Ernat Qydyrmollaev: «ShQO ákimdigi jastardyń islamtanýdaǵy bilimin tereńdetý úshin jyl saiyn oqý grantyn bóledi»
– Ernat Qydyrmollauly, Shyǵys Qazaqstan oblysynda qansha tirkelgen dini birlestikter bar? Basqarmanyń olarmen aradaǵy jumysy jaiynda az-kem aityp berseńiz.
– Shyǵys Qazaqstan oblysynda tirkelgen dini sýbektilerdiń sany – 314. Olar 12 konfessiiadan quralyp, oblys aýmaǵynda 300-den astam ǵimarattarda ózderiniń jumysyn jalǵastyrýda. Iaǵni árbir dini birlestiktiń jamaǵattarymen jumys isteýine barlyq jaǵdai jasalǵan.
Búgingi tańda ShQO Din isteri basqarmasy olarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, ortaq maqsat-mindetterdi júzege asyrýda. Kezdesýler, sporttyq sharalar, dóńgelek ústelder ótkizip, óńirde din salasyna qatysty týyndaǵan máselelerdi talqylap, ortaq sheshimge kelemiz.
Sonymen qatar 2018 jyldan beri dini birlestikterde Ashyq esik kúni ótkizilip keledi. Iaǵni oblys turǵyndary belgili bir birlestikke baryp, onyń qyzmeti, alǵa qoiǵan maqsaty týraly bilip, qajetti aqparat ala alady.
Qazir álemde oryn alǵan pandemiiaǵa bailanysty kezdesýlerdiń barlyǵy onlain rejimine aýysyp, birqatar ózgertýler engizildi. Degenmen din máselesine qatysty qyzyǵýshylyq óz ózektiligin joǵaltqan joq. Bir másele týyndap jatsa, dini birlestikter basqaramaǵa nemese bizdiń ortalyqqa kelip, ony barynsha qarastyryp, oń sheshimin tabýǵa tyrysamyz.
– Osydan biraz jyl buryn ShQO Din isteri jónindegi basqarmanyń bastamasymen «Qazaqstannyń dini aǵymdary» dep atalatyn mobildi qosymsha paida bolǵan edi. Jańa tehnologiiaǵa súienip jasalynǵan bul qosymsha oblystaǵy jastardyń dini saýattylyǵyn qanshalyqty keńeitti?
– 2017 jyly «Qazaqstannyń dini aǵymdary» dep atalatyn mobildi qosymsha iske qosyldy. Mobildi qosymshany qosýdaǵy maqsat el azamattaryna Qazaqstandaǵy dini aǵymdar jaiynda mol maǵlumat berý boldy.
Mobildi qosymsha kez kelgen adamdy ekstremistik baǵyttaǵy dini uiymdardyń úgit-nasihatynan qorǵaýǵa septesti. Degenmen áleýmettik jeliler men internet keńistiginiń ilgerileýi nátijesinde atalmysh mobildi qosymshanyń bastapqy ózektiligi tómendep, qoldanýshylar sany da azaia bastady.
Búginde árbir dini birlestikterdiń, uiymdar men basqarmalardyń jeke áleýmettik paraqshalary men saittary bar. Onda elimizde tirkelgen dini aǵymdar týraly jáne destrýktivti dini aǵymdardan ózin qalai saqtandyra bilýdiń joldary jaiynda aqparattar qatary kóp. Sondyqtan mobildi qosymshanyń áý bastaǵy mańyzdylyǵy joǵalǵandyqtan, basqarma mamandary tsifrlandyrý júiesine qatysty ózge jobalardy júzege asyrýda.
– Taiaýda basqarmanyń uiytqy bolýymen Din máselelerin zertteý ortalyǵynyń mamandaryna arnalǵan onlain-seminar ótkenin estidik. Jalpy, mundai seminar jergilikti jerdegi mamandardyń biliktiligin qanshalyqty kóteredi dep oilaisyz?
– Jalpy, bizdiń ortalyqtyń mamandaryna tanymdyq jáne taqyryptyq seminarlar turaqty túrde ótkizilip turady. Óitkeni bizdiń mamandar dini máseleni zertteýmen qatar, destrýktivti dini aǵymdardyń qurbanyna ainalǵan azamattarmen tyǵys bailanysta jumys atqarady. Ol úshin jan-jaqty maman bolý mańyzdy.
Elimizdegi sońǵy áleýmettik, saiasi jaǵdailardan habardar bolyp, kez kelgen jaǵdaiǵa beiimdelý baǵytyna qatysty treningter uiymdastyryp kelemiz. Aita ketý kerek, ortalyqta tórt bólim bar – ákimshilik, taldaý jáne aqparattyq-túsindirý bólimi, destrýktivti aǵymdardyń qyzmetinen zardap shekkenderge keńestik kómek kórsetý bólimi, internet keńistigindegi blogerlik jáne qarsy nasihattyq jumysyn monitoringileý bólimi.
