Sarapshy maman Aıbar Oljaev bir palataly parlament nemese Quryltaı úlgisindegi basqarý júıesi Qazaqstan ekonomıkasyna jyl saıyn shamamen 3 mıllıard dollar qosymsha paıda ákelýi múmkin ekenin málimdedi. Alaıda onyń aıtýynsha, bul nátıje avtomatty túrde emes, birqatar mańyzdy alǵysharttar oryndalǵan jaǵdaıda ǵana múmkin bolady, dep habarlaıdy Dalanews.kz.

Sarapshynyń pikirinshe, bir palataly parlament júıesine kóshý aıasynda negizgi úsh sharttyń biri búginde ózdiginen qamtamasyz etilip otyr.

«Bir palataly parlament sıstemasyna kóshetin elimizde úsh alǵysharttyń biri avtomatty túrde qamtamasyz etildi. Ol - saıası jáne zańnamalyq sheshim qabyldaýdy jedeldetý», - dedi Aıbar Oljaev.

Sonymen qatar, ol qalǵan eki máseleniń áli de túbegeıli sheshilýi qajet ekenin atap ótti.

«Endi qalǵan ekeýin - zańnyń sapaly bolýyn jáne kez kelgen qujat/baǵdarlamanyń aıaǵyna deıin durys oryndalýyn retteý kerekpiz. Tolyq reforma osyndaı sátte ǵana anyq ashylyp, barlyq jemisin úıip-tógip bere alady».

Zań qabyldaý ýaqyty qysqarady

Aıbar Oljaev eki palataly parlament júıesinde zań shyǵarý prosesi uzaqqa sozylatynyn eske saldy.

Onyń aıtýynsha, qazirgi modelde zań jobasy Májilisten ótken soń Senat súzgisinen qaıta ótip, keı jaǵdaıda keri qaıtarylady nemese qabyldaý merzimi aıtarlyqtaı baıaýlaıdy.

«Al bir palataly modelde zań qabyldaý sıkli qysqarady. Bul ekonomıkanyń belgili bir sektorlaryna tikeleı áser beredi», - dedi sarapshy.

Ol ásirese ınvestorlar úshin ýaqyt sheshýshi faktor ekenin atap ótti.

«Investorlar úshin ýaqyt eń mańyzdy resýrs dep sanalady. Eger memleket reformalardy tez bekitip, normatıvtik bazany jedel jańarta alsa, bıznes ortadaǵy “kútý kezeńi” azaıady. Iaǵnı ınvestısıa sheshimi jyldam qabyldanady, jobalar erterek iske qosylady, óndiris sıkli qysqarady».

Qaı salalarǵa serpin beredi

Sarapshynyń aıtýynsha, zańdardyń jedel qabyldanýy eń aldymen qurylymdyq reformalardyń qarqynyn arttyrýy múmkin.

«Qazaqstan úshin bul ásirese salyq saıasaty, jer qoınaýyn paıdalaný, memlekettik satyp alý, tarıftik retteý, qarjy naryǵyn damytý sıaqty baǵyttarda mańyzdy», - dedi ol.

Aıbar Oljaev quqyqtyq ózgeristerdiń ýaqtyly rásimdelýi ekonomıkanyń beıimdelý jyldamdyǵyna tikeleı áser etetinin atap ótti.

«Eger quqyqtyq ózgerister 6–12 aıǵa sozylmaı, 2–3 aı ishinde rásimdelse, ekonomıkanyń beıimdelý jyldamdyǵy ósedi. Mysaly, jańa ınvestısıalyq rejım engizilse nemese kásipkerlikti qorǵaýǵa qatysty zańdar kúsheıse, bıznes senimi tez artady».

Onyń pikirinshe, bul ishki ınvestısıanyń da, syrtqy kapıtal aǵynynyń da ulǵaıýyna jol ashady.

Jyldamdyq pen sapa tepe-teńdigi

Sonymen birge sarapshy zań qabyldaýda jyldamdyqtyń sapamen qatar júrýi qajet ekenin eskertti.

