Elordada Qazaqstan halqyna arnalǵan Prezident Joldaýyn talqylaý jalǵasyp jatyr. Osyndai kezdesýlerdiń birinde Maqsut Narikbayev University janyndaǵy Konstitýtsiialyq jáne saiasi zertteýler institýtynyń direktory Áliia Orazbaeva stýdentterge baǵdarlamalyq qujatta belgilengen negizgi mindetter jóninde áńgimelep berdi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Memleket basshysynyń Joldaýyn talqylaýǵa Astana qalasy ákiminiń orynbasary Eset Baiken, Maqsut Narikbayev University prorektory, PhD doktory Arman Pirzadaev, «Kazakh Tourism» ulttyq kompaniiasy basqarma tóraǵasynyń ýaqytsha mindetin atqarýshy Daniel Serjanov, professor-oqytýshylar quramy, sarapshylar jáne ýniversitet stýdentteri qatysty.
«Prezidenttiń 8 qyrkúiekte jariialaǵan Joldaýy tek strategiialyq baǵytty aiqyndap qana qoimaidy, ol Konstitýtsiialyq jáne quqyqtyq keńistiktegi tereń ózgeristerdi bekitedi», — dep atap ótti Áliia Orazbaeva.
Ol konstitýtsiialyq reformamen, bilik júiesin qaita qurýmen jáne quqyqtyq júieni damytý máselelerimen tikelei bailanysty negizgi basymdyqtarǵa toqtaldy.
«Birinshi basymdyq – Parlamenttiń jańa formaty. Prezident Májilis pen Senattan turatyn eki palataly júieden bir palataly Parlamentke kóshý múmkindigin talqylaýdy tapsyrdy. Qazirgi eki deńgeili qurylym zań jobalaryn qabyldaý barysynda belgili bir «býfer» qalyptastyrady: qoǵamǵa da, sarapshylarǵa da naqty qai tusta kidiris týyndaǵanyn nemese kimniń jaýapty ekenin túsiný qiyn.
Al bir palataly modelde mundai «eki deńgeili súzgi» bolmaidy. Barlyq zań jobasy bir palatanyń ishinde talqylanyp, qabyldanady, sondyqtan úderis qoǵam úshin barynsha ashyq ári túsinikti bolady», – dep túsindirdi institýt direktory.
Mysal retinde ol Shvetsiia, Daniia, Estoniia sekildi bir palataly parlamenti bar memleketterdiń tájiribesin keltirdi.
Ekinshi basymdyq – óńirlerdiń qarjylyq derbestigi. Bul biýdjetaralyq qatynastardy detsentralizatsiialaýdy kúsheitýdi jáne ókilettikterdi jergilikti ókildi ári atqarýshy organdarǵa kóbirek berýdi bildiredi.
«Mundaǵy naqty nátije nede? Azamattar óz salyqtarynyń jergilikti jerde qalai jumsalyp jatqanyn kóre alady jáne Konstitýtsiiada bekitilgen quqyqtary aiasynda esep berýdi talap ete alady. Bul tek biliktiń tiimdiligin arttyryp qana qoimai, qoǵamnyń quqyqtyq qorǵalýyn da kúsheitedi», – dedi ol.
Spiker úshinshi basymdyq retinde stýdentterdiń nazaryn Jer kodeksi men tsifrlyq kadastrǵa aýdardy.
«Prezident: «Jer resýrstary ashyq bólinýi tiis. Barlyq konkýrs elektrondy formatta ótedi», – dep atap kórsetti. Mundai bastamanyń quqyqtyq mańyzy – jariialylyq pen teń qoljetimdilik qaǵidatyn tikelei zań júzinde bekitý.
Protsesterdi tsifrlyq kadastr arqyly avtomattandyrý laýazymdy tulǵalardyń erkin sheshim qabyldaý múmkindigin joiady jáne sybailas jemqorlyq táýekelderin azaitady», – dedi Áliia Orazbaeva.
