قازاقستاندا گاز قورى 3,8 ترلن تەكشە مەتر بولعانىمەن, سالادا جٷيەلٸك تەڭگەرٸمسٸزدٸك كٷشەيٸپ كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەدٸل جانبىرشين كۋلۋاردا تانىستىرعان زاڭ جوباسى دەل وسى پروبلەمالاردى اشىق كٶرسەتتٸ. مەسەلە تەك تاريفتە ەمەس, باسقارۋدا, باقىلاۋدا جەنە جاۋاپكەرشٸلٸكتە.
بٷگٸندە گاز ٶندٸرۋ جىلىنا شامامەن 60 ملرد تەكشە مەتردٸ قۇرايدى. ونىڭ 21,6 ملرد تەكشە مەترٸ ٸشكٸ تۇتىنۋعا جۇمسالادى. ەلدٸ گازداندىرۋ دەڭگەيٸ 64,2%. سىرتتاي بەرٸ جەتكٸلٸكتٸ كٶرٸنگەنٸمەن, تۇتىنۋ قارقىنى ارتىپ جاتىر. گاز ارزان رەسۋرس رەتٸندە قابىلدانعان سايىن, ٷنەمدەۋ مەسەلەسٸ شەتكە ىسىرىلۋدا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگييا رەسۋرستارى قولجەتٸمدٸ بولعانى ٷشٸن باقىلاۋسىز جۇمسالماۋى تيٸس. گاز ستراتەگييالىق رەسۋرس رەتٸندە قارالۋى كەرەك.
جىل سايىن ەلدٸ مەكەندەردٸ گازداندىرۋعا قوماقتى بيۋدجەت بٶلٸنەدٸ. بٸراق بٸرقاتار نىسان ۋاقتىلى ٸسكە قوسىلماي وتىر. سەبەبٸ ايقىن:
•جوبالاۋ كەمشٸلٸكتەرٸ
•قۇرىلىس ساپاسىنىڭ ولقىلىعى
•نىساندى قابىلداۋ رەسٸمٸنٸڭ شامادان تىس كٷردەلٸلٸگٸ
قازٸر بٸر وبەكتٸنٸ بەرۋ بٸرنەشە ساتىمەن ٶتەدٸ: ەكٸمدٸك, قارجى مينيسترلٸگٸ, سامۇرىق قازىنا, QazaqGaz, QazaqGaz Aimaq. نەتيجەسٸندە دايىن ينفراقۇرىلىم ەكٸمدٸك بالانسىندا تۇرىپ قالادى. تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتٸلمەيدٸ. تۇرعىندار گازسىز وتىرادى.
تاعى بٸر تٷيتكٸل – دەلدالدىق سحەما. بٸر گاز قۇبىرىندا ەكٸ گاز تاراتۋ كومپانيياسى قاتار جۇمىس ٸستەيتٸن جاعدايلار بار. بۇل قوس تاريفكە ەكەلەدٸ. دەلدال پايدا تابادى, ال قارجىلىق جٷكتەمە حالىققا تٷسەدٸ.
جەكە ينۆەستورلار گازداندىرىلماعان كٶشەلەرگە قۇبىر تارتادى. شىعىنىن ٶتەگەن سوڭ جەلٸنٸ قاراۋسىز قالدىرادى. بٷگٸندە مۇنداي يەسٸز جەلٸلەردٸڭ ۇزىندىعى 4 000 كم-دەن اسادى.
زاڭ جوباسى ينۆەستوردى جەلٸنٸ ٶزٸ قوسىلعان گاز تاراتۋ ۇيىمىنىڭ مەنشٸگٸنە بەرۋگە مٸندەتتەۋدٸ كٶزدەيدٸ. بۇل تەحنيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن قىزمەت كٶرسەتۋدٸ بٸر ورتالىققا شوعىرلاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قولدانىستاعى تاريف جٷيەسٸ كليماتتىق ەرەكشەلٸكتەردٸ جەنە ناقتى تۇتىنۋدى ەسكەرمەيدٸ. مىسالى, جىلى ٶڭٸردەگٸ 200 شارشى مەتر ٷي سۋىق ايماقتاعى دەل سونداي ٷيگە قاراعاندا كٶبٸرەك گاز تۇتىنادى. بٸراق تاريف بٸردەي. بۇل ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸككە قايشى جەنە ٷنەمدەۋگە ىنتالاندىرمايدى.
