Kórshimniń eki balasy bar. Beste jáne jetide. Birde, qarap otyrsam, kórshim baqqa kirip, qyzyna gazondy qalai tazalaý kerektigin úiretip jatyr eken. Kógalshapqyshty qalai durys buraý kerektigin baiyptap túsindirip berdi. Sol mezette úiden áieli shyǵyp, birdeńe dedi. Kórshi ornynan turyp, oǵan jaýap qatty. Áp-sátte qaita buryla berip edi, qyzynyń shóp shetindegi gúlzardaǵy bir túp gúldi qiyp túsirgenin kórip, kózi shatynap ketti. Ashýy burq etti. Kórshi-qolańǵa maqtanam dep sonsha ýaqyttan beri ósirip kele jatqan kóz qýanyshynan aiyrylyp qalý ońai bolmady. Sol kezde úi aldynda turǵan áieli jyldam basyp olardyń janyna keldi de: «Qymbattym, biz gúl emes, bala ósirip jatyrmyz, sony umytpashy...» degeni. Kórshimniń áieli ata-ananyń bala aldynda óziniń artyqshylyǵyn umytpaýy kerektigin ádemi eske saldy. Bala men onyń ózin syilai bilý qasieti óte mańyzdy. Synǵan, búlingen, qiraǵan dúnielerdiń bárinen de zor mańyzǵa ie. Shaǵylǵan tereze, qiraǵan ústel, synǵan tárelkeni endi qaita ornyna keltirý múmkin emes. Gúlderdi de tirilte almaisyz. Ár ata-ana qirandylar arasynda balasynyń rýhyn syndyryp almaýy tiistigin este saqtaýy kerek. Ár bala ómir qýanyshyn áke-sheshesiniń táliminen uǵynatynyn umytpaýymyz lázim.
[caption id="attachment_9518" align="alignright" width="266"]
Birneshe apta buryn sporttyq kostiým satyp alýǵa dúkenge bardym. Dúkenniń iesimen kezdesip, eski tanysym bolǵandyqtan, biraz sóilesip qaldyq. Ata-ananyń mindeti týraly áńgimelestik. Ol óziniń jaqynda otbasymen qonaqqa barǵany týraly aitty. Qydyryp barǵan úiinde onyń jeti jasar qyzy iship turǵan sýyn ydysymen qolynan túsirip alypty. Úlkenderdiń barlyǵy óbektep, sýdy súrtip alǵan soń, kishkentai qyz: «Basqa ata-analar qusap maǵan uryspaǵandaryńyzǵa rahmet. Meniń dostarymnyń áke-shesheleri sizderge uqsamaidy: olar balalaryna ursyp, aiyptap, budan bylai kózińe qarap júr dep aitar edi. Sizderdiń solai aitpaǵandaryńyz qandai jaqsy!», – depti.
Birde tanystarymnyń úiinde túski as iship otyrǵam. Olardyń bes jasar balasy bir staqan sútti tógip aldy. Dostarym balaǵa zekip, ursa bastady. Sol kezde men ózimniń sútimdi ótirikten tóge saldym. Qyryq segiz jasqa kelgenshe ár nárseni tógip alatynymdy aityp, ápter-tepterim shyǵyp aqtaldym. Kishkene bala qýanyp ketti. Al, áke-sheshesi meniń sózimniń tórkinin túsinip, lezde basyldy. Qaitalap otyrmasa, oqyǵanyńnyń bári tez arada umyt bolady.
Shaǵylǵan tereze, qiraǵan ústel, synǵan tárelkeni endi qaita ornyna keltirý múmkin emes. Gúlderdi de tirilte almaisyz. Ár ata-ana qirandylar arasynda balasynyń rýhyn syndyryp almaýy tiistigin este saqtaýy kerek. Ár bala ómir qýanyshyn áke-sheshesiniń táliminen uǵynatynyn umytpaýymyz lázim.
Jýyrda bir ǵalym týraly maqala oqydym. Odan suhbat alǵan jýrnalist kóp adamnyń arasynan sýyrylyp, erekshelenip turatyndyǵynyń sebebin surapty. Ǵalym oǵan bylaisha jaýap bergen. Onyń erekshelenýine anasy sebepker bolypty. Eki jasynda biikte turǵan sútti alyp ishpek bolǵan bala ony tógip alady. Muny kórgen sheshesi: «Úidi ádemilep shashyp tastapsyń ǵoi. Munsha súttiń tógilgenin eshqashan kórmeppin. Obal-aq. Endi tógilip qalǵan soń eshteńe istei almaimyz. Qalasań kishkene oina, sosyn ekeýmiz bul jerdi birge jinaiyq», – deidi. Bala sútke aiaǵyn salyp, ary-beri júrip oinaidy. Sonda sheshesi: «Bilesiń be, botaqan, úidi shashqan soń, ony sońynan mindetti túrde jinaý kerek. Nemen jinaisyń? Sorǵyshpen be, oramalmen be? Nemen jinaǵyń keledi?», – dep suraidy. Kishkentai bala sorǵyshty alyp, anasy ekeýi tógilgen sútti súrtip alady.
[caption id="attachment_9519" align="alignleft" width="305"]
«Seniń kishkentai qoldaryń úlken quty sútti kótere almady. Endi aýlaǵa baryp, kishkentai qoldarǵa sý toltyrylǵan qutyny berip, qalai kóteretinin baiqaiyq», – dep, balasyn dalaǵa alyp shyǵyp, qutynyń aýzyn jaýyp, ony balasyn arly-berli tasytady. Keremet sabaq! Solai emes pe?!
Ǵalym osy oqiǵany órbitip, sol kishkentai kúninde-aq qatelik jasaýdan qoryqpaý kerektigin túsingenin aitypty. Kerisinshe, qatelik degen jańany tanýǵa bastaityn jol ekenin uǵynǵanyn, sol oqiǵanyń arqasynda ózine degen senimi artqanyn aitypty. Al, bundai qadam ǵylymi tájiribeniń negizin quraidy. Tájiribe júzege aspasa da, onyń kómegimen óte kerekti nárseni bile alamyz.
Ár ata-ana ǵalymnyń anasyndai balasymen sóilesýdi bilse!
Osyndai taǵy bir oqiǵany kóp jyl buryn radiodan estigen edim. Jas kelinshek jumystan shyǵyp, úiine asyǵyp kele jatady. Asyǵys júremin dep kóligimen aldyndaǵy kóliktiń jiegin súrip ketedi. Jýyrda ǵana kúieýi syilaǵan jap-jańa kóligin búldirip alǵanyna qatty qamyǵyp, jylaidy. Kúieýime ne aitam dep oilaidy. Aldyndaǵy kóliktiń iesi oǵan basý aitady. Degenmen, máshineniń jáne onyń qujatynyń nómirlerimen almasýy kerektigin alǵa tartady. Kelinshek qujattardy aqtaryp otyrǵanda arasynan bir paraq sýsyp jerge túsedi. «Eger alda-jalda jolda birdeńe bolsa, janym, esińde bolsyn, men máshineni emes, seni súiem!...» dep kúieýi hat jazyp qaldyrypty.
Balamyzdyń rýhy kez kelgen materialdy qundylyqtan myń ese mańyzdy ekenin umytpaiyq. Osy qaǵida únemi este bolsa, balańyzdyń júregindegi ózine degen senimi men mahabbaty kez kelgen gúlzardan jyldam jaiqalyp shyǵady.
Aýdarǵan Shynar ÁBILDÁ
