پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويعان «الاتاۋ قالاسىنىڭ ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيمٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭ قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. ساراپشىلار بۇل باستامانى قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق دامۋ كەزەڭٸنە قادام باسۋى ەرٸ حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق جەنە تەحنولوگييالىق بەسەكەگە بەيٸمدەلۋ ەرەكەتٸ رەتٸندە باعالاۋدا.
ەلەمدٸك تەجٸريبەدە ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەر مەن smart city مودەلدەرٸ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدىڭ, يننوۆاتسييا تارتۋدىڭ جەنە جاھاندىق كاپيتال ٷشٸن تارتىمدى ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالىنا اينالدى. وسى تۇرعىدان العاندا, «الاتاۋ» جوباسى ورتالىق ازيياداعى جاڭا تەحنولوگييالىق جەنە قارجىلىق حاب قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگييالىق باستاما رەتٸندە قاراستىرىلىپ وتىر.
«الاتاۋدىڭ» ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ, حالىقارالىق تەجٸريبەمەن ۇقساستىعى جەنە قازاقستاننىڭ جاھاندىق يميدجٸنە ىقپالى تۋرالى ەكونوميست دينارا مامىربەكوۆامەن سۇحباتتاستىق.
- قاسىم-جومارت توقاەۆ «الاتاۋ قالاسىننىڭ ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيمٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭعا قول قويدى. بٷگٸندە مۇنداي ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەر ەلەمدٸك تەجٸريبەدە قانشالىقتى سۇرانىسقا يە?
- قازٸرگٸ تاڭدا ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەر ەلەمدٸك تەجٸريبەدە ٶتە جوعارى سۇرانىسقا يە ەرٸ ەكونوميكالىق دامۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى رەتٸندە كەڭٸنەن قولدانىلىپ كەلەدٸ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويعان «الاتاۋ قالاسىنىڭ ارنايى قۇقىقتىق رەجيمٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭ دا وسى جاھاندىق ترەندكە تولىق سەيكەس كەلەدٸ. ەلەمدٸك تەجٸريبەگە قاراساق, مۇنداي ەرەكشە رەجيمدەر ەڭ الدىمەن ينۆەستيتسييا تارتۋ, يننوۆاتسييانى دامىتۋ, جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جەنە حالىقارالىق كاپيتال ٷشٸن قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ەنگٸزٸلەدٸ. مىسالى, قىتايداعى شەنچجەن, باە-دەگٸ دۋباي, وڭتٷستٸك كورەياداعى ينچحون سيياقتى ارنايى ايماقتار بٷگٸندە ەلەمدٸك ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ درايۆەرٸنە اينالدى.
ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەر بٸرنەشە ماڭىزدى ارتىقشىلىق بەرەدٸ:
- بيۋروكراتييالىق كەدەرگٸلەردٸ ازايتادى
- ينۆەستورلارعا قۇقىقتىق تۇراقتىلىق ۇسىنادى
- سالىقتىق جەنە ەكٸمشٸلٸك جەڭٸلدٸكتەر بەرەدٸ
- حالىقارالىق ستاندارتتاردى جىلدام ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك جاسايدى
- جوعارى تەحنولوگييالار مەن كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالاردىڭ دامۋىن جەدەلدەتەدٸ.