ۇسىنىس – تۇتىنۋ نورماسىن بەكٸتۋ جەنە نورمادان اسقان كٶلەمگە سارالانعان تاريف ەنگٸزۋ. ٶزبەكستاندا مۇنداي جٷيە بار. باتىس قازاقستان وبلىسى ٷشٸن ايلىق نورما 800 م³ كٶلەمٸندە بەلگٸلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
گاز سالاسىنداعى ەڭ ٷلكەن پروبلەما – ەسەپتٸڭ دەل ەمەستٸگٸ.
2,8 ملن ابونەنتتٸڭ:
•2,1 ميلليونىندا كٶرسەتكٸشتەر قولمەن الىنادى نەمەسە فوتو ارقىلى جٸبەرٸلەدٸ
•1,9 ملن QazaqGaz Aimaq ابونەنتٸنٸڭ تەك 100 مىڭى عانا قاشىقتان ەسەپ بەرەتٸن قۇرىلعىمەن جابدىقتالعان
بۇل جٷيەدە تولىق باقىلاۋ جوق دەگەن سٶز. كٶرسەتكٸشتەرگە قولجەتٸمسٸزدٸك, ادامي فاكتور جەنە بۇرمالاۋ تەۋەكەلٸ جوعارى.
زاڭ جوباسى قاشىقتان ەسەپكە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشۋگە باعىتتالعان. ەسەپتەگٸشتەردٸ ورناتۋ شىعىنى گاز جەتكٸزۋشٸلەر ەسەبٸنەن جٷرگٸزٸلۋٸ تيٸس.
2025 جىلى سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ تۇتىنۋى 2,0 ملن توننا, ٶندٸرٸسٸ 1,8 ملن توننا بولدى. ياعني قۇرىلىمدىق تاپشىلىق قالىپتاسقان.
باعا جىلىتۋ ماۋسىمىندا تونناسىنا 150–200 مىڭ تەڭگەدەن 250–300 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ٶسەدٸ. باعا مەملەكەتتٸك رەتتەۋسٸز قالادى.
سونىمەن قاتار 3 000 اۆتوگاز قۇيۋ ستانتسيياسىنىڭ 90% جەر ٷستٸ رەزەرۆۋارلارىمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. 2025 جىلى تٷركٸستان جەنە اتىراۋ وبلىستارىندا جارىلىستار تٸركەلدٸ.
ۇسىنىستار:
-جاڭا ستانتسييالاردا رەزەرۆۋارلاردى جەر استىنا مٸندەتتەۋ
-قولدانىستاعىلارعا 2031 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيٸن كٶشۋ
-زاڭسىز تولتىرۋعا تىيىم سالۋ
بۇل زاڭ جوباسى باعانى كٶتەرۋ نەمەسە تٷسٸرۋ تۋرالى ەمەس. بۇل:
-بيۋروكراتييالىق تٸزبەكتٸ قىسقارتۋ
-دەلدالدىق سحەمالاردى جويۋ
-ەسەپتٸ تسيفرلاندىرۋ
-ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸك ەنگٸزۋ
-قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋ
گاز – قالپىنا كەلمەيتٸن رەسۋرس. ونى بەيبەرەكەت پايدالانۋ بولاشاقتا ەنەرگەتيكالىق جەنە ەكونوميكالىق تەۋەكەلگە ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
سۇراق بٸرەۋ: سالاداعى قالىپتاسقان مٷددەلەر بۇل ٶزگەرٸستەرگە جول بەرە مە, ەلدە گاز نارىعىنداعى بەيرەسمي سحەمالار تاعى دا رەفورمانى تەجەي مە.