Tórtinshi basymdyq retinde ol jańa Salyq kodeksin atady. Jańa kodeks qarapaiym ári túsinikti bolýy tiis. Salyq normalaryn jeńildetý kásipkerlerge túsetin ákimshilik qysymdy azaityp, olardyń mindettemelerin boljamdy ári ashyq etedi.
Sonymen qatar, jańa kodeks jergilikti biýdjetterge jetkilikti kiris kózin qamtamasyz etip, óńirler óz fýnktsiialaryn tolyqqandy oryndai alatyndai bolýy qajet.
«Besinshi basymdyq. Prezident: «Salany ornyqty, ashyq ári qaýipsiz damytý úshin berik zańnamalyq negizdi jańa Qurylys kodeksi qalyptastyrýy tiis», – dedi. Bul degenimiz, jańa Qurylys kodeksi tsifrlyq jobalaýdy engizedi degen sóz. Qurylysty baqylaýdyń ashyq júiesi jasalady. Eń aldymen, qurylys sapasy artady, merzimderi qysqarady. Barlyq úderis ár kezeńde qatań qadaǵalanyp otyrady.
Mektepter, joldar, aýrýhanalar – bári tsifrlyq baqylaýmen salynady», – dep atap ótti zertteý institýtynyń basshysy.
Sonymen birge ol Prezidenttiń bank zańnamasy men tsifrlyq aktivterge qatysty qoiǵan mindetterin de erekshe atap ótti. Onyń aitýynsha, «Bankter jáne bank qyzmeti týraly» zań naqty sektordy nesieleýdi qoldaý maqsatynda ózgeredi. Tsifrlyq aktivter men tsifrlyq teńge týraly zań qabyldanady.
«Eger Qazaqstan Prezident aitqandai tsifrlyq teńgeni keńinen qoldanysqa engizip, Memlekettik tsifrlyq aktivter qoryn qursa, memleket biýdjet qarajatyn maqsatty baǵytta paidalaný quralyna ie bolady (mysaly, stipendiia, járdemaqy, áleýmettik jeńildikter). Bul ashyqtyqty kúsheitip, azamattardyń memlekettik baǵdarlamalarǵa senimin arttyrady jáne eń mańyzdysy – tsifrlyq ekonomikaǵa investitsiia tartýǵa jol ashady», – dep túsindirdi spiker.
Ol sondai-aq Prezident aiqyndaǵan «Zań jáne tártip» qaǵidaty memlekettiliktiń myzǵymas tiregi ekenin atap ótti.
Joldaýdaǵy taǵy bir mańyzdy baǵyt retinde spiker tsifrlandyrý men jasandy intellektti atady.
«Prezident jańa tehnologiialar qoǵam igiligine qyzmet etýi tiis ekenin erekshe aitty. Onyń artyqshylyqtary kóp: mysaly, memlekettik qyzmetterdi jedeldetý, qujattar men ótinishterdi jasandy intellekt arqyly jyldam óńdeý; algoritmder adami faktordy joiady; II áleýmettik-ekonomikalyq úderisterdi boljap otyrady. Sonymen qatar, zamanaýi tehnologiialar eldi biznes úshin tartymdy etedi. Tsifrlandyrý jáne jasandy intellektini retteý baǵytymyz úzdik álemdik tájiribelerge tolyq sáikes keledi», — dedi Áliia Orazbaeva.
Sóz sońynda ol stýdentterdiń bolashaqta osy reformalardy júzege asyratyn mamandar ekenin erekshe atap ótti.
«Prezident Joldaýy – Konstitýtsiiany, biýdjet jáne salyq normalaryn, jer qatynastaryn ózgertetin, jańa tsifrlyq standarttar engizetin reformalardyń jol kartasy. Biraq reforma – bir rettik shara emes, ol úzdiksiz úderis. Jańa zańdar qoǵamdaǵy naqty suranysqa qarai jasalady. Olardyń tabysty bolýy memleket, qoǵam jáne jańa býyn mamandarynyń jaýapkershiligine bailanysty. Bizdiń stýdentterimiz – erteńgi mamandar, bolashaq reformalardy júzege asyratyndar», – dep qorytyndylady ol.