الاتاۋ قالاسىنا قاتىستى زاڭدا دا دەل وسىنداي تەتٸكتەر قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق قۇرىلىس ستاندارتتارىن ەنگٸزۋ, تسيفرلىق اكتيۆتەر اينالىمىن رەتتەۋ, ينۆەستورلاردى قورعاۋ, شەتەلدٸك مامانداردى تارتۋ جەنە «بٸر تەرەزە» قاعيداتى ارقىلى مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ كٶزدەلگەن.مەنٸڭ ويىمشا, الاتاۋ جوباسىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ بۇل تەك جاڭا قالا سالۋ ەمەس, قازاقستاندا جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق جەنە ەكونوميكالىق مودەل قالىپتاستىرۋ ەرەكەتٸ. ياعني, الاتاۋ بولاشاقتا يننوۆاتسييا, تەحنولوگييا, قارجى جەنە كرەاتيۆتٸ ەكونوميكا شوعىرلانعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ۋربانيستيكالىق ورتالىققا اينالۋى مٷمكٸن. سوندىقتان ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەر بٷگٸنگٸ تاڭدا مەملەكەتتەردٸڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىراتىن ەڭ تيٸمدٸ قۇرالداردىڭ بٸرٸ. ال قازاقستان ٷشٸن الاتاۋ قالاسى وسىنداي جاڭا ەكونوميكالىق ٶسٸم نٷكتەسٸنە اينالۋعا تولىق ەلەۋەتكە يە.
- «الاتاۋدى» تابىستى حالىقارالىق تەحنولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق حابتارمەن سالىستىرۋعا بولا ما?
- يە, «الاتاۋدى» ەلەمدەگٸ تابىستى تەحنولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق حابتارمەن سالىستىرۋعا تولىق نەگٸز بار, سەبەبٸ بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇل جوبا جاي عانا جاڭا قالا ەمەس, يننوۆاتسييا, تسيفرلىق تەحنولوگييا, ينۆەستيتسييا جەنە كرەاتيۆتٸ ەكونوميكانى بٸرٸكتٸرەتٸن ستراتەگييالىق دامۋ ورتالىعى رەتٸندە قاراستىرىلىپ وتىر.
ەلەمدٸك تەجٸريبەدە مۇنداي حابتاردىڭ ەڭ تانىمال ٷلگٸلەرٸ رەتٸندە قىتايداعى شەنچجەن, باە-دەگٸ دۋباي, سونداي-اق سيليكون القابى اتالادى. بۇل ورتالىقتاردىڭ بارلىعىن بٸرٸكتٸرەتٸن ورتاق فاكتورلار بار:
-ارنايى قۇقىقتىق جەنە ينۆەستيتسييالىق رەجيم;
جوعارى تەحنولوگييالارعا باسىمدىق
-حالىقارالىق كاپيتال تارتۋ
-تالانتتار مەن ستارتاپتارعا قولايلى ورتا
-زاماناۋي ۋربانيستيكا مەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم.
الاتاۋ قالاسىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىندا دا دەل وسى باعىتتار كٶرٸنٸس تاپقان. ياعني, قالا بولاشاقتا IT, جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلىق قارجى, لوگيستيكا, تۋريزم جەنە كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالار شوعىرلانعان جاڭا ەكونوميكالىق ورتالىققا اينالۋى مٷمكٸن.
بايقاعانىم, الاتاۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى — ونىڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋى. الماتى اگلومەراتسيياسىنا جاقىن ورنالاسۋى, حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸنە شىعۋى جەنە ادام كاپيتالىنىڭ شوعىرلانۋى بۇل جوبانىڭ ەلەۋەتٸن كٷشەيتەدٸ. سونىمەن قاتار ارنايى قۇقىقتىق رەجيم ينۆەستورلار ٷشٸن سەنٸمدٸ ەرٸ يكەمدٸ بيزنەس ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
دەگەنمەن, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ حابقا اينالۋ ٷشٸن تەك ينفراقۇرىلىم جەتكٸلٸكسٸز. مۇندا ەڭ ماڭىزدىسى:
-ينستيتۋتسيونالدىق تۇراقتىلىق
-اشىق باسقارۋ جٷيەسٸ
-بٸلٸم مەن عىلىم ينتەگراتسيياسى
-حالىقارالىق سەرٸكتەستٸك
-يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيەنٸ قالىپتاستىرۋ.
ەگەر وسى باعىتتار جٷيەلٸ تٷردە ٸسكە اسسا, الاتاۋ ورتالىق ازيياداعى ٸرٸ تەحنولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق حابتاردىڭ بٸرٸنە اينالىپ, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا ٶسٸم نٷكتەسٸ بولا الادى.
