Májilis depýtaty Edil Janbyrshın kýlýarda tanystyrǵan zań jobasy dál osy problemalardy ashyq kórsetti. Másele tek tarıfte emes, basqarýda, baqylaýda jáne jaýapkershilikte.

 

Búginde gaz óndirý jylyna shamamen 60 mlrd tekshe metrdi quraıdy. Onyń 21,6 mlrd tekshe metri ishki tutynýǵa jumsalady. Eldi gazdandyrý deńgeıi 64,2%. Syrttaı bári jetkilikti kóringenimen, tutyný qarqyny artyp jatyr. Gaz arzan resýrs retinde qabyldanǵan saıyn, únemdeý máselesi shetke ysyrylýda.

 

Depýtattyń aıtýynsha, energıa resýrstary qoljetimdi bolǵany úshin baqylaýsyz jumsalmaýy tıis. Gaz strategıalyq resýrs retinde qaralýy kerek.

 

Jyl saıyn eldi mekenderdi gazdandyrýǵa qomaqty búdjet bólinedi. Biraq birqatar nysan ýaqtyly iske qosylmaı otyr. Sebebi aıqyn:

•jobalaý kemshilikteri

•qurylys sapasynyń olqylyǵy

•nysandy qabyldaý rásiminiń shamadan tys kúrdeliligi

 

Qazir bir obektini berý birneshe satymen ótedi: ákimdik, Qarjy mınıstrligi, Samuryq Qazyna, QazaqGaz, QazaqGaz Aimaq. Nátıjesinde daıyn ınfraqurylym ákimdik balansynda turyp qalady. Tehnıkalyq qyzmet kórsetilmeıdi. Turǵyndar gazsyz otyrady.

 

Taǵy bir túıtkil – deldaldyq shema. Bir gaz qubyrynda eki gaz taratý kompanıasy qatar jumys isteıtin jaǵdaılar bar. Bul qos tarıfke ákeledi. Deldal paıda tabady, al qarjylyq júkteme halyqqa túsedi.

 

Jeke ınvestorlar gazdandyrylmaǵan kóshelerge qubyr tartady. Shyǵynyn ótegen soń jelini qaraýsyz qaldyrady. Búginde mundaı ıesiz jelilerdiń uzyndyǵy 4 000 km-den asady.

 

Zań jobasy ınvestordy jelini ózi qosylǵan gaz taratý uıymynyń menshigine berýge mindetteýdi kózdeıdi. Bul tehnıkalyq qaýipsizdik pen qyzmet kórsetýdi bir ortalyqqa shoǵyrlandyrýǵa múmkindik beredi.

 

Qoldanystaǵy tarıf júıesi klımattyq erekshelikterdi jáne naqty tutynýdy eskermeıdi. Mysaly, jyly óńirdegi 200 sharshy metr úı sýyq aımaqtaǵy dál sondaı úıge qaraǵanda kóbirek gaz tutynady. Biraq tarıf birdeı. Bul áleýmettik ádilettilikke qaıshy jáne únemdeýge yntalandyrmaıdy.

 

Usynys – tutyný normasyn bekitý jáne normadan asqan kólemge saralanǵan tarıf engizý. Ózbekstanda mundaı júıe bar. Batys Qazaqstan oblysy úshin aılyq norma 800 m³ kóleminde belgileý usynylyp otyr.

 

Gaz salasyndaǵy eń úlken problema – eseptiń dál emestigi.

 

2,8 mln abonenttiń:

•2,1 mıllıonynda kórsetkishter qolmen alynady nemese foto arqyly jiberiledi

•1,9 mln QazaqGaz Aimaq abonentiniń tek 100 myńy ǵana qashyqtan esep beretin qurylǵymen jabdyqtalǵan

 

Bul júıede tolyq baqylaý joq degen sóz. Kórsetkishterge qoljetimsizdik, adamı faktor jáne burmalaý táýekeli joǵary.

 

Zań jobasy qashyqtan esepke kezeń-kezeńimen kóshýge baǵyttalǵan. Eseptegishterdi ornatý shyǵyny gaz jetkizýshiler esebinen júrgizilýi tıis.

 

2025 jyly suıytylǵan munaı gazynyń tutynýy 2,0 mln tonna, óndirisi 1,8 mln tonna boldy. Iaǵnı qurylymdyq tapshylyq qalyptasqan.

 

Baǵa jylytý maýsymynda tonnasyna 150–200 myń teńgeden 250–300 myń teńgege deıin ósedi. Baǵa memlekettik retteýsiz qalady.

 

Sonymen qatar 3 000 avtogaz quıý stansıasynyń 90% jer ústi rezervýarlarymen jumys isteıdi. 2025 jyly Túrkistan jáne Atyraý oblystarynda jarylystar tirkeldi.

 

Usynystar:

-jańa stansıalarda rezervýarlardy jer astyna mindetteý

-qoldanystaǵylarǵa 2031 jylǵy 1 qańtarǵa deıin kóshý

-zańsyz toltyrýǵa tyıym salý

 

Bul zań jobasy baǵany kóterý nemese túsirý týraly emes. Bul:

-búrokratıalyq tizbekti qysqartý

-deldaldyq shemalardy joıý

-esepti sıfrlandyrý

-áleýmettik ádilettilik engizý

-qaýipsizdikti kúsheıtý

 

Gaz – qalpyna kelmeıtin resýrs. Ony beıbereket paıdalaný bolashaqta energetıkalyq jáne ekonomıkalyq táýekelge ákelýi múmkin.

 

Suraq bireý: saladaǵy qalyptasqan múddeler bul ózgeristerge jol bere me, álde gaz naryǵyndaǵy beıresmı shemalar taǵy da reformany tejeı me.