Qazaqstanda gaz qory 3,8 trln tekshe metr bolǵanymen, salada júielik teńgerimsizdik kúsheiip keledi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Májilis depýtaty Edil Janbyrshin kýlýarda tanystyrǵan zań jobasy dál osy problemalardy ashyq kórsetti. Másele tek tarifte emes, basqarýda, baqylaýda jáne jaýapkershilikte.
Búginde gaz óndirý jylyna shamamen 60 mlrd tekshe metrdi quraidy. Onyń 21,6 mlrd tekshe metri ishki tutynýǵa jumsalady. Eldi gazdandyrý deńgeii 64,2%. Syrttai bári jetkilikti kóringenimen, tutyný qarqyny artyp jatyr. Gaz arzan resýrs retinde qabyldanǵan saiyn, únemdeý máselesi shetke ysyrylýda.
Depýtattyń aitýynsha, energiia resýrstary qoljetimdi bolǵany úshin baqylaýsyz jumsalmaýy tiis. Gaz strategiialyq resýrs retinde qaralýy kerek.
Jyl saiyn eldi mekenderdi gazdandyrýǵa qomaqty biýdjet bólinedi. Biraq birqatar nysan ýaqtyly iske qosylmai otyr. Sebebi aiqyn:
•jobalaý kemshilikteri
•qurylys sapasynyń olqylyǵy
•nysandy qabyldaý rásiminiń shamadan tys kúrdeliligi
Qazir bir obektini berý birneshe satymen ótedi: ákimdik, Qarjy ministrligi, Samuryq Qazyna, QazaqGaz, QazaqGaz Aimaq. Nátijesinde daiyn infraqurylym ákimdik balansynda turyp qalady. Tehnikalyq qyzmet kórsetilmeidi. Turǵyndar gazsyz otyrady.
Taǵy bir túitkil – deldaldyq shema. Bir gaz qubyrynda eki gaz taratý kompaniiasy qatar jumys isteitin jaǵdailar bar. Bul qos tarifke ákeledi. Deldal paida tabady, al qarjylyq júkteme halyqqa túsedi.
Jeke investorlar gazdandyrylmaǵan kóshelerge qubyr tartady. Shyǵynyn ótegen soń jelini qaraýsyz qaldyrady. Búginde mundai iesiz jelilerdiń uzyndyǵy 4 000 km-den asady.
Zań jobasy investordy jelini ózi qosylǵan gaz taratý uiymynyń menshigine berýge mindetteýdi kózdeidi. Bul tehnikalyq qaýipsizdik pen qyzmet kórsetýdi bir ortalyqqa shoǵyrlandyrýǵa múmkindik beredi.
Qoldanystaǵy tarif júiesi klimattyq erekshelikterdi jáne naqty tutynýdy eskermeidi. Mysaly, jyly óńirdegi 200 sharshy metr úi sýyq aimaqtaǵy dál sondai úige qaraǵanda kóbirek gaz tutynady. Biraq tarif birdei. Bul áleýmettik ádilettilikke qaishy jáne únemdeýge yntalandyrmaidy.
Usynys – tutyný normasyn bekitý jáne normadan asqan kólemge saralanǵan tarif engizý. Ózbekstanda mundai júie bar. Batys Qazaqstan oblysy úshin ailyq norma 800 m³ kóleminde belgileý usynylyp otyr.
Gaz salasyndaǵy eń úlken problema – eseptiń dál emestigi.
2,8 mln abonenttiń:
•2,1 millionynda kórsetkishter qolmen alynady nemese foto arqyly jiberiledi
•1,9 mln QazaqGaz Aimaq abonentiniń tek 100 myńy ǵana qashyqtan esep beretin qurylǵymen jabdyqtalǵan
Bul júiede tolyq baqylaý joq degen sóz. Kórsetkishterge qoljetimsizdik, adami faktor jáne burmalaý táýekeli joǵary.
Zań jobasy qashyqtan esepke kezeń-kezeńimen kóshýge baǵyttalǵan. Eseptegishterdi ornatý shyǵyny gaz jetkizýshiler esebinen júrgizilýi tiis.
2025 jyly suiytylǵan munai gazynyń tutynýy 2,0 mln tonna, óndirisi 1,8 mln tonna boldy. Iaǵni qurylymdyq tapshylyq qalyptasqan.
Baǵa jylytý maýsymynda tonnasyna 150–200 myń teńgeden 250–300 myń teńgege deiin ósedi. Baǵa memlekettik retteýsiz qalady.
Sonymen qatar 3 000 avtogaz quiý stantsiiasynyń 90% jer ústi rezervýarlarymen jumys isteidi. 2025 jyly Túrkistan jáne Atyraý oblystarynda jarylystar tirkeldi.
Usynystar:
-jańa stantsiialarda rezervýarlardy jer astyna mindetteý
-qoldanystaǵylarǵa 2031 jylǵy 1 qańtarǵa deiin kóshý
-zańsyz toltyrýǵa tyiym salý
Bul zań jobasy baǵany kóterý nemese túsirý týraly emes. Bul:
-biýrokratiialyq tizbekti qysqartý
-deldaldyq shemalardy joiý
-esepti tsifrlandyrý
-áleýmettik ádilettilik engizý
-qaýipsizdikti kúsheitý
Gaz – qalpyna kelmeitin resýrs. Ony beibereket paidalaný bolashaqta energetikalyq jáne ekonomikalyq táýekelge ákelýi múmkin.
Suraq bireý: saladaǵy qalyptasqan múddeler bul ózgeristerge jol bere me, álde gaz naryǵyndaǵy beiresmi shemalar taǵy da reformany tejei me.