- قازٸرگٸ جاھاندىق بەسەكەلەستٸك جاعدايىندا «اقىلدى قالا» سەكٸلدٸ تسيفرلىق مودەلدەردٸڭ ماڭىزى قانشالىقتى جوعارى?
- قازٸرگٸ جاھاندىق بەسەكەلەستٸك جاعدايىندا «اقىلدى قالا» مودەلدەرٸنٸڭ ماڭىزى ٶتە جوعارى جەنە ولار مەملەكەتتەردٸڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيٸن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. بٷگٸندە ەلەم ەلدەرٸ تەك تابيعي رەسۋرستارمەن ەمەس, تەحنولوگييا, يننوۆاتسييا جەنە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم ارقىلى بەسەكەگە تٷسۋدە.
«اقىلدى قالا» ۇعىمى بۇل جاي عانا تسيفرلاندىرىلعان قالا ەمەس. بۇل — جاساندى ينتەللەكت, ٷلكەن دەرەكتەر (Big Data), IoT تەحنولوگييالارى, تسيفرلىق باسقارۋ جەنە اۆتوماتتاندىرىلعان ينفراقۇرىلىم ارقىلى تۇرعىنداردىڭ ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا ۋربانيستيكالىق مودەل.
ەلەمدٸك تەجٸريبەدە سينگاپۋر, سەۋل, دۋباي سيياقتى قالالار «اقىلدى قالا» تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ ارقىلى ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸكتٸ ايتارلىقتاي ارتتىردى. مۇنداي مودەلدەر:
-قالا باسقارۋىن تيٸمدٸ ەتەدٸ
-كٶلٸك كەپتەلٸسٸن ازايتادى
-ەنەرگييانى ٷنەمدەيدٸ
-قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸن كٷشەيتەدٸ
-مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ
-ينۆەستورلار مەن جوعارى بٸلٸكتٸ مامانداردى تارتادى.
ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاراعاندا, «اقىلدى قالا» - بۇل ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتىڭ جاڭا ستاندارتى, سەبەبٸ حالىقارالىق ينۆەستورلار بٷگٸندە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمى دامىعان, باسقارۋ جٷيەسٸ اشىق ەرٸ تەحنولوگييالىق ەكوجٷيەسٸ قالىپتاسقان ايماقتارعا كٶبٸرەك قىزىعۋشىلىق تانىتادى. قازاقستان ٷشٸن دە بۇل باعىت ستراتەگييالىق ماڭىزعا يە. ەسٸرەسە الاتاۋ سەكٸلدٸ جاڭا قالالاردا smart city ەلەمەنتتەرٸن باستاپقى كەزەڭنەن ەنگٸزۋ بولاشاقتا ينفراقۇرىلىمدىق شىعىنداردى ازايتىپ, تيٸمدٸ ەرٸ تۇراقتى ەكونوميكالىق مودەل قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مەنٸڭ ويىمشا, XXI عاسىردا «اقىلدى قالا» — بۇل تەك تەحنولوگييالىق ترەند ەمەس, ۇلتتىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ ماڭىزدى كٶرسەتكٸشٸ. قاي مەملەكەت تسيفرلىق ۋربانيستيكا مەن يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيەنٸ جىلدام دامىتسا, سول ەل جاھاندىق ەكونوميكادا جەتەكشٸ ورىنعا يە بولادى.
- «الاتاۋدى» قاسىم-جومارت توقاەۆ جٷرگٸزٸپ وتىرعان جاڭعىرتۋ ستراتەگيياسىنىڭ پراكتيكالىق جالعاسى رەتٸندە قاراستىرۋعا بولا ما?
