Qazaqstannyń energetikalyq sektory energetikalyq qaýipsizdik pen ornyqty damýdy qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqaratyn el ekonomikasynyń negizgi salalarynyń biri bolyp sanalady. Qazaqstan munai, gaz jáne kómir siiaqty tabiǵi resýrstardyń qomaqty qorlaryna ie bola otyryp, olardy paidalanýdy ońtailandyrýǵa, zamanaýi tehnologiialardy engizýge jáne energetika sektorynyń turaqty damýyna qol jetkizýge umtylady.
Sońǵy jyldary elimizde energetikalyq infraqurylymnyń jumys isteýin jaqsartýǵa, investitsiialyq tartymdylyqty arttyrýǵa jáne tsifrlyq tehnologiialardy engizýge baǵyttalǵan aýqymdy reformalar men jańǵyrtýlar júrgizilýde. Bul turǵyda energetika sektoryndaǵy qazirgi tendentsiialar men ózgeristerdi eskerý óte mańyzdy, óitkeni olar ekonomikanyń damýyna jáne halyqtyń ómirine aitarlyqtai áser etedi. 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda basym sektorda ne istelindi – PrimeMinister.kz saity redaktsiiasynyń sholýynda.
Munai men gaz óndirý
2024 jyldyń basynan bastap Qazaqstan munai men gaz óndirýdiń aitarlyqtai kólemin kórsetip keledi. Barlyǵy 44,7 mln tonna munai men gaz kondensaty óndirildi, onyń negizgi bóligi «Teńizshevroil», «Qarashyǵanaq Petroleým Oper. B.V.» jáne «Nort Kaspian Opereiting Kompani B.V.» kompaniialaryna tiesili. Gaz óndirisi de 30 mlrd tekshe metrge deiin ósti, bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 101%-ǵa joǵary.
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstannyń munai salasy turaqty serpindi kórsetti. Atap aitqanda, «Qarashyǵanaq Petroleým Oper. B.V.» (KPO) kompaniiasy Qarashyǵanaq ken ornyn keńeitý boiynsha belsendi jumys isteýde. Igerý jospary sheńberinde suiyq kómirsýtekterdi óndirýdiń qazirigi deńgeiin jylyna 11 mln tonna deńgeiinde ustap turýǵa baǵyttalǵan Qarashyǵanaq-1A jáne Qarashyǵanaq-1B keńeitý jobalary kózdelgen. Atalǵan jobalar 2028 jyly aiaqtalady dep kútilýde.
«Teńizshevroil» (TShO) kompaniiasy óndiristi jylyna 12 mln tonnaǵa ulǵaitýǵa múmkindik beretin Keleshekte keńeitý jobasyn (KKJ)/Uńǵyma erneýiniń qysymyn basqarý jobasyn (UEQBJ) iske asyrýdy jalǵastyrýda. 2024 jyldyń sáýirinde TShO UEQBJ nysandaryn paidalanýǵa kiristi, al KKJ iske qosylýy 2025 jyldyń maýsymyna josparlanǵan.
Gaz salasynyń damýy
Gaz óndirý kólemi 2013 jylǵy 42,3 mlrd tekshe metrden 2023 jyly 59,1 mlrd tekshe metrge deiin ulǵaidy. 2024 jyldyń 6 aiynyń qorytyndysy boiynsha gaz óndirý kóleminiń ósýi de oń serpindi kórsetip otyr. 2030 jylǵa qarai óndiris kólemi 91 mlrd tekshe metrge deiin ósedi dep kútilýde.
2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstanda gazben qamtý deńgeii 60% qurady, tabiǵi gazǵa 12 mln adam qol jetkize aldy. 2024 jylǵa 128 eldi mekendi gazdandyrý josparlanǵan, bul gazben jabdyqtaý deńgeiin 61,8%-ǵa deiin arttyrady.
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 107 jobany iske asyrýǵa 89,3 mlrd teńge bólindi. Bul 232,6 myńnan astam halqy bar 44 eldi mekendi gazben qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Budan basqa, jyl sońyna deiin 300 myńnan astam adamdy gazben qamtamasyz etýge jáne 1,7 myń km gaz qubyrlaryn jańǵyrtýǵa – iaǵni jańa qurylysqa qosymsha 105,4 mlrd teńge bólinetin bolady.
Jylýmen jabdyqtaýdy jańǵyrtý
Energetika ministrligi jylýmen jabdyqtaý júielerin jańǵyrtý jumysyn jalǵastyrýda. Bekitilgen keste sheńberinde 9,3 myń km elektr berý jelilerine, 195 qosalqy stansalarǵa, 1 537 taratý pýnktterine jáne transformatorlyq qosalqy stansalarǵa kúrdeli jóndeý júrgizildi. Biyl 20,8 myń km elektr berý jelileri men 422 qosalqy stansaǵa jóndeý júrgizý kózdelgen, sondai-aq 10 energoblokty, 55 qazandyqty jáne 45 týrbinany kúrdeli jóndeý josparlanyp otyr.
