Djýliia Maklein: «Qazaq tilin bir jyldyń ishinde úirendim»

Syltaý ǵana. Ánsheiin syltaý ǵana. Memlekettik tildi meńgere almai júrgender anyǵy, qazaq tilin úirenýge qulqy joq ekenin moiyndaǵysy kelmeidi. Jan qinaǵysy joq.

Memlekettik tildi ómir boiy úirenbei ótetindermen kúresý qiyn sosyn. Jeńe almaisyń. Aittyq qoi, syltaýy taýsylmaidy dep. Qazaqsha sózdikter az deidi, qazaqsha kýrstar joq deidi. Aldaryna tosý kerek. Sózdikter de, kýrstar da bar, belgilisi. Sonda da úirengisi joq. Sebep nede, sonda? Niettiń joqtyǵynda, qulyqtyń azdyǵynda shyǵar, bálkim.

Áitpese, bir jyldyń ishinde qazaqsha úirenip alǵan Djýliia Makleinnen qai jeri kem olardyń? Emin-erkin sóilep tur. Aktsenti de joq. Quddy Qazaqstanda týǵan, qazaqtildi ortada ósken siiaqty. Qyzyǵy, qazaqylyǵy da bar. Bul qandai qudiret?

EKSPO-ny kórý úshin sonaý Amerikadan kelgen Djýliia qazaqqa kúieýge tiipti. Erli-zaiyptylar qazir kórmeni nasihattap júr. Kelýshilerdi kútip alady. Aǵylshyn tildi alys elderden kelgen týristermen pikir almasady, jón kórsetedi, jol silteidi.

Astanada júrgenderine eki ai bolǵan. EKSPO bastalǵaly beri osynda. Shet elden kelgenderi birden bilinedi. Júzderi jyly. Ezýlerinen kúlki ketpeidi. Turmys tozdyrmaǵan. Ómir sharshatpaǵan.

Djýliianyń joldasy Qaýlan Qusaiynhan Qytaidan oralǵan. Qandasymyz. Biraq, ázir AQSh azamaty eken.

Ekeýi osydan 6 jyl buryn Qazaqstanda tanysqan. Jarty jyl buryn shańyraq kóteripti.

«Bir jyl boiy qazaq tilin oqyp-úirendim. Meńgerip aldym. Qazaqstanda emes, Amerikada oqydym. Qazir qazaqshamnyń jetile túsýine kómektesip jatqan eki ustazym bar. Biri Shymkentte, biri Shortandyda turady», – deidi.

Qazaqshasy bizdegi «q» men «ń»-ǵa tili kelmeitin talai sheneýnikke qaraǵanda kósh ilgeri. Anyǵy, bul bilgeni de jetip tur. Biraq, Djýliiaǵa azdyq etkenge uqsaidy. Ustaz jaldapty, sol úshin. Aittyq qoi, másele niette dep...

Qaýlan bolsa Qytaida týǵan, Qytai mektebin bitirgen.

«Úide de, túzde de qazaqsha sóileimin, biraq. Otbasym da solai» deidi qazir AQSh-tyń Kaliforniia shtatynda turatyn qandasymyz.

Alys qurlyqtan at terletip kelgen Qaýlan qytai tilin de jetik biledi. Kórmege kelgen qytailyq týrister aldymen Qaýlannyń kómegine júginedi eken. Qandasymyz óz kezeginde olarǵa Qazaqstan, kórme týraly tolyqqandy aqparat berýge tyrysyp júr.

Djýliianyń qazaqsha úirenýine Qaýlannyń yqpal etkeni anyq. Barǵan jerin syilaǵany bul. Syilaýdyń ne ekenin sezbeitinder, sezbei ótetinder de bar. Qazaqstandy orystildi el dep oilaityndar da kóp... Qaýlan solai oilaityndardyń qatarynda bolsa, shetelden alǵan áieli de EKSPO-da oryssha sairap turar edi.

Al orystildi BAQ Djýliianyń qazaqsha sóileitinin elemegen syńai tanytty. Artyq jarnama jasaǵysy kelmegen shyǵar. Onsyzda da ósip kele jatqan qazaqtildi segmentti shetqaqpailaǵan túri dep topshyladyq.

«EKSPO bizge qatty unady, jaqsy áser aldyq. Kórmeniń mazmuny óte aýqymdy jáne ondaǵy tanystyrylymdar tamasha. Bul qazaqstandyqtarǵa jáne álemniń túkpir-túkpirinen kelgenderge, onyń ishinde Ortalyq Aziia eliniń azamattaryna halyqaralyq deńgeidegi is-sharany óz kózimen kórýge  múmkindik beretin aiyryqsha shara. Bizdińshe, Qazaqstan pavilony eń ádemisi. Halyqaralyq kórme Qazaqstannyń jetistikteri men tabystaryn kórsetedi», – deidi Djýliianyń ózi.

Qazaqsha sóilegen ózge ulttyń ókili bóten bolsa da jaqyn, qazaqsha bilmeitin qazaq jaqyn bolsa da bóten. Nege olai eken?

Dýman BYQAI