- «الاتاۋ» جوباسىن قاسىم-جومارت توقاەۆ جٷرگٸزٸپ وتىرعان جاڭعىرتۋ ستراتەگيياسىنىڭ پراكتيكالىق ەرٸ ينستيتۋتسيونالدىق جالعاسى رەتٸندە قاراستىرۋعا تولىق نەگٸز بار. سەبەبٸ بۇل جوبا مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋ, ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ جەنە جاڭا ٶسۋ نٷكتەلەرٸن قالىپتاستىرۋ باعىتتارىمەن تٸكەلەي ٷندەسەدٸ. سوڭعى جىلدارى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانىڭ شيكٸزاتتىق مودەلٸنەن يننوۆاتسييالىق جەنە تەحنولوگييالىق مودەلگە كٶشۋ قاجەتتٸگٸن بٸرنەشە رەت اتاپ ٶتتٸ. وسى تۇرعىدان العاندا, الاتاۋ — جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ناقتى تەجٸريبەلٸك الاڭىنا اينالۋى مٷمكٸن. جوبانىڭ نەگٸزگٸ ەرەكشەلٸكتەرٸنە نازار اۋدارساق:
-ارنايى قۇقىقتىق رەجيم ەنگٸزٸلۋٸ
-حالىقارالىق ينۆەستيتسييا تارتۋعا باعىتتالۋى
-smart city قاعيداتتارىنىڭ قولدانىلۋى
-تسيفرلىق تەحنولوگييالار مەن يننوۆاتسييالىق سەكتورعا باسىمدىق بەرٸلۋٸ
-تيٸمدٸ ۋربانيستيكالىق مودەل قالىپتاستىرۋى , مۇنىڭ بارلىعى قازٸرگٸ جاڭعىرتۋ ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارىمەن سەيكەس كەلەدٸ.
مەنٸڭ جەكە پٸكٸرٸم, الاتاۋ — بۇل تەك جاڭا قالا قۇرىلىسى ەمەس, جاڭا باسقارۋ فيلوسوفيياسىنىڭ مودەلٸ. ياعني مۇندا يكەمدٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ, تەحنولوگييالىق ەكونوميكا, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جەنە حالىقارالىق ستاندارتتارعا بەيٸمدەلگەن بيزنەس-ورتا قالىپتاستىرۋ كٶزدەلٸپ وتىر.سونىمەن قاتار بۇل جوبا قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلٸك بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن كٷشەيتۋگە دە ىقپال ەتەدٸ. ورتالىق ازييادا ينۆەستيتسييا, تەحنولوگييا جەنە تالانتتار ٷشٸن بەسەكە كٷشەيٸپ جاتقان كەزەڭدە, الاتاۋ ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا ەكونوميكالىق برەندٸنە اينالۋى ىقتيمال. سوندىقتان الاتاۋدى پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ «ەدٸلەتتٸ قازاقستان», ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جەنە تسيفرلىق ترانسفورماتسييا ستراتەگيياسىنىڭ ناقتى پراكتيكالىق كٶرٸنٸسٸ دەپ باعالاۋعا بولادى.
- حالىقارالىق كاپيتالدى تارتۋ ٷشٸن ينۆەستورلارعا بەرٸلەتٸن ارنايى كەپٸلدٸكتەر مەن يكەمدٸ رەتتەۋ تەتٸكتەرٸ قانشالىقتى ماڭىزدى?
- حالىقارالىق كاپيتالدى تارتۋدا ينۆەستورلارعا بەرٸلەتٸن ارنايى كەپٸلدٸكتەر مەن يكەمدٸ رەتتەۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ ماڭىزى ٶتە جوعارى. قازٸرگٸ جاھاندىق ەكونوميكادا كاپيتال ەڭ الدىمەن تۇراقتىلىق, اشىقتىق جەنە قۇقىقتىق سەنٸمدٸلٸك بار ەلدەر مەن ايماقتارعا باعىتتالادى. سوندىقتان مەملەكەتتەر ينۆەستورلار ٷشٸن قولايلى ەكوجٷيە قالىپتاستىرۋدى ستراتەگييالىق باسىمدىق رەتٸندە قاراستىرادى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, ينۆەستور ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ — تەۋەكەل دەڭگەيٸ. ەگەر مەملەكەت:
-مەنشٸك قۇقىعىن قورعاسا
-زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتسە
-داۋلاردى شەشۋدٸڭ تيٸمدٸ مەحانيزمدەرٸن ۇسىنسا
-سالىقتىق جەنە ەكٸمشٸلٸك رەسٸمدەردٸ جەڭٸلدەتسە, وندا حالىقارالىق كاپيتال اعىنى ەدەۋٸر ارتادى.