Olardyń árqaisysy óz baǵyttary boiynsha jumys júrgizedi. QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń Din isteri komitetiniń qoldaýy men nusqaýlyǵynyń nátijesinde ár bólimniń mamandaryna arnalǵan seminarlar ótkizilip turady.
Qazir barlyq jumysymyz onlain rejimine aýysty. Biraq bul taqyryp ózektiligi men qatysýshylar sanyna esh kedergi keltirgen emes. Meniń oiymsha, sapaly mamandar – bilimdi mamandar. Zaman aǵymyna sai beiimdelgen, jańa tehnologiiany meńgergen jáne psihologiiadan habary bar mamandar ortalyqtyń kásibi bedelin joǵarylatýǵa zor septigin tigizbek.
– Ernat myrza, ShQO Din isteri jónindegi basqarma men Qazaqstan Musylmandary dini basqarmasymen aradaǵy jumysy jaiynda az-kem aita ketseńiz?
– Oblystyq Din isteri jónindegi basqarmasy Qazaqstan Musylmandary dini basqarmasynyń (QMDB) Semei jáne Óskemen aimaǵy boiynsha filialdarymen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Óitkeni eki jaqtyń da maqsaty bir – elimizdiń zaiyrlylyǵy týraly halyq arasynda keń nasihat júrgizip, adamdardyń rýhani bilimdiligin arttyrý. Sonymen qatar qazirgi pandemiia kezinde dini mekemelerdiń jumysy, din salasyndaǵy shekteýler týraly túsindirme jumystaryn júrgizýdemiz.
QMDB Shyǵys Qazaqstan oblysy boiynsha bekitken 4 teolog maman halyqpen kezdesýler júrgizip, din salasynda týyndaǵan ózekti saýaldarǵa jaýap beredi. Jáne dini meiramdardy birlese ótkizip, konfessiiaaralyq kelisimge basa nazar qoiýda. Ol – Qurban ait, pasha, Qazaqstan halqynyń rýhani kelisim kúnin birlese ótkizý.
Aita ketý kerek, osy ispettes meiramdar ult pen ulystar arasyndaǵy dostyqty nyǵaityp, Qazaqstan birtutas memleket ekenin aishyqtai túsedi. Sonymen qatar mektep túlekterine oblys ákimi Danial Ahmetovtiń islamtaný, dintaný bilimderin tereńdetip oqý úshin jyl saiyn oqý granty bólinedi. Osy ýaqyt aralyǵynda 9 mektep túlegi Nur-Múbarak Egipet Islam mádenieti ýniversitetinde bilim alýda. Bul jumys aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tappaq.
– Oblys aýmaǵynda jat aǵymnyń jeteginde ketken azamattardy qalai anyqtaisyzdar? Olarmen qandai jumystar júrgizip jatyrsyzdar?
– Jat aǵymnyń jeteginde ketip, ony qurbanyna ainalǵan azamattardy anyqtaýdyń birneshe joly qarastyrylǵan. Aita ketsek, bizdiń ortalyqta senim telefony jumys isteidi. Oǵan destrýktivti dini aǵymnyń qurbany atanǵan azamattardyń jaqyndary men týystary habarlasyp, aqparat bere alady. Sondai-aq jergilikti dini mekemelerge monitoring jumysy júrgiziledi, iaǵni kelýshiler men din ýaǵyzdaýshylarynyń jumysy saralanady. Áleýmettik jeliler men internet keńistiginde de monitoring jumys júrgizilip, QR Zańymen ruqsat etilmen saittar men paraqshalaryn qoldanýshylardyń tizimi jasalyp, olarmen jekelei jumys júrgiziledi.
Jat aǵymnyń jeteginde ketip, onyń qurbany atanǵan oblys turǵyndarymen psihologiialyq, memlekettik din salasyndaǵy zańnyń negizgi tarmaqtaryn túsindirý boiynsha ońaltý jumystary da qarastyrylǵan. Onyń jáne otbasynda týyndaǵan máseleleri bolsa, jergilikti atqarýshy organdarmen birlese áleýmettik kómek berý qarastyrylǵan. Iaǵni jumysqa ornalastyrý, turǵyn úi kezegine qoiý, áleýmettik tólemder boiynsha aqparat berý.
Bizdiń ortalyqtyń basty mindeti – zaiyrlylyq printsipterin saqtai otyryp, azamattardy destrýktivti dini aǵymdar men estremistik toptardyń qataryna túspeýiniń aldyn alý jáne olardyń qurbandaryna keńestik kómek berý. Jat aǵymnyń jeteginde ketken azamattarmen psihologtar, teologtar jumys istep, qalypty ómirge beiimdelýine nusqaý beredi. Árine, bul bir kúnniń jumysy emes, ol – keshendi jumys. Jekelei, otbasymen túsindirý jumystaryn júrgizip, barynsha kómek pen qoldaý kórsetýge ázir.
Suhbattasqan Ásem JYLQYShEVA
