Sarapshy maman Aibar Oljaev bir palataly parlament nemese Quryltai úlgisindegi basqarý júiesi Qazaqstan ekonomikasyna jyl saiyn shamamen 3 milliard dollar qosymsha paida ákelýi múmkin ekenin málimdedi. Alaida onyń aitýynsha, bul nátije avtomatty túrde emes, birqatar mańyzdy alǵysharttar oryndalǵan jaǵdaida ǵana múmkin bolady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshynyń pikirinshe, bir palataly parlament júiesine kóshý aiasynda negizgi úsh sharttyń biri búginde ózdiginen qamtamasyz etilip otyr.
«Bir palataly parlament sistemasyna kóshetin elimizde úsh alǵysharttyń biri avtomatty túrde qamtamasyz etildi. Ol - saiasi jáne zańnamalyq sheshim qabyldaýdy jedeldetý», - dedi Aibar Oljaev.
Sonymen qatar, ol qalǵan eki máseleniń áli de túbegeili sheshilýi qajet ekenin atap ótti.
«Endi qalǵan ekeýin - zańnyń sapaly bolýyn jáne kez kelgen qujat/baǵdarlamanyń aiaǵyna deiin durys oryndalýyn retteý kerekpiz. Tolyq reforma osyndai sátte ǵana anyq ashylyp, barlyq jemisin úiip-tógip bere alady».
Zań qabyldaý ýaqyty qysqarady
Aibar Oljaev eki palataly parlament júiesinde zań shyǵarý protsesi uzaqqa sozylatynyn eske saldy.
Onyń aitýynsha, qazirgi modelde zań jobasy Májilisten ótken soń Senat súzgisinen qaita ótip, kei jaǵdaida keri qaitarylady nemese qabyldaý merzimi aitarlyqtai baiaýlaidy.
«Al bir palataly modelde zań qabyldaý tsikli qysqarady. Bul ekonomikanyń belgili bir sektorlaryna tikelei áser beredi», - dedi sarapshy.
Ol ásirese investorlar úshin ýaqyt sheshýshi faktor ekenin atap ótti.
«Investorlar úshin ýaqyt eń mańyzdy resýrs dep sanalady. Eger memleket reformalardy tez bekitip, normativtik bazany jedel jańarta alsa, biznes ortadaǵy “kútý kezeńi” azaiady. Iaǵni investitsiia sheshimi jyldam qabyldanady, jobalar erterek iske qosylady, óndiris tsikli qysqarady».
Qai salalarǵa serpin beredi
Sarapshynyń aitýynsha, zańdardyń jedel qabyldanýy eń aldymen qurylymdyq reformalardyń qarqynyn arttyrýy múmkin.
«Qazaqstan úshin bul ásirese salyq saiasaty, jer qoinaýyn paidalaný, memlekettik satyp alý, tariftik retteý, qarjy naryǵyn damytý siiaqty baǵyttarda mańyzdy», - dedi ol.
Aibar Oljaev quqyqtyq ózgeristerdiń ýaqtyly rásimdelýi ekonomikanyń beiimdelý jyldamdyǵyna tikelei áser etetinin atap ótti.
«Eger quqyqtyq ózgerister 6–12 aiǵa sozylmai, 2–3 ai ishinde rásimdelse, ekonomikanyń beiimdelý jyldamdyǵy ósedi. Mysaly, jańa investitsiialyq rejim engizilse nemese kásipkerlikti qorǵaýǵa qatysty zańdar kúsheise, biznes senimi tez artady».
Onyń pikirinshe, bul ishki investitsiianyń da, syrtqy kapital aǵynynyń da ulǵaiýyna jol ashady.
Jyldamdyq pen sapa tepe-teńdigi
Sonymen birge sarapshy zań qabyldaýda jyldamdyqtyń sapamen qatar júrýi qajet ekenin eskertti.