«Ekonomıka úshin “tez zań” jaqsy, biraq “oılanbaı qabyldanǵan zań” qaýipti», - dedi Aıbar Oljaev.

Onyń aıtýynsha, eger bir palataly júıede talqylaý mádenıeti álsirep, saraptamalyq súzgi qysqarsa, normatıvtik turaqsyzdyq qaýpi týyndaıdy.

«Bıznes eń kóp qorqatyn nárse - erejeniń jıi ózgerýi. Búgin qabyldanǵan zań erteń qaıta túzetile berse, bul ınvestor úshin táýekel».

Sarapshynyń pikirinshe, ekonomıkalyq ósim tek zańnyń jyldam qabyldanýymen emes, onyń uzaqmerzimdi turaqtylyǵymen ólshenýi tıis.

3 mıllıard dollarlyq yqpal

Aıbar Oljaev Quryltaı effektisi ekonomıkalyq ósimge eleýli serpin berýi múmkin ekenin aıtty.

«Quryltaı effektisi ishki jalpy ónimdi 1 paıyzǵa arttyrýǵa dem bere alady. Aqshalaı bul jylyna 1,5 trln teńge nemese 3 mıllıard dollar».

Ol halyqaralyq tájirıbege súıene otyryp, ınstıtýsıonaldyq reformalardyń ekonomıkalyq ósimge qosymsha 0,5–1,5 paıyzdyq serpin bere alatynyn atap ótti.

«Qazaqstan sıaqty ekonomıka úshin bul óte iri kórsetkish. Eger 2027 jylǵy bizdegi ortasha ósim 4% deńgeıinde boljanǵanyn eskersek, tıimdi reforma nátıjesinde 5% jáne odan joǵary ósý traektorıasyna shyǵýǵa múmkindik bar».

Alaıda ol bul kepildendirilgen senarı emes ekenin de basa aıtty.

«Zań tez qabyldanǵanymen, onyń oryndalýy álsiz bolsa dym nátıje bolmaıdy».

Memlekettik apparattyń jaýapkershiligi

Sarapshy taǵy bir mańyzdy faktorǵa - memlekettik apparattyń jaýapkershiligine nazar aýdardy.

«Bir palataly júıe sheshimdi tez qabyldatýy múmkin, biraq baqylaý mehanızmi álsirese, ekonomıkalyq resýrstardyń durys bólinbeý qaýpi ósedi».

Sondyqtan mundaı modelde táýelsiz aýdıt, qoǵamdyq baqylaý jáne parlamenttik tyńdaýlar kúsheıýi tıis ekenin aıtty.

«Áıtpese jyldamdyq ınvestısıalyq senimdi arttyrmaı, kerisinshe saıası táýekel retinde qabyldanýy múmkin».

Eki senarı

Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, bir palataly parlament nemese Quryltaı úlgisindegi júıe Qazaqstan ekonomıkasyna eki túrli senarı usynady.

Birinshi jaǵdaıda zańdar jedel qabyldanyp, reformalar jyldam júzege asady, bızneske boljamdylyq beriledi, ınvestısıa kólemi artyp, ekonomıkalyq ósim 5 paıyzdan joǵary deńgeıge jetýi múmkin.

Al ekinshi senarı aıtarlyqtaı qaýipti.

«Munda sheshimder asyǵys, sapasyz qabyldanyp, zań jıi ózgerip, ınstıtýsıonaldyq turaqsyzdyq paıda bolady. Mundaı jaǵdaıda ósim emes, kerisinshe senim daǵdarysy kúsheıýi múmkin».

Sarapshy sózin túıindeı kele, másele júıeniń formasynda emes, onyń ishki mádenıetinde ekenin atap ótti.

«Másele bir palataly júıeniń taza mehanıkasynda emes. Ol júıeniń ishki mádenıeti - talqylaý, saraptama, baqylaý jáne jaýapkershilik komponentteriniń qatar atqarylýyna jatyr. Osy oryndalsa Quryltaı ekonomıka úshin údetkish faktorǵa, týrbo motorǵa aınalady».