قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق سەكتورى ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگٸزگٸ سالالارىنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. قازاقستان مۇناي, گاز جەنە كٶمٸر سيياقتى تابيعي رەسۋرستاردىڭ قوماقتى قورلارىنا يە بولا وتىرىپ, ولاردى پايدالانۋدى وڭتايلاندىرۋعا, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە جەنە ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ تۇراقتى دامۋىنا قول جەتكٸزۋگە ۇمتىلادى.
سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جۇمىس ٸستەۋٸن جاقسارتۋعا, ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋعا جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالار مەن جاڭعىرتۋلار جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل تۇرعىدا ەنەرگەتيكا سەكتورىنداعى قازٸرگٸ تەندەنتسييالار مەن ٶزگەرٸستەردٸ ەسكەرۋ ٶتە ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ ولار ەكونوميكانىڭ دامۋىنا جەنە حالىقتىڭ ٶمٸرٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتەدٸ. 2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا باسىم سەكتوردا نە ٸستەلٸندٸ – PrimeMinister.kz سايتى رەداكتسيياسىنىڭ شولۋىندا.
مۇناي مەن گاز ٶندٸرۋ
2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ قازاقستان مۇناي مەن گاز ٶندٸرۋدٸڭ ايتارلىقتاي كٶلەمٸن كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. بارلىعى 44,7 ملن توننا مۇناي مەن گاز كوندەنساتى ٶندٸرٸلدٸ, ونىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ «تەڭٸزشەۆرويل», «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەر. ب.ۆ.» جەنە «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني ب.ۆ.» كومپانييالارىنا تيەسٸلٸ. گاز ٶندٸرٸسٸ دە 30 ملرد تەكشە مەترگە دەيٸن ٶستٸ, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 101%-عا جوعارى.
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا قازاقستاننىڭ مۇناي سالاسى تۇراقتى سەرپٸندٸ كٶرسەتتٸ. اتاپ ايتقاندا, «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەر. ب.ۆ.» (كپو) كومپانيياسى قاراشىعاناق كەن ورنىن كەڭەيتۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەۋدە. يگەرۋ جوسپارى شەڭبەرٸندە سۇيىق كٶمٸرسۋتەكتەردٸ ٶندٸرۋدٸڭ قازٸرٸگٸ دەڭگەيٸن جىلىنا 11 ملن توننا دەڭگەيٸندە ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان قاراشىعاناق-1ا جەنە قاراشىعاناق-1ب كەڭەيتۋ جوبالارى كٶزدەلگەن. اتالعان جوبالار 2028 جىلى اياقتالادى دەپ كٷتٸلۋدە.
«تەڭٸزشەۆرويل» (تشو) كومپانيياسى ٶندٸرٸستٸ جىلىنا 12 ملن تونناعا ۇلعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كەلەشەكتە كەڭەيتۋ جوباسىن (ككج)/ۇڭعىما ەرنەۋٸنٸڭ قىسىمىن باسقارۋ جوباسىن (ۇەقبج) ٸسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋدا. 2024 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە تشو ۇەقبج نىساندارىن پايدالانۋعا كٸرٸستٸ, ال ككج ٸسكە قوسىلۋى 2025 جىلدىڭ ماۋسىمىنا جوسپارلانعان.
گاز سالاسىنىڭ دامۋى
گاز ٶندٸرۋ كٶلەمٸ 2013 جىلعى 42,3 ملرد تەكشە مەتردەن 2023 جىلى 59,1 ملرد تەكشە مەترگە دەيٸن ۇلعايدى. 2024 جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا گاز ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸ دە وڭ سەرپٸندٸ كٶرسەتٸپ وتىر. 2030 جىلعا قاراي ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 91 ملرد تەكشە مەترگە دەيٸن ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا گازبەن قامتۋ دەڭگەيٸ 60% قۇرادى, تابيعي گازعا 12 ملن ادام قول جەتكٸزە الدى. 2024 جىلعا 128 ەلدٸ مەكەندٸ گازداندىرۋ جوسپارلانعان, بۇل گازبەن جابدىقتاۋ دەڭگەيٸن 61,8%-عا دەيٸن ارتتىرادى.
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا 107 جوبانى ٸسكە اسىرۋعا 89,3 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. بۇل 232,6 مىڭنان استام حالقى بار 44 ەلدٸ مەكەندٸ گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇدان باسقا, جىل سوڭىنا دەيٸن 300 مىڭنان استام ادامدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە 1,7 مىڭ كم گاز قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋعا – ياعني جاڭا قۇرىلىسقا قوسىمشا 105,4 ملرد تەڭگە بٶلٸنەتٸن بولادى.
جىلۋمەن جابدىقتاۋدى جاڭعىرتۋ
ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ جىلۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. بەكٸتٸلگەن كەستە شەڭبەرٸندە 9,3 مىڭ كم ەلەكتر بەرۋ جەلٸلەرٸنە, 195 قوسالقى ستانسالارعا, 1 537 تاراتۋ پۋنكتتەرٸنە جەنە ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانسالارعا كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزٸلدٸ. بيىل 20,8 مىڭ كم ەلەكتر بەرۋ جەلٸلەرٸ مەن 422 قوسالقى ستانساعا جٶندەۋ جٷرگٸزۋ كٶزدەلگەن, سونداي-اق 10 ەنەرگوبلوكتى, 55 قازاندىقتى جەنە 45 تۋربينانى كٷردەلٸ جٶندەۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەلەكتر ەنەرگيياسى ٶندٸرٸسٸ
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا قازاقستاندا 60,169 ملرد كۆت/س تۇتىنۋ كەزٸندە 60,449 ملرد كۆت/س ەلەكتر ەنەرگيياسى ٶندٸرٸلدٸ. بۇل كٶرسەتكٸشتەر ەلٸمٸزدٸڭ ەلەكتر جەلٸلٸك ينفراقۇرىلىمىنىڭ تۇراقتىلىعىن كٶرسەتەدٸ.