«Ekonomika úshin “tez zań” jaqsy, biraq “oilanbai qabyldanǵan zań” qaýipti», - dedi Aibar Oljaev.
Onyń aitýynsha, eger bir palataly júiede talqylaý mádenieti álsirep, saraptamalyq súzgi qysqarsa, normativtik turaqsyzdyq qaýpi týyndaidy.
«Biznes eń kóp qorqatyn nárse - erejeniń jii ózgerýi. Búgin qabyldanǵan zań erteń qaita túzetile berse, bul investor úshin táýekel».
Sarapshynyń pikirinshe, ekonomikalyq ósim tek zańnyń jyldam qabyldanýymen emes, onyń uzaqmerzimdi turaqtylyǵymen ólshenýi tiis.
3 milliard dollarlyq yqpal
Aibar Oljaev Quryltai effektisi ekonomikalyq ósimge eleýli serpin berýi múmkin ekenin aitty.
«Quryltai effektisi ishki jalpy ónimdi 1 paiyzǵa arttyrýǵa dem bere alady. Aqshalai bul jylyna 1,5 trln teńge nemese 3 milliard dollar».
Ol halyqaralyq tájiribege súiene otyryp, institýtsionaldyq reformalardyń ekonomikalyq ósimge qosymsha 0,5–1,5 paiyzdyq serpin bere alatynyn atap ótti.
«Qazaqstan siiaqty ekonomika úshin bul óte iri kórsetkish. Eger 2027 jylǵy bizdegi ortasha ósim 4% deńgeiinde boljanǵanyn eskersek, tiimdi reforma nátijesinde 5% jáne odan joǵary ósý traektoriiasyna shyǵýǵa múmkindik bar».
Alaida ol bul kepildendirilgen stsenarii emes ekenin de basa aitty.
«Zań tez qabyldanǵanymen, onyń oryndalýy álsiz bolsa dym nátije bolmaidy».
Memlekettik apparattyń jaýapkershiligi
Sarapshy taǵy bir mańyzdy faktorǵa - memlekettik apparattyń jaýapkershiligine nazar aýdardy.
«Bir palataly júie sheshimdi tez qabyldatýy múmkin, biraq baqylaý mehanizmi álsirese, ekonomikalyq resýrstardyń durys bólinbeý qaýpi ósedi».
Sondyqtan mundai modelde táýelsiz aýdit, qoǵamdyq baqylaý jáne parlamenttik tyńdaýlar kúsheiýi tiis ekenin aitty.
«Áitpese jyldamdyq investitsiialyq senimdi arttyrmai, kerisinshe saiasi táýekel retinde qabyldanýy múmkin».
Eki stsenarii
Aibar Oljaevtyń aitýynsha, bir palataly parlament nemese Quryltai úlgisindegi júie Qazaqstan ekonomikasyna eki túrli stsenarii usynady.
Birinshi jaǵdaida zańdar jedel qabyldanyp, reformalar jyldam júzege asady, bizneske boljamdylyq beriledi, investitsiia kólemi artyp, ekonomikalyq ósim 5 paiyzdan joǵary deńgeige jetýi múmkin.
Al ekinshi stsenarii aitarlyqtai qaýipti.
«Munda sheshimder asyǵys, sapasyz qabyldanyp, zań jii ózgerip, institýtsionaldyq turaqsyzdyq paida bolady. Mundai jaǵdaida ósim emes, kerisinshe senim daǵdarysy kúsheiýi múmkin».
Sarapshy sózin túiindei kele, másele júieniń formasynda emes, onyń ishki mádenietinde ekenin atap ótti.
«Másele bir palataly júieniń taza mehanikasynda emes. Ol júieniń ishki mádenieti - talqylaý, saraptama, baqylaý jáne jaýapkershilik komponentteriniń qatar atqarylýyna jatyr. Osy oryndalsa Quryltai ekonomika úshin údetkish faktorǵa, týrbo motorǵa ainalady».