Elektr energiiasy óndirisi
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstanda 60,169 mlrd kVt/s tutyný kezinde 60,449 mlrd kVt/s elektr energiiasy óndirildi. Bul kórsetkishter elimizdiń elektr jelilik infraqurylymynyń turaqtylyǵyn kórsetedi.
Balamaly energiia kózderin damytý
2024 jyldyń alǵashqy 6 aiynda jańartylatyn kózderden elektr energiiasyn óndirý kólemi saǵatyna 3,8 mlrd kVt qurady, bul elektr energiiasyn óndirýdiń jalpy kóleminiń 6,47%-yn quraidy. Elimizde belgilengen qýaty 2,9 myń MVt bolatyn 148 JEK nysany jumys isteidi. Osy jyldyń sońyna deiin qýaty 196,9 MVt bolatyn 6 jańa JEK jobasyn paidalanýǵa berý josparlanýda.
Elektr energetikasy infraqurylymyn jańǵyrtý
Investitsiialyq baǵdarlamalar sheńberinde elektr jelilik sharýashylyqty rekonstrýktsiialaý jáne jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. 2024-2029 jyldary 300 mlrd teńgege deiingi jobalardy qarjylandyrý josparlanýda. «Tarifti investitsiiaǵa aiyrbastaý» baǵdarlamasy sheńberinde qaitarymdy investitsiialardyń jyldyq limitin 32 mlrd teńgeden 428 mlrd teńgege deiin ulǵaitý kózdelgen, bul qoldanystaǵy energetikalyq obektilerdi jańǵyrtýǵa múmkindik beredi.
Energetika salasyn tsifrlandyrý
2024 jyly birneshe negizgi bastama júzege asyryldy. Atap aitqanda, jer qoinaýyn paidalanýshylardyń litsenziialyq-kelisimsharttaryna tsifrlyq monitoring júrgizý boiynsha pilottyq joba iske qosyldy. «Tsifrlyq generatsiia kartasy» modýli tájiribelik paidalanýǵa engizilip, jańartylatyn energiia kózderi boiynsha esepterdi qabyldaý bastaldy. «Energetikanyń tsifrlyq platformasy» sheńberinde energiia óndirýshi kásiporyndardyń pasporty men memlekettik organdar men tutynýshylarǵa arnalǵan kabinetterdi qosa alǵanda, túrli modýlder ázirlenip, engizildi. Osy jylǵa arnalǵan josparlar júieni damytýdy jáne protsesterdi odan ári tsifrlandyrýdy qamtidy, bul energetika resýrstaryn basqarýdyń ashyqtyǵy men tiimdiligin arttyrýǵa yqpal etýi tiis.
Sonymen qatar memlekettik qyzmetterdi avtomattandyrý jáne munai-gaz salasy úshin taýarlardyń elektrondy jikteýishterin qurý jobalaryn atap ótken jón. Jasandy intellekt elementterin paidalana otyryp, jetkizý josparyn avtomattandyrý, motor mailaryn tańbalaý jáne qadaǵalaý boiynsha pilottyq jobalardy iske qosý jumystary júrgizilip keledi.
Zańnamadaǵy ózgerister jáne jańǵyrtý
2024 jylǵy 8 shildede Qazaqstanda «Jylý energetikasy týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń zańy qabyldandy, bul jylý energetikasy salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteýdegi mańyzdy qadam boldy. Atalǵan zań alǵash ret jylý energiiasyn óndirýge, tasymaldaýǵa, satýǵa jáne tutynýǵa qatysty normalardy júieledi. Bul qujattyń negizgi maqsaty – jylýmen jabdyqtaý júieleriniń sapaly jumys isteýin jáne damýyn qamtamasyz etý. Jańa zań sheńberinde jylý energetikasy salasynyń úzdiksiz jumys isteýin qamtamasyz etý úshin retteý júiesi jańǵyrtyldy, jańa tetikter engizilip, qoldanystaǵylary kúsheitildi. Sondai-aq memlekettik retteýdiń maqsattary, mindetteri men qaǵidattary aiqyndalyp, salanyń damý jaǵdaiyn josparlaý jáne baǵalaý tetikteri engizildi. Buǵan jylýmen jabdyqtaý júiesin qurylymdaý, protseske qatysýshylardyń quqyǵy men mindetterin retteý, tariftik retteý tetikterin jańartý jáne energiia únemdeýdi qoldaý kiredi.