ەلەمدٸك تەجٸريبەدە مۇنداي تەتٸكتەر ٶتە كەڭ قولدانىلادى. مىسالى, دۋباي حالىقارالىق قارجى جەنە تەحنولوگييالىق ورتالىققا اينالۋىندا ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتار مەن يكەمدٸ قۇقىقتىق رەجيم شەشۋشٸ رٶل اتقاردى. ال شەنچجەن ارنايى ەكونوميكالىق ساياسات ارقىلى جاھاندىق ٶندٸرٸستٸك جەنە تەحنولوگييالىق حابقا اينالدى. بٷگٸندە ينۆەستورلار تەك سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەرگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار:
1) تسيفرلىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتەرگە
2)بيۋروكراتييانىڭ از بولۋىنا
3)حالىقارالىق قۇقىق ستاندارتتارىنا
4)كادرلىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق ەلەۋەتكە
5)مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە ەرەكشە مەن بەرەدٸ.
الاتاۋ قالاسىنا قاتىستى ارنايى قۇقىقتىق رەجيمنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ دە دەل وسى ماقساتتارعا باعىتتالعان. بۇل مەحانيزمدەر ينۆەستورلارعا ۇزاق مەرزٸمدٸ سەنٸم قالىپتاستىرىپ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
ەكونوميست-زەرتتەۋشٸ رەتٸندە ايتار بولسام, XXI عاسىرداعى ينۆەستيتسييالىق بەسەكەدە جەڭٸس تابيعي رەسۋرستارعا ەمەس, ينستيتۋتسيونالدىق ساپاعا بايلانىستى. قاي ەل نەمەسە ايماق ينۆەستورعا جىلدام, اشىق جەنە بولجامدى ورتا ۇسىنسا, سول ەكونوميكا حالىقارالىق كاپيتال ٷشٸن تارتىمدى بولا تٷسەدٸ. سوندىقتان ارنايى كەپٸلدٸكتەر مەن يكەمدٸ رەتتەۋ تەتٸكتەرٸ جاي عانا ەكونوميكالىق قۇرال ەمەس, مەملەكەتتٸڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىراتىن ستراتەگييالىق فاكتور.
- «الاتاۋ» جاڭا ەكونوميكالىق جەنە تەحنولوگييالىق مودەلدەردٸ سىناقتان ٶتكٸزەتٸن الاڭعا اينالا الا ما?
