Aqyn Qalqaman Sarin uiymdastyrǵan jelidegi ádebi bastama shynaiy tanym men rýhani tamyrdy jańǵyrtqan mańyzdy sharaǵa ainalmaqshy. Ádette ekrannan án aityp, sahnada sóilep úirengen óner ieleriniń endi kitap týraly oi bólisýi – bir mezette tańdanarlyq qubylys. Bul shara ulttyq sana men mádeni kodty qaita jańǵyrtýdyń, qazaq qoǵamynyń rýhani immýnitetin qalyptastyrýdyń zamanaýi tásili desek bolady.
Qalqaman Sarinniń áleýmettik jelidegi úndeýi – estafeta, iaǵni birinen biri jalǵasatyn rýhani amanat ispetti. Áýeli ózi súiip oqyǵan kitaptaryn usynyp, keiin osy úrdisti jalǵastyrý úshin kópshilikke ún qatty. Oǵan ún qosqandardyń arasynda ánshi Meirambek Besbaev pen akter Bekjan Turys, qoǵam belsendisi Syrymbek Taýǵa deiin bar. Budan elita men qarapaiym halyqtyń arasynda rýhani kópirdiń paida bolǵanyn ańǵaramyz. Sebebi kitap tańdaýy – adamnyń ishki mádeni deńgeiin, dúnietanymdyq baǵdaryn, ómirge kózqarasyn aiqyndaidy.
Bir qyzyǵy, bul joly ádebietke qatysty úndeý bilik tarapynan emes, shyǵarmashylyq ortadan bastaldy. Shynaiy azamattyq pozitsiiadan týǵan bastama – osy sharanyń basty artyqshylyǵy. Sebebi ádebietpen sýsyndaý júrekpen jasalatyn is.
Búginde kez kelgen azamat eGov Mobile qosymshasy arqyly óziniń súiikti on shyǵarmasyn usyna alady. Bul – sandyq tehnologiia men rýhani qundylyqtardyń sintezi. Aqparattyq dáýirde kitap týraly pikir bildirý ótken ǵasyrdaǵydai kitaphana buryshynda emes, tsifrlyq alańda júzege asady. Onyń el ishindegi tanymaldylyǵy, ásirese jastar arasyndaǵy qyzyǵýshylyqty arttyratyny sózsiz.
Álemde dál osyndai úlgidegi mádeni estafetalar buryn da bolǵan. Máselen, Japoniiada «Kono hon ga sugoi!» («Bul kitap keremet!») atty ulttyq saýalnama jyl saiyn ótkiziledi. Oǵan eldiń mádeniet jáne media tulǵalary qatysyp, jasóspirimder men eresekterge arnalǵan úzdik shyǵarmalardy usynady. Osylaisha japondar úzdik avtorlardy anyqtap, jas oqyrmannyń talǵamyn qalyptastyratyn dástúr bar.
Al Kanadada ótken «Canada Reads» atty ulttyq jobada árbir provintsiianyń tanymal tulǵasy bir-bir kitapty qorǵap, tikelei efirde pikir almasyp, eń qajet degen shyǵarmany halyqtyń kómegimen anyqtaidy. Bul – kitapty oqýǵa emes, ony talqylaýǵa, odan nátije shyǵarýǵa baǵyttalǵan demokratiialyq ádebi forým. Demek, bizdiń eldegi ádebi estafetanyń da osyndai aýqymǵa shyǵýyna múmkindik mol.
Kitapty kóp oqyǵan ult – mádeniettiń tutqasyn ustaidy. Sebebi bir ulttyń rýhani áleýeti onyń ádebi qorymen ólshenedi. Bul rette memleket tarapynan tsifrlyq alańdardy kitap oqýǵa baǵyttaý – strategiialyq qadam. Áleýmettik jelidegi trendter kóbine sán, turmys nemese shoý baǵytynda bolǵanymen, endi ádebiet te sol keńistikti meńgere bastady.
Mundai ádebi estafetalar qoǵamdaǵy saiasi-kózqarastyq poliarizatsiiany jumsartýǵa da yqpal etedi. Sebebi kitap – ideologiialyq qural ǵana emes, dialogtyń kópiri. Meirambek Besbaev pen Syrymbek Taý bir ádebi tizimde tursa, bul – ortaq qundylyqtardyń bar ekenin kórsetedi. Demek, ult ishindegi rýhani birlikke aparatyn jol ádebiettiń arqasynda qaita jandanyp keledi.
Ádebi estafeta aiasynda usynylǵan shyǵarmalardyń mazmuny da nazar aýdarýǵa turarlyq. Biri tarihi romandy oqýǵa shaqyrsa, ekinshisi poeziiany dáripteidi. Úshinshisi filosofiialyq eńbekterdi usynady. Bul – kópqyrly qoǵamnyń kórinisi. Bir baǵytqa ǵana bailanbai, jan-jaqty oqyrman talǵamynyń qalyptasyp kele jatqanyn ańǵaramyz.
Eger bul estafeta turaqty sipat alyp, jyl saiyn jalǵasatyn dástúrge ainalsa, onda Qazaqstanda ádebi mádenietti jańǵyrtýdyń jańa formýlasy qalyptasary sózsiz. Sebebi bul jerde basty faktor – erik pen yqylas.
Qalqaman Sarinniń bastamasy – qazirgi qazaq qoǵamynyń intellektýaldy suranysyna berilgen laiyqty jaýap. Atalmysh estafeta jai ǵana kitaptar tizimi emes, rýhani serpilistiń, mádeni murattyń, el bolashaǵyna degen senimniń kórinisi. Eger biz shyn máninde qazaqtyń bolashaǵyn oilasaq, onda urpaqty tek ǵylymmen emes, ádebietpen de tárbieleýimiz kerek. Al ádebiet degenimiz – halyqtyń júregi. Bul júrek soqpasa, ulttyń ómiri de mánsiz bolady.
