەكٸمدەرٸ ٷگٸت-نەسيحات قىزمەتٸن جٷرگٸزٸپ, ۇلت كٶشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قانداستارىنا جاساپ وتىرعان قامقورلىعىن تٷسٸندٸرسە, ارتىق بولماس ەدٸ!
«تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىلدىعىن» تويلاپ جاتىرمىز. 18 قاراشادا ەلباسىمىزدىڭ پەرمەنٸمەن جوعارىداعى قازاق كٶشٸ تۋرالى تۇڭعىش قاۋلىنىڭ شىققانىنا دا شيرەك عاسىر تولادى. از ۋاقىت ەمەس! بٸزگە كٶشٸ-قون ساياساتىنىڭ تاريحي ماڭىزى مەن ستراتەگيياسىن تٷسٸنەتٸن ۋاقىت ەبدەن بولدى. قازاق كٶشٸ قارقىن الۋ ٷشٸن اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ تاراپىنان قانداستارىنا دەگەن جاڭا كٶزقاراس قالىپتاساتىن كەز باياعىدا جەتتٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى بەس جىلىندا (1991 – 1996 جج.) 104 009 قانداسىمىز كٶشٸپ كەلگەنٸ مەلٸم. بۇل مەزگٸلدٸڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ەڭ بٸر توقىراۋ كەزەڭٸ ەكەنٸن ەسكەرسەك, الىستاعى اعايىننىڭ تەك دٷنيە ٷشٸن كەلمەگەنٸن بٸردەن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ورالماندار دٷنيە ٷشٸن, تەك الۋ ماقساتىندا كەلەدٸ دەۋ – جاڭساق كٶقعاراس! مٸنە, بيىل دا رەسپۋبليكا بويىنشا 1259 وتباسىنا عانا كۆوتا بٶلٸنگەنٸمەن, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ العاشقى التى ايىنىڭ ٶزٸندە اتاجۇرتقا 6840 وتباسى ورالىپتى. اجىراتىلعان قارجىدان التى ەسە كٶپ. سونىڭ بەرٸ ٷكٸمەتكە الاقان جايىپ, اقشالاي جەردەم سۇراپ وتىرعان جوق, ٶز ەڭبەگٸمەن كٷندەرٸن كٶرٸپ جاتىر. قۇدايعا شٷكٸر, قازاق دالاسى كەڭ! ولارعا, تەك, شارۋاشىلىعىن شالقىتۋعا جەر بەرٸپ, مٷمكٸندٸك بەرٸلسە عانا بولعانى, بوس قالعان ەلدٸمەكەندەردٸ جايناتىپ جٸبەرەدٸ. سول سەبەپتٸ, سٸزدەردەردٸڭ شارۋا نەمەسە فەرمەر قوجالىعىن جەنە تاۋارلى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندiرiسiن جٷرگiزۋ ٷشiن قانداستارىمىزعا تەزدەتٸپ جەر ۋچاسكەلەرiن بەرۋ مەسەلەسٸنە كٶڭٸل بٶلۋلەرٸڭٸزدٸ سۇرايمىن. بۇل مەسەلە ٶز دەڭگەيٸندە شەشٸلسە, سوسىن باق-تا جارييا ەتٸلٸپ تۇرسا, الىستاعى اعايىننىڭ جەتٸ وبلىسقا كەلۋگە دەگەن ىنتاسى تٸپتٸ دە ارتا تٷسەرٸ حاق!
بارشا جۇمىستارىڭىزعا تابىس, ەڭبەكتەرٸڭٸزگە جەمٸس تٸلەيمٸن!
اۋىت مۇقيبەك, اقىن
دەرەككٶز: abai.kz