- الاتاۋ بولاشاقتا قازاقستانداعى جاڭا ەكونوميكالىق جەنە تەحنولوگييالىق مودەلدەردٸ سىناقتان ٶتكٸزەتٸن ماڭىزدى پيلوتتىق الاڭعا اينالا الادى. ەلەمدٸك تەجٸريبەدە مۇنداي قالالار كٶبٸنە يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەردٸ ەنگٸزۋدٸڭ, جاڭا باسقارۋ تەسٸلدەرٸن اپروباتسييالاۋدىڭ جەنە تسيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ەكسپەريمەنتتٸك ورتالىعى رەتٸندە قىزمەت ەتەدٸ. مىسالى, شەنچجەن العاشىندا ارنايى ەكونوميكالىق ايماق رەتٸندە قۇرىلىپ, كەيٸن قىتايدىڭ تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸسٸنٸڭ سيمۆولىنا اينالدى. سول سيياقتى دۋباي تسيفرلىق ەكونوميكا, smart city جەنە يننوۆاتسييالىق قارجى جٷيەلەرٸن ەنگٸزۋ ارقىلى جاھاندىق حاب رەتٸندە قالىپتاستى. الاتاۋدىڭ ەرەكشەلٸگٸ - ونىڭ نٶلدەن باستاپ زاماناۋي تالاپتارعا ساي جوسپارلانۋىندا. بۇل قالادا:
-smart city تەحنولوگييالارىن
-جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندەگٸ باسقارۋ جٷيەلەرٸن
-تسيفرلىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ
-«جاسىل ەكونوميكا» ەلەمەنتتەرٸن
-فينتەح جەنە تسيفرلىق اكتيۆتەر ەكوجٷيەسٸن
-يننوۆاتسييالىق ۋربانيستيكالىق شەشٸمدەردٸ بٸردەن كەشەندٸ تٷردە ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بار.مۇنداي جوبالاردىڭ باستى ارتىقشىلىعى — جاڭا رەفورمالاردى بٷكٸل ەل بويىنشا ەمەس, الدىمەن ارنايى ورتادا سىناقتان ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸ. بۇل تەۋەكەلدەردٸ ازايتىپ, تيٸمدٸ مودەلدەردٸ كەيٸن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ەنگٸزۋگە جول اشادى.
سونىمەن قاتار الاتاۋ حالىقارالىق ينۆەستورلار, ستارتاپتار, IT-كومپانييالار مەن عىلىمي ورتالىقتار شوعىرلانعان يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيە قالىپتاستىرۋعا ەلەۋەتتٸ. ەگەر ۋنيۆەرسيتەتتەر, عىلىم جەنە بيزنەس اراسىندا تيٸمدٸ بايلانىس ورناتىلسا, قالا ورتالىق ازيياداعى تەحنولوگييالىق ەكسپەريمەنتتەر مەن جاڭا ەكونوميكالىق شەشٸمدەردٸڭ ورتالىعىنا اينالۋى مٷمكٸن. سوندىقتان الاتاۋدى تەك ينفراقۇرىلىمدىق جوبا ەمەس, قازاقستاننىڭ بولاشاق ەكونوميكالىق مودەلٸن قالىپتاستىراتىن ستراتەگييالىق يننوۆاتسييالىق پلاتفورما رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى.
- قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ يميدجٸ مەن پوزيتسيياسىن نىعايتۋ تۇرعىسىنان «الاتاۋدىڭ» ماڭىزىن قالاي باعالايسىز?
- «الاتاۋ» جوباسىنىڭ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق يميدجٸ مەن جاھاندىق پوزيتسيياسىن نىعايتۋداعى ماڭىزى ٶتە جوعارى دەپ ەسەپتەيمٸن. سەبەبٸ قازٸرگٸ كەزەڭدە مەملەكەتتەردٸڭ بەدەلٸ تەك تابيعي رەسۋرستارمەن ەمەس, ولاردىڭ يننوۆاتسييالىق ەلەۋەتٸمەن, تەحنولوگييالىق دامۋىمەن جەنە زاماناۋي باسقارۋ مودەلدەرٸمەن باعالانادى. الاتاۋ — قازاقستاننىڭ ەلەمگە ٶزٸن جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتاعى مەملەكەت رەتٸندە تانىتۋىنىڭ ماڭىزدى سيمۆولدىق ەرٸ پراكتيكالىق جوباسى. بۇل باستاما ەلٸمٸزدٸڭ:
-ينۆەستيتسيياعا اشىق ەكەنٸن
-يننوۆاتسييا مەن تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق بەرەتٸنٸن
-حالىقارالىق ستاندارتتارعا بەيٸمدەلٸپ جاتقانىن
-ٶڭٸرلٸك تەحنولوگييالىق حاب بولۋعا ۇمتىلاتىنىن كٶرسەتەدٸ.
