Jamantai Beisenbaev: «Maqta baǵasyn zaýyt emes, sharýa belgileýi kerek»
– Maqta sharýashylyǵyndaǵy problemalardyń biri shabyq edi. Qazir shabyqty himiialyq ádistermen jasaýǵa bolatynyn halyq túsinip, úirene bastady. Sosyn, maqtanyń ónimdiligin arttyrý – problemalardyń úlkeni. Men 2010 jyly AQSh-qa bardym. Arkanzas degen shtatynda bolǵanymda ondaǵy maqtashylar gektarynan 60 tsentnerge deiin ónim alady eken. Ishtei, «biz neǵyp ala almaimyz» deimin ǵoi qyzyǵyp. Sol jerden tereń qopsytýdy úirenip, biraz agrotehnikalar alyp keldik. Sony paidalandyq.
Elge kelgen soń mundaǵylarǵa aitsam, aqsaqaldar «Ái, shyraǵym, muhittyń arǵy jaǵyn qaitesiń, ózimizdi qatyryp alaiyq ta» deidi. Kóktem shyǵa ár aýylǵa baryp seminar ótkizip, «mynany bylai etsek, 5 tsentner qosylady, mynany bylai qylsaq, 7 tsentner qosylady, odan keiingi tehnologiiany qoldansaq, 15 tsentnerge kóbeiedi» dep túsindirdik. Keiin sol aqsaqaldar kelip rahmet aitty. «Kezinde sen sóitip aitqanda senbep edik, keiin baiqap kórsek, shynymen de tiimdi eken» dedi. Qazir tereń qopsytý siiaqty tehnologiialardy halyq úirenip aldy.
Ózimizdiki bar, shet elderdiń tájiribelerine qarap otyryp sharýalarǵa mynadai máseleni kóterdim – baǵany zaýyt emes, biz qoiýymyz kerek. Biz talap etýimiz kerek. Qazir zaýyt jetedi. Aýdanda 11 zaýyt bar. Olar ylǵi kelisip alady da, «mynadai baǵaǵa qabyldaiyq» deidi. Dál osyndai jaǵdai Iranda da bolǵan eken. Olarda da zaýyttar kelisip alyp, «myna baǵada alamyz» depti. Sharýalardyń eńbegi aqtalmai qalǵan. Sosyn, maqta sharýashylyǵy assotsiatsiiasyn quryp, basqa memleketterdiń zaýyttarymen kelisimshart jasasaiyq dep, elindegi bir de bir maqta zaýytyna maqta tapsyrmai qoiypty. Zaýyttardyń bári bankrot bolǵan. Aqyrynda, kelesi jyldan bastap Irannyń zaýyttary maqtany sharýalardyń aitqan baǵasyna qabyldaityn bolypty. Osyny estip, men aýyldaǵy sharýalarǵa «maqtany shiki kúiinde emes, talshyq kúiinde sataiyq. Talshyq kúiinde satsaq, zaýyttar óktemdik jasai almaidy. Qosymsha 30 paiyz aqsha utasyńdar» dedim. Biraq endi sheshilmeitin másele joq. Zaýyttarmen kelisip, aqyldasyp sheshemiz ǵoi. Tym ondai kúrdeli problema bola qoimas dep otyrmyz, – deidi aýdan ákimi.
Dalanews.kz