بالامالى ەنەرگييا كٶزدەرٸن دامىتۋ
2024 جىلدىڭ العاشقى 6 ايىندا جاڭارتىلاتىن كٶزدەردەن ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ ساعاتىنا 3,8 ملرد كۆت قۇرادى, بۇل ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋدٸڭ جالپى كٶلەمٸنٸڭ 6,47%-ىن قۇرايدى. ەلٸمٸزدە بەلگٸلەنگەن قۋاتى 2,9 مىڭ مۆت بولاتىن 148 جەك نىسانى جۇمىس ٸستەيدٸ. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن قۋاتى 196,9 مۆت بولاتىن 6 جاڭا جەك جوباسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ
ينۆەستيتسييالىق باعدارلامالار شەڭبەرٸندە ەلەكتر جەلٸلٸك شارۋاشىلىقتى رەكونسترۋكتسييالاۋ جەنە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. 2024-2029 جىلدارى 300 ملرد تەڭگەگە دەيٸنگٸ جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جوسپارلانۋدا. «تاريفتٸ ينۆەستيتسيياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە قايتارىمدى ينۆەستيتسييالاردىڭ جىلدىق ليميتٸن 32 ملرد تەڭگەدەن 428 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتۋ كٶزدەلگەن, بۇل قولدانىستاعى ەنەرگەتيكالىق وبەكتٸلەردٸ جاڭعىرتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ەنەرگەتيكا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ
2024 جىلى بٸرنەشە نەگٸزگٸ باستاما جٷزەگە اسىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ليتسەنزييالىق-كەلٸسٸمشارتتارىنا تسيفرلىق مونيتورينگ جٷرگٸزۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبا ٸسكە قوسىلدى. «تسيفرلىق گەنەراتسييا كارتاسى» مودۋلٸ تەجٸريبەلٸك پايدالانۋعا ەنگٸزٸلٸپ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ بويىنشا ەسەپتەردٸ قابىلداۋ باستالدى. «ەنەرگەتيكانىڭ تسيفرلىق پلاتفورماسى» شەڭبەرٸندە ەنەرگييا ٶندٸرۋشٸ كەسٸپورىنداردىڭ پاسپورتى مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن تۇتىنۋشىلارعا ارنالعان كابينەتتەردٸ قوسا العاندا, تٷرلٸ مودۋلدەر ەزٸرلەنٸپ, ەنگٸزٸلدٸ. وسى جىلعا ارنالعان جوسپارلار جٷيەنٸ دامىتۋدى جەنە پروتسەستەردٸ ودان ەرٸ تسيفرلاندىرۋدى قامتيدى, بۇل ەنەرگەتيكا رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ اشىقتىعى مەن تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋٸ تيٸس.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ جەنە مۇناي-گاز سالاسى ٷشٸن تاۋارلاردىڭ ەلەكتروندى جٸكتەۋٸشتەرٸن قۇرۋ جوبالارىن اتاپ ٶتكەن جٶن. جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرٸن پايدالانا وتىرىپ, جەتكٸزۋ جوسپارىن اۆتوماتتاندىرۋ, موتور مايلارىن تاڭبالاۋ جەنە قاداعالاۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبالاردى ٸسكە قوسۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
زاڭناماداعى ٶزگەرٸستەر جەنە جاڭعىرتۋ
2024 جىلعى 8 شٸلدەدە قازاقستاندا «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى, بۇل جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋدەگٸ ماڭىزدى قادام بولدى. اتالعان زاڭ العاش رەت جىلۋ ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋگە, تاسىمالداۋعا, ساتۋعا جەنە تۇتىنۋعا قاتىستى نورمالاردى جٷيەلەدٸ. بۇل قۇجاتتىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – جىلۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ ساپالى جۇمىس ٸستەۋٸن جەنە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. جاڭا زاڭ شەڭبەرٸندە جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنىڭ ٷزدٸكسٸز جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن رەتتەۋ جٷيەسٸ جاڭعىرتىلدى, جاڭا تەتٸكتەر ەنگٸزٸلٸپ, قولدانىستاعىلارى كٷشەيتٸلدٸ. سونداي-اق مەملەكەتتٸك رەتتەۋدٸڭ ماقساتتارى, مٸندەتتەرٸ مەن قاعيداتتارى ايقىندالىپ, سالانىڭ دامۋ جاعدايىن جوسپارلاۋ جەنە باعالاۋ تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلدٸ. بۇعان جىلۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەسٸن قۇرىلىمداۋ, پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىعى مەن مٸندەتتەرٸن رەتتەۋ, تاريفتٸك رەتتەۋ تەتٸكتەرٸن جاڭارتۋ جەنە ەنەرگييا ٷنەمدەۋدٸ قولداۋ كٸرەدٸ.