ەلەمدٸك تەجٸريبەدە مۇنداي جوبالار ەلدٸڭ حالىقارالىق برەندينگٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتەدٸ. مىسالى, دۋباي باە-نٸڭ جاھاندىق ەكونوميكالىق ورتالىق رەتٸندەگٸ بەدەلٸن قالىپتاستىرسا, شەنچجەن قىتايدىڭ تەحنولوگييالىق مودەرنيزاتسيياسىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى. سول سيياقتى الاتاۋ دا قازاقستاننىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭٸنٸڭ بەينەسٸ بولا الادى. سونىمەن قاتار مۇنداي مەگاجوبالار حالىقارالىق ينۆەستورلار مەن ساراپشىلار نازارىن اۋدارادى. ەگەر الاتاۋدا تيٸمدٸ قۇقىقتىق رەجيم, جوعارى ساپالى ينفراقۇرىلىم جەنە يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيە قالىپتاسسا, بۇل قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ, حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ پوزيتسيياسىنا وڭ ەسەر ەتەدٸ.
گەوساياسي تۇرعىدان دا الاتاۋدىڭ ماڭىزى زور. قازاقستان ەۋروپا مەن ازييانى بايلانىستىراتىن ستراتەگييالىق ايماقتا ورنالاسقان. وسى ارتىقشىلىقتى پايدالانا وتىرىپ, الاتاۋ ورتالىق ازيياداعى تەحنولوگييا, لوگيستيكا, تسيفرلىق ەكونوميكا جەنە كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالاردىڭ جاڭا ورتالىعىنا اينالۋى مٷمكٸن. مەنٸڭ ويىمشا, الاتاۋ — بۇل تەك جاڭا قالا ەمەس, قازاقستاننىڭ بولاشاققا باعىتتالعان جاڭا حالىقارالىق كەلبەتٸ. ول ەلٸمٸزدٸڭ «تسيفرلىق مەملەكەت», «يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا» جەنە «جاھاندىق سەرٸكتەستٸككە اشىق ەل» رەتٸندەگٸ يميدجٸن كٷشەيتەتٸن ستراتەگييالىق جوبا بولا الادى.
جالپى تالداۋ قورىتىندىسى بويىنشا, «الاتاۋ» جوباسى قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق جەنە تەحنولوگييالىق دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن ستراتەگييالىق باستاما رەتٸندە باعالانادى. بۇل جوبا ارنايى قۇقىقتىق رەجيم, smart city تەحنولوگييالارى, يننوۆاتسييالىق ينفراقۇرىلىم جەنە حالىقارالىق ينۆەستيتسييا تارتۋ مەحانيزمدەرٸ ارقىلى ەلەمدٸك تەجٸريبەدەگٸ تابىستى ەكونوميكالىق حابتاردىڭ مودەلٸنە جاقىنداي تٷسەدٸ. سونىمەن قاتار الاتاۋ تسيفرلىق ەكونوميكا, جاساندى ينتەللەكت, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا جەنە زاماناۋي ۋربانيستيكا باعىتتارىنداعى جاڭا شەشٸمدەردٸ سىناقتان ٶتكٸزەتٸن پيلوتتىق الاڭ بولۋعا ەلەۋەتتٸ. جوبا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ەلدٸڭ يننوۆاتسييالىق مەملەكەت رەتٸندەگٸ يميدجٸن كٷشەيتۋگە دە ىقپال ەتەدٸ. ەڭ باستىسى, الاتاۋدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جٷرگٸزٸپ وتىرعان ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ, تسيفرلاندىرۋ جەنە جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ستراتەگيياسىنىڭ ناقتى پراكتيكالىق كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە قاراستىرىلۋى مٷمكٸن. سوندىقتان الاتاۋ بولاشاقتا ورتالىق ازيياداعى ٸرٸ تەحنولوگييالىق, قارجىلىق جەنە يننوۆاتسييالىق ورتالىقتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋ ەلەۋەتٸنە يە ستراتەگييالىق جوبا بولىپ سانالادى.
