ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل جانبىرشين كۋلۋاردا تانىستىرعان زاڭ جوباسى ءدال وسى پروبلەمالاردى اشىق كورسەتتى. ماسەلە تەك تاريفتە ەمەس، باسقارۋدا، باقىلاۋدا جانە جاۋاپكەرشىلىكتە.

 

بۇگىندە گاز ءوندىرۋ جىلىنا شامامەن 60 ملرد تەكشە مەتردى قۇرايدى. ونىڭ 21،6 ملرد تەكشە مەترى ىشكى تۇتىنۋعا جۇمسالادى. ەلدى گازداندىرۋ دەڭگەيى 64،2%. سىرتتاي ءبارى جەتكىلىكتى كورىنگەنىمەن، تۇتىنۋ قارقىنى ارتىپ جاتىر. گاز ارزان رەسۋرس رەتىندە قابىلدانعان سايىن، ۇنەمدەۋ ماسەلەسى شەتكە ىسىرىلۋدا.

 

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، ەنەرگيا رەسۋرستارى قولجەتىمدى بولعانى ءۇشىن باقىلاۋسىز جۇمسالماۋى ءتيىس. گاز ستراتەگيالىق رەسۋرس رەتىندە قارالۋى كەرەك.

 

جىل سايىن ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋعا قوماقتى بيۋدجەت بولىنەدى. ءبىراق ءبىرقاتار نىسان ۋاقتىلى ىسكە قوسىلماي وتىر. سەبەبى ايقىن:

•جوبالاۋ كەمشىلىكتەرى

•قۇرىلىس ساپاسىنىڭ ولقىلىعى

•نىساندى قابىلداۋ ءراسىمىنىڭ شامادان تىس كۇردەلىلىگى

 

ءقازىر ءبىر وبەكتىنى بەرۋ بىرنەشە ساتىمەن وتەدى: اكىمدىك، قارجى مينيسترلىگى، سامۇرىق قازىنا، QazaqGaz، QazaqGaz Aimaq. ناتيجەسىندە دايىن ينفراقۇرىلىم اكىمدىك بالانسىندا تۇرىپ قالادى. تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتىلمەيدى. تۇرعىندار گازسىز وتىرادى.

 

تاعى ءبىر تۇيتكىل – دەلدالدىق سحەما. ءبىر گاز قۇبىرىندا ەكى گاز تاراتۋ كومپانياسى قاتار جۇمىس ىستەيتىن جاعدايلار بار. بۇل قوس تاريفكە اكەلەدى. دەلدال پايدا تابادى، ال قارجىلىق جۇكتەمە حالىققا تۇسەدى.

 

جەكە ينۆەستورلار گازداندىرىلماعان كوشەلەرگە قۇبىر تارتادى. شىعىنىن وتەگەن سوڭ جەلىنى قاراۋسىز قالدىرادى. بۇگىندە مۇنداي يەسىز جەلىلەردىڭ ۇزىندىعى 4 000 كم-دەن اسادى.

 

زاڭ جوباسى ينۆەستوردى جەلىنى ءوزى قوسىلعان گاز تاراتۋ ۇيىمىنىڭ مەنشىگىنە بەرۋگە مىندەتتەۋدى كوزدەيدى. بۇل تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك پەن قىزمەت كورسەتۋدى ءبىر ورتالىققا شوعىرلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

 

قولدانىستاعى تاريف جۇيەسى كليماتتىق ەرەكشەلىكتەردى جانە ناقتى تۇتىنۋدى ەسكەرمەيدى. مىسالى، جىلى وڭىردەگى 200 شارشى مەتر ءۇي سۋىق ايماقتاعى ءدال سونداي ۇيگە قاراعاندا كوبىرەك گاز تۇتىنادى. ءبىراق تاريف بىردەي. بۇل الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە قايشى جانە ۇنەمدەۋگە ىنتالاندىرمايدى.

 

ۇسىنىس – تۇتىنۋ نورماسىن بەكىتۋ جانە نورمادان اسقان كولەمگە سارالانعان تاريف ەنگىزۋ. وزبەكستاندا مۇنداي جۇيە بار. باتىس قازاقستان وبلىسى ءۇشىن ايلىق نورما 800 م³ كولەمىندە بەلگىلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر.

 

گاز سالاسىنداعى ەڭ ۇلكەن پروبلەما – ەسەپتىڭ ءدال ەمەستىگى.

 

2،8 ملن ابونەنتتىڭ:

•2،1 ميلليونىندا كورسەتكىشتەر قولمەن الىنادى نەمەسە فوتو ارقىلى جىبەرىلەدى

•1،9 ملن QazaqGaz Aimaq ابونەنتىنىڭ تەك 100 مىڭى عانا قاشىقتان ەسەپ بەرەتىن قۇرىلعىمەن جابدىقتالعان

 

بۇل جۇيەدە تولىق باقىلاۋ جوق دەگەن ءسوز. كورسەتكىشتەرگە قولجەتىمسىزدىك، ادامي فاكتور جانە بۇرمالاۋ تاۋەكەلى جوعارى.

 

زاڭ جوباسى قاشىقتان ەسەپكە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋگە باعىتتالعان. ەسەپتەگىشتەردى ورناتۋ شىعىنى گاز جەتكىزۋشىلەر ەسەبىنەن جۇرگىزىلۋى ءتيىس.

 

2025 جىلى سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ تۇتىنۋى 2،0 ملن توننا، ءوندىرىسى 1،8 ملن توننا بولدى. ياعني قۇرىلىمدىق تاپشىلىق قالىپتاسقان.

 

باعا جىلىتۋ ماۋسىمىندا تونناسىنا 150–200 مىڭ تەڭگەدەن 250–300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسەدى. باعا مەملەكەتتىك رەتتەۋسىز قالادى.

 

سونىمەن قاتار 3 000 اۆتوگاز قۇيۋ ستانسياسىنىڭ 90% جەر ءۇستى رەزەرۆۋارلارىمەن جۇمىس ىستەيدى. 2025 جىلى تۇركىستان جانە اتىراۋ وبلىستارىندا جارىلىستار تىركەلدى.

 

ۇسىنىستار:

-جاڭا ستانسيالاردا رەزەرۆۋارلاردى جەر استىنا مىندەتتەۋ

-قولدانىستاعىلارعا 2031 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن كوشۋ

-زاڭسىز تولتىرۋعا تىيىم سالۋ

 

بۇل زاڭ جوباسى باعانى كوتەرۋ نەمەسە ءتۇسىرۋ تۋرالى ەمەس. بۇل:

-بيۋروكراتيالىق تىزبەكتى قىسقارتۋ

-دەلدالدىق سحەمالاردى جويۋ

-ەسەپتى سيفرلاندىرۋ

-الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك ەنگىزۋ

-قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ

 

گاز – قالپىنا كەلمەيتىن رەسۋرس. ونى بەيبەرەكەت پايدالانۋ بولاشاقتا ەنەرگەتيكالىق جانە ەكونوميكالىق تاۋەكەلگە اكەلۋى مۇمكىن.

 

سۇراق بىرەۋ: سالاداعى قالىپتاسقان مۇددەلەر بۇل وزگەرىستەرگە جول بەرە مە، الدە گاز نارىعىنداعى بەيرەسمي سحەمالار تاعى دا رەفورمانى تەجەي مە.