Jastardyń boiynda patriottyq sezimdi qalai nyǵaitamyz?
Kóp ultty Qazaqstan halqynyń otansúigishtik sezimin qalyptastyratyn – azamattyq kelisim, ulttyq birlik ekendigi shyndyq. Týǵan jer, tabiǵat, onyń bailyqtary, dástúr, til, tarihi eskertkishter, saltqa degen adaldyq, týǵan ólkedegi tamasha kieli oryndar – jalpy ulttyq qundylyqtar eshkimdi de beitarap qaldyra almaityndyǵy ras.
Olar sózsiz adam kókireginde jylylyq uiatady. Otansúigishtik – qasietti uǵym. Árbir adam otanyn ózi tanýy tiis. Ony jete bilip, qadir-qasietin uqqanda, tarihyn, ótken jolyn, rýhyn, eldiń basyn biriktirgen, jat elderden jerin, sýyn, dalasyn, taýyn qanyn tógip, qaisarlyqpen qalǵan erlikterin sezip bilgende ǵana, soǵan degen maqtanysh sezimi oianatyndyǵy ras.
Búgingi Qazaqstannyń táýelsizdiginiń nyǵaiýy men damýynyń obektivti sharttarynyń biri – ol osy qazaqstandyq patriotizm. Bizdiń uǵymymyzdaǵy patriotizm kózsiz qushtarlyq emes, ata-baba qanymen boiǵa sińgen otanǵa, elge degen sanaly ári shynaiy mahabbat. Otansúigishtik degen uǵym óziń jaralǵan topyraq pen ósken ortaǵa degen izgi sezimdi bildirmeidi, aiasy áldeqaida keń uǵym. Eldik, birlik, halyqtyq qasiet-qazynalardy qasterleý men erteńge degen berik senim siiaqty sezimderdi oiatatyn da osy otansúigishtik. Onyń qoǵam damýynda aiyryqsha oryn alatyn qudiretti rýhani faktorǵa ainalýynyń syry da osynda jatyr.
Qazaqstandyq patriotizm máselesi qazirgi tańda elimizdiń asa mańyzdy ári ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr, sondai-aq táýelsiz elimizdiń ǵalamdyq órkeniet ortasynan óziniń laiyqty ornyn alýyna birden-bir sebep bolatyn mańyzy erekshe ólshemniń birine ainalyp otyr.
Memleketimizdiń keleshek tutqasyn ustaityn jastardy osy bastan Otanyna, atamekenine shyn berilgendik rýhynda tárbieleý basty boryshymyz. Qazirgi tańda joǵary oqý oryndarynda oqityn sýdentterge tárbie berý máselesine jańa kózqaras turǵysynan qaraý kerek.
Qazaqstan azamaty ózin osy eldiń tól balasymyn, Qazaqstandy óziniń týǵan eli, Otany dep eseptegende ǵana qazaqstandyq patiriotizm qalyptasady. Elbasymyz N.Á. Nazarbaevtyń «Máńgilik El» ideiasyn júzege asyratyn jáne ony odan ári damytatyn búgingi jastar ekeni belgili, sondyqtanda jastar osy tarihi mańyzy bar ideiany júzege asyrý úshin, óz Otanyn súietin ultjandy bolýy kerek.
Qazaqstandyq patriotizmniń basty qundylyqtarynyń biri – qazaq tili. Biyl Qazaqstannyń táýelsizdik alǵanyna 30 jyl, qazaq tiliniń memlekettik mártebe alǵanyna otyz eki jyl tolady. Ana tilimizdi damytyp, órkendetýde birshama ilgerýshilik bar, sondada meni bir qynjyltatyn jaǵdai nege biz kez kelgen jinalys bolsyn, ne bolmasa kóptegen mańyzdy kezdesýlerde jinalǵan halyqtyń 95 paiyzy qazaqtar bola tursada eki tilde, iaǵni qazaq jáne orys tilderinde sóileimiz.
Sol jiylysta otyrǵan orys tildi qazaqtar úshin jasap jatqan jaǵdaima dep oilanam, sebebi ózge ulttyń azamattary qazaq tilin jaqsy túsinedi, olardyń arasynda keremet sóileitinderi de bar. Namyssyzdyq pa, áiteýir tilge nemquraidy, nemketti qaraý ádeti joiylar emes. Qazaq tiliniń mártebesin kóterýge tek jastar ǵana emes Qazaqstanda turyp jatqan árbir azamat úles qosý kerek.
Otannyń azattyǵynan, táýelsizdiginen asqan dáýlet joq. Tasqa qashalǵan tarih ta, kóne dáýirden jetken daýsyz derek te erte zamannyń ózinde qazaq jerinde irgeli memleket bolǵandyǵyn, onyń ózine laiyq sharýashylyǵy, tereń mádenieti bolǵandyǵyn dáleldeidi. Eshkimge des bermegen, eshnársege moiymaǵan halqymyz bertinde tap bolǵan bodandyqtyń buǵaýynan bosap erkindik týyn qaita tikti. Endeshe, ańsap jetken armannan eshqashan, eshqandai jaǵdaida ajyrai almaimyz.
Jahandaný dáýirinde ǵylymǵa kóp kóńil bólgen el ozyp shyǵady. Qazirgi tańda sheteldik ǵalymdarmen Qazaqstandaǵy kóptegen ýniversitetter tyǵyz bailanys ornatqan, bul elimizdiń bolashaǵy úshin keleli bastama. Patriotizm bul Otanyńdy súiý jáne sol Otanda ómir súrip jatqan halqyńdy súiý jáne de sol halyqtyń bedelin, abyroiyn arttyrý. Otansúigishtik adamnyń jeke basynyń qamynan góri, eliniń qamyn kóbirek oilaýy bolyp tabylady.
Qazirgi tańda bizde myqty ǵalym bolyp júrgen azamattar bar. Mine, solardyń ideiasyn, shyǵarmashylyqtaryn, bilimin elimizdiń múddesi úshin paidalaný kerek. Sondyqtan búkil qazaqtyń bir-aq arman maqsaty bolý kerek. Ol – Qazaqstannyń táýelsizdigin baiandy etý. Budan basqa uly maqsat, uly arman qazaqta bolmaýy kerek.
Jastardy óz Otanynyń azamaty retinde tárbieleý belgili bir áleýmettik- mádeni ortada júredi, onda onyń adami qundylyqtar júiesi, kózqarasy, aqyl-oiy qalyptasady. Qazaqstandyq patriotizm qazaqstandyq aqyl oidyń nemese ulttyq dástúrdiń ajyramas bólshegi bolyp tabylady. Bizdiń respýblikamyzdyń jastarynyń oiy, ar-ujdany, ǵylym-bilimi azat bolýy kerek. Qazaq jastarynyń birinshi mindeti – Qazaqstan respýblikasyn máńgi saqtaý jáne qorǵaý bolyp tabylady. Bolmysy men bolashaǵynyń negizi osy jaǵdaiǵa baǵyttalýy kerek.
Qaldygúl TURǴYNBAIQYZY, tarih ǵylymdarynyń magistri, PhD doktarant, Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń oqytýshysy